چه افرادی از محدودیتهای فضای مجازی بهرهبرداری میکنند؟
در بخشی از گزارشی که خبرگزاری خبرآنلاین با عنوان؛ «حفرهای امنیتی به نام فیلترشکن؛ از هشدارها درباره نفوذ تا بازار ۱۲ هزار میلیارد تومانی/ سود به حساب چه کسانی می رود؟» منتشر کرده، آمده است:
اما به راستی چه افرادی از محدودیتهای فضای مجازی بهرهبرداری میکنند؟ این سوالی است که از مدتها پیش از مقامات عالیرتبه کشور پرسیده میشود، اما هرگز پاسخ شفاف و قانعکنندهای برای آن مطرح نشده است. هرچند وزیر ارتباطات در دوران ریاستجمهوری روحانی در آن زمان اشاره کرده بود که؛ «کاملاً مشخص است که چه افرادی در پشت این موضوع هستند»، اما جستوجوها برای شناسایی این افراد با شکست مواجه شده و به نظر میرسد که این مسئله یکی از عناصر کلیدی در پشت پرده اقتصاد فیلترینگ در ایران باشد. به علاوه، با افزایش شدید فیلترینگ در سالهای اخیر، شایعات زیادی در خصوص گروههای ذینفع در خرید و فروش فیلترشکنها در محافل عمومی و رسانهها طرح شده است؛ عدهای وزارت ارتباطات را مسئول میدانند و عدهای دیگر مخالفان رفع فیلترینگ و اعضای شورای عالی فضای مجازی را متهم میکنند. با این حال، هر دو طرف هیچگاه مستنداتی برای تأیید ادعاهای خود ارائه نکردهاند.
علاوه بر این، وزارت ارتباطات بارها نسبت به خطرات ناشی از استفاده از فیلترشکنها بر زیرساختهای کشور هشدار داده است، اما هیچگاه گزارشی درباره خرید و فروش فیلترشکن و آیپیهایی که از طریق درگاههای مالی شاپرک و پیاسپیها انجام میشود به ثبت نرسانده است. در همین راستا، معاون اجرایی رئیسجمهوری نیز ادعا کرده است که؛ «حجم فروش فیلترشکن بین ۷ تا ۱۲ هزار میلیارد تومان درآمد دارد؛ ما نمیدانیم این درآمد به جیب چه کسانی میرود، اما به وزارت ارتباطات یا اپراتورها تعلق نمیگیرد.»
همچنین، انجمن تجارت الکترونیک تهران در جدیدترین گزارش خود که در فروردین ماه ۱۴۰۵ منتشر کرده، تصویری شفاف از مقیاس این بازار و خسارات ناشی از قطع اینترنت در دیماه سال گذشته ارائه نموده است. بر اساس اطلاعات موجود در این گزارش، قطعی ۲۲ روزه اینترنت در دیماه سال ۱۴۰۴ به کشور روزانه بیش از ۵ هزار میلیارد تومان خسارت وارد کرده و ایران به دلیل سه عامل کندی، اختلال و محدودیتها، از میان ۱۰۰ کشور در رتبه پنجم بیکیفیتترین اینترنت قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، وقتی بیش از ۸۰ درصد کاربران اینترنت به فیلترشکن برای عبور از محدودیتها روی میآورند، ممکن است پاسخ این معما در همین آمار نهفته باشد. فیلترینگ بهعنوان ابزاری برای محدودسازی دسترسی تعریف شده بود، اما در عمل میلیونها نفر را به مشتریان یک بازار تازه تبدیل کرده است؛ بازاری که با هرچه بیشتر بالا رفتن دیوارهای اینترنت، به جمعیت مشتریانش افزوده میشود.
در این وضعیت، این پرسش مطرح میگردد که اگر فیلترشکن به یکی از مسیرهای ادعایی نفوذ تبدیل شده و مقامها نیز مدام از تبعات امنیتی آن سخن میگویند، پس چرا سیاست فیلترینگ بدون تغییر ادامه دارد و چرا بازار چند هزار میلیاردی فیلترشکن به ساماندهی در نیامده است؟
31215