به نقل از هریتیج دیلی؛ باستانشناسان مصری در محوطه تل ابو صیفی در شمال شبهجزیره سینا کتیبهای متعلق به دوران رامسس دوم را یافتهاند که میتواند به حل یکی از قدیمیترین معماهای جغرافیایی مصر باستان کمک کند. این کتیبه به شهری بهنام «مسن» اشاره دارد؛ شهری که قرنهاست در منابع تاریخی ذکر شده اما موقعیت دقیق آن همچنان نامشخص مانده است.
این کشف در جریان حفاریهای منطقه قنطره شرقی واقع در تل ابو صیفی انجام شد؛ جایی که به عنوان بخشی از «راه هوروس» مطرح بود، مسیری که مصر را به سینا و سرزمین کنعان متصل میکرد.
کتیبهای که نام یک شهر گمشده را زنده کرد
یکی از مهمترین یافتههای این فصل حفاری، سنگسر در بزرگی از ماسهسنگ است که به دو بخش شکسته شده و بر روی سه ضلع آن کتیبههایی حک شدهاند. برخی از این نوشتهها نام و لقبهای رامسس دوم، یکی از بارزترین فراعنه دودمان نوزدهم مصر در سده سیزدهم پیش از میلاد، را شامل میشود.
اما نکتهای که بیشترین توجه محققان را جلب کرده عبارت است که به مرمت تندیس «هوروس، سرور شهر مسن» اشاره دارد. این موضوع موجب شده باستانشناسان بر این باور باشند که تل ابو صیفی ممکن است همان شهری باشد که در منابع تاریخی بهعنوان «مسن» شناخته میشده، اما محل آن تا کنون بهصراحت مشخص نشده بود.
با این حال، پژوهشگران این فرضیه را قطعی نمیدانند و تصریح کردند که برای تأیید این ارتباط، به حفاریها و بررسیهای بیشتری نیاز است.
معبدی که سرنوشتش چند بار عوض شد
کاوشها تنها به کشف این کتیبه خاتمه نیافت؛ باستانشناسان همچنین بقایای معبد بزرگی شامل دیوارهای خشتی عظیم، ورودیها، اتاقهای داخلی، انبارها، و نیایشگاه اصلی را شناسایی کردند.
شواهد حکایت از آن دارد که این مجموعه در دوره بطلمیسی، بین سده چهارم تا آغاز پیش از میلاد، به اوج شکوفایی خود رسیده است، اما بعدها دچار سرنوشتی کاملاً متفاوت شد.
با تسلط رومیها بر مصر، برخی قسمتهای معبد برای ساخت یک اردوگاه نظامی رومی مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن، دو کوره بزرگ بر روی محل نیایشگاه ساخته شد و آثار سنگ آهک سوخته نشاندهنده این است که این مکان به یکی از مراکز تولید آهک در اواخر دوره روم تبدیل شده بود؛ سرنوشتی عجیبی برای بنایی که زمانی مقدس محسوب میشد.
جادههای باستانی و مجسمههای نظامی
در بخش دیگری از حفاری، دو جاده سنگفرش متعلق به دورههای بطلمیسی و رومی کشف شد که محوطه خارج از استحکامات را به معبد هدایت میکرد. این مسیرها نقش استراتژیک تل ابو صیفی را در طول قرنها نشان میدهد.
پژوهشگران همچنین تعدادی آثار مرتبط با فعالیتهای نظامی و اداری پیدا کردند؛ از جمله مجسمهای از یک کاتب نظامی مربوط به دودمان بیستوششم مصر و بقایای مجسمهای سلطنتی از سنگ بازالت و تکههایی از تندیسهای شاهین که به هوروس نسبت داده میشوند.
این کشفیات نمایانگر آن است که تل ابو صیفی پیش از ورود رومیها نیز در ساختار دفاعی و مذهبی مصر نقش بسزایی داشته است.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
تل ابو صیفی در یکی از کلیدیترین نقاط مرز شرقی مصر واقع شده است؛ جایی که «راه هوروس» هزاران سال محل عبور ارتشها، مقامات حکومتی، بازرگانان و کاروانها بوده است. در نتیجه، هر کشف جدید در این ناحیه میتواند بخشی از نقشه دفاعی و سیاسی مصر باستان را روشنتر کند.
اگر بررسیهای آینده تأیید کند که تل ابو صیفی، همان شهر گمشده «مسن» بوده است، یکی از معماهای دیرینه باستانشناسی مصر حل خواهد شد؛ معمایی که ممکن است پاسخ آن بیش از سه هزار سال بر سنگی با نام رامسس دوم پنهان مانده باشد.