حملات به کشتیهای ترکیه؛ جنگ دریای سیاه آنکارا را به سوی برخوردی تندتر میکشاند
بر اساس گزارش ایلنا، یک کشتی کانتینری متعلق به ترکیه در تاریخ ۲۶ اوت (چهارم شهریور) در نزدیکی سواحل روسیه زیر حمله قرار گرفت. در روز بعد، کشتی دیگری که برای کمک و یدککشیدن به کشتی آسیبدیده فرستاده شده بود، نیز مورد حمله قرار گرفت.
پس از این دو حمله، وزارت خارجه ترکیه سفیر اوکراین در آنکارا را به این وزارتخانه فراخواند و بر لزوم تأمین امنیت جان افراد، داراییها، کشتیرانی و محیط زیست در دریای سیاه تاکید کرد.
این نخستین باری نیست که کشتیهای ترکیه هدف حملات در دریای سیاه قرار میگیرند. در اوایل ماه اوت، وزارت خارجه ترکیه از حمله پهپادی به دو کشتی متعلق به این کشور پس از ترک بندر «نووروسیسک» روسیه خبر داد. در آن حملات، تعدادی از خدمه، از جمله شهروندان ترکیه، زخمی شدند.
اما این بار، واکنش آنکارا از لحاظ سیاسی اهمیت بیشتری دارد. ترکیه که از زمان شروع جنگ میان روسیه و اوکراین سعی داشت با حفظ روابط با هردو طرف به عنوان یک میانجی عمل کند، این بار بهطور مستقیم به کییف جهت حملات به کشتیهای ترکیه اعتراض کرد.
این تغییر در رویکرد نشان میدهد که جنگ دریایی دیگر تنها تهدیدی برای مسیرهای تجاری این حوزه نیست و بهطور مستقیم به منافع امنیتی و اقتصادی ترکیه نیز حمله کرده است.
توازن آنکارا تحت فشار جنگ
مراد آکسوی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی ترکیه، بیان میکند که احضار سفیر اوکراین نشاندهنده چرخش آنکارا به سمت مسکو نیست، بلکه به وضوح نشاندهنده فشار بر توازن حاکم بر سیاست ترکیه در دریای سیاه است.
آکسوی در گفتوگو با «ارم نیوز» اشاره کرد که گسترش جنگ دریایی میان روسیه و اوکراین، امنیت شهروندان، تجارت، بنادر و منافع ترکیه را بیش از پیش تحت تأثیر قرار داده است.
او ادامه داد که ادامه درگیریها به شکل کنونی یا تشدید بیشتر جنگ، ترکیه را با معادلهای دشوار رو به رو میکند؛ چرا که آنکارا باید از یک سو از منافع اقتصادی و امنیتی خود در دریای سیاه محافظت کند و از سوی دیگر توازن روابطش با مسکو و کییف را حفظ نماید.
این مسئله اهمیت بیشتری پیدا میکند زیرا بخش قابل توجهی از نیاز ترکیه به نفت و گاز از مسیر دریای سیاه تأمین میشود و هرگونه اختلال در امنیت این منطقه میتواند اثرات مستقیمی بر تجارت و انرژی ترکیه داشته باشد.
آکسوی همچنین بر محدودیت گزینههای آنکارا تأکید کرد؛ چرا که هرگونه نزدیک شدن بیشتر به روسیه ممکن است موجب واکنش کشورهای اروپایی و آمریکا شود. ترکیه از یک طرف عضو ناتو است و از طرف دیگر روابط اقتصادی و استراتژیک وسیعی با روسیه دارد.
اهرمهای ترکیه در دریای سیاه
از زمان آغاز جنگ در سال ۲۰۲۲، ترکیه در تلاش بوده است تا بین حمایت از اوکراین و حفظ روابط خود با روسیه توازن ایجاد کند. آنکارا در عین ارائه حمایتهای دفاعی به کییف، به تحریمهای غرب علیه مسکو نپیوسته و روابط تجاری خود با روسیه را حفظ کرده است.
یکی از کلیدیترین ابزارهای ترکیه برای حفظ این توازن، کنوانسیون مونترو است؛ توافقی که به ترکیه اجازه میدهد نقش مؤثری در کنترل عبور کشتیهای جنگی از تنگههای بسفر و داردانل ایفا کند.
ترکیه پس از شروع جنگ با اجرای این کنوانسیون، از ورود کشتیهای جنگی بیشتر به دریای سیاه جلوگیری کرده و موقعیت خود را به عنوان یکی از بازیگران اصلی امنیت این منطقه تقویت کرده است.
با این حال، ادامه حملات به کشتیهای تجاری ترکیه ممکن است معادله را تغییر دهد. ناامنی در دریای سیاه پیشتر بر جریان انرژی تأثیر گذاشته و واردات نفت ترکیه از روسیه از مسیر بنادر دریای سیاه به دلیل حملات اوکراین به زیرساختهای صادراتی روسیه کاهش یافته است.
علاوه بر این، افزایش فشار از سوی دو طرف جنگ، دامنه مانور دیپلماتیک آنکارا را محدود ساخته است. ترکیه اکنون بیش از هر زمان دیگری ناچار است که بین حفظ نقش میانجی و دفاع از منافع خود یکی را بر دیگری ترجیح دهد.
در چنین وضعیتی، تغییر اساسی در سیاست ترکیه میتواند به معنای پایان نقش میانجیگری این کشور در جنگ روسیه و اوکراین باشد. در مقابل، ادامه حملات به منافع ترکیه ممکن است آنکارا را به اتخاذ موضعی سختگیرانهتر وادار کند؛ اقدامی که میتواند روابط ترکیه با کییف و حتی شرکای اروپاییاش را به مرحلهای جدید وارد کند.