مطالعات جدید نشان میدهد که ناحیه داخلی نیمکره جنوبی سیاره مریخ میتواند دمایی به میزان چند صد درجه سانتیگراد بیشتر از نیمکره شمالی داشته باشد و حتی ممکن است به حالت ذوب جزءای از آن باشد. این کشف قابل توجه میتواند به روشن شدن چندین معمای دیرینه مریخ، از جمله مغناطیس غیرمعمول، رفتار لرزهای و شواهدی از تاریخچه آب مریخ کمک کند. این تحقیق دریچهای جدید به روی تاریخ زمینشناسی سیاره سرخ، از جمله دورههایی که ممکن است این سیاره قابلیت پشتیبانی از حیات را داشته باشد، میگشاید.
تحلیل مریخ با استفاده از میدان گرانشی
الکساندر برن، فارغالتحصیل دکترای دانشگاه کلتک در سال ۲۰۲۶ و هماکنون همکار پسادکترا در دانشگاه آریزونا، در طی تحصیلات خود مدلی را طراحی کرد که از تغییرات جزیی گرانشی جهت تخمینزنی ساختار داخلی یک جرم سیارهای استفاده میکرد. او و تیمش بعداً این روش را بر روی سیاره مریخ به کار بردند.
پژوهشگران با بررسی دادههای به دست آمده از سه مأموریت فضایی مریخی، شامل مارس گلوبال سوروایر، مارس ادیسه و مدارگرد شناسایی مریخ، پرداختهاند. با پیگیری تغییرات اندک در سرعت فضاپیماها، تیم توانست میدان گرانشی در اطراف مریخ را بازسازی کند.
آنها از تکنیک توموگرافی کشندی برای مطالعه چگونه تغییر این ویژگیهای گرانشی در طول زمان و ساخت مدل داخلی سیاره استفاده کردند، که نتایج آن در تاریخ ۲۷ اوت ۲۰۲۶ در مجله Nature منتشر گردید.
ناهنجاری حرارتی: تفاوت عمیق بین نیمکرههای شمالی و جنوبی مریخ
تفاوتهای ظاهری دو نیمکره مریخ از زمانهای قدیم مشخص شدهاند. نیمکره جنوبی عمدتاً شامل کوههای بلند و زمینهای پر از دهانه است، در حالی که نیمکره شمالی عموماً از دشتهای وسیع و کمارتفاع تشکیل شده است.
یافتههای جدید حاکی از آن است که این تفاوتها ممکن است به داخل نیز کشیده شود. پژوهشگران با شگفتی دریافتهاند که مریخ از نظر حرارتی نیز نامتوازن است و دمای داخلی نیمکره جنوبی حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ درجه سانتیگراد گرمتر از نیمکره شمالی است. این گرمای نهانی میتواند به توضیح چندین ویژگی دیگر مریخ کمک کند که سوالبرانگیز هستند.
دانشمندان قبلاً نشانههای مغناطیسی غیرعادی در مواد آهنی در نیمکره جنوبی را شناسایی کرده بودند. داغتر بودن گوشته جنوبی میتواند به این معنا باشد که مریخ در گذشته میدان مغناطیسی کافی داشته که تفاوتهایی در مغناطیس بین دو نیمکره ایجاد کرده باشد. همچنین، مأموریت اینسایت ناسا نشان داده که امواج لرزهای در نیمکره جنوبی سریعتر انرژی خود را از دست میدهند، که وجود دماهای بالاتر در این ناحیه میتواند به این رفتار توضیح دهد.
سرنخهای گذشته آبی مریخ و فرضیههای مربوط به ناهنجاری
امیرحسین باقری، پژوهشگر ایرانی در مقطع پسادکترا در کلتک و یکی از نویسندگان مقاله، میگوید: «دوگانگی مشاهدهشده بین دو نیمکره به ما در درک فرآیندهای احتمالی که ممکن است بر هیدرولوژی مریخ تاثیر داشته باشند، از جمله شکلگیری حوضههایی که ممکن است آب را در خود جای داده باشند، کمک میکند.»
به همین دلیل، دریافت تفاوتهای دما میتواند سرنخهای نوینی در زمینه چگونگی تکامل مریخ و شکلگیری چشمانداز آن در زمانهایی که آب مایع ممکن است بر روی سطح وجود داشته باشد، ارائه دهد.
تحقیقات همچنان در حال ادامه است تا مشخص شود چه عواملی باعث ایجاد این ناهنجاری حرارتی شده است. چندین احتمال در حال بررسی است. یکی از فرضیات این است که یک برخورد عظیم ممکن است گرما را از نیمکره شمالی آزاد کرده باشد. فرضیه دیگر نشان میدهد که ممکن است در گوشته جنوبی مریخ، پدیده همرفت خودبهخود اتفاق افتاده باشد. سومین امکان این است که ساختارهای زمینشناختی ضخیم در ناحیه جنوبی، گرما را به دام انداخته و اجازه فرار آن را ندهند.