آیا دیدگاه چین نسبت به تنگه هرمز به کشورهای عربی نزدیک‌تر شده است؟

به گزارش  تابناک، رئیس‌جمهور چین از نیات دوتایی قدرت‌های خارجی در ارتباط با خاورمیانه انتقاد کرده و از آنان خواسته است که این رویکرد را کنار بگذارند.

وی همچنین بر اهمیت تقویت همکاری‌های امنیتی با قاهره تأکید کرده و از تلاش‌های مشترک برای مبارزه با تروریسم حمایت نمود.

در رابطه با موضع گرفته شده از سوی رئیس‌جمهور چین، قابل ذکر است که این نگاه پکن هیچ‌گونه تازگی نداشته و ادامه‌دهنده روندی است که از زمان آغاز جنگ رمضان به آن پرداخته شده است.

این رویکرد بخشی از کوشش‌های دیپلماتیک و عملی چین برای حفاظت از امنیت کشتیرانی خود در دوران بی‌ثباتی در منطقه به حساب می‌آید.

جنگ رمضان و رویکرد چین به تنگه هرمز

چین از زمان شروع درگیری‌ها در نیمه دوم فوریه ۲۰۲۶، یک رویکرد چندجانبه برای حمایت از منافع کشتیرانی خود اتخاذ کرده و به شتاب از کشورهای منطقه خواسته تا تنش‌ها را کاهش دهند و امنیت دریانوردی را تضمین نمایند.

در اوایل جنگ، چین نگران کاهش چشمگیر تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و تأثیرات آن بر واردات انرژی خود بود و از طرفین خواست تا عملیات نظامی را متوقف کرده و به کاهش تنش‌ها بپردازند.

این تقاضاها به دنبال ابتکارات رسمی‌تر از جمله طرح پنج‌ماده‌ای چین و پاکستان در اوایل آوریل ۲۰۲۶ صورت گرفت که در آن ضرورت تأمین امنیت کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و عبور امن آنان به وضوح بیان شده بود.

این طرح در اصل یک پیشنهاد جامع برای حل بحران به‌منظور متوقف کردن جنگ، آغاز مذاکرات، حمایت از غیرنظامیان، تأمین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و رعایت قوانین بین‌المللی بود.

اقدامات عملی چین در حوزه امنیت دریانوردی

با رشد تنش‌ها و حملات به کشتی‌رانی، چین شروع به برداشتن گام‌های عملی کرده است. به نقل از گزارشی از اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، دیپلمات‌های چینی به‌طور مستقیم با جنبش حوثی‌ها در یمن وارد مذاکره شدند تا تضمین‌هایی برای عبور امن کشتی‌های نفت‌کش چینی از جنوب دریای سرخ دریافت کنند.

این اقدام که به اطلاع ایران نیز رسانیده شده، نشان از پافشاری پکن بر دیپلماسی مستقیم با گروه‌های مسلح منطقه برای حفاظت از منافع حیاتی‌اش دارد.

تفاوت اساسی در این مرحله، تغییر از درخواست‌های دیپلماتیک عمومی به اقداماتی عملی و مستقیم برای تأمین امنیت کشتی‌های خود است.

در حالی که مواضع پیشین چین بر لزوم احترام به حاکمیت ملی کشورها و اهمیت امنیت آبراه‌های بین‌المللی از طریق گفت‌وگو تأکید می‌کرد، تحولات اخیر نشان‌دهنده ورود پکن به مرحله جدیدی از تعامل عملی با بازیگران غیردولتی درگیر در مناقشه و تمرکز بر حفاظت از منافع کشتیرانی خود است.

این اقدام فراتر از اظهارنظرهای سیاسی بوده و اولویت‌های امنیت زنجیره تأمین انرژی و تجارت دریایی چین را به تصویر کشیده است.

تأکید چین بر همکاری عملی در دریای سرخ

شایان ذکر است که تمرکز اصلی تلاش‌های عملی جدید چین در حال حاضر بر تعامل مستقیم با انصارالله یمن برای تأمین امنیت کشتیرانی در دریای سرخ (تنگه باب‌المندب) متمرکز شده است.

همچنین چین در حال گفتگو و هماهنگی با کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره وضعیت تنگه هرمز است، اما این همکاری بیشتر جنبه سیاسی و دیپلماتیک دارد تا اقداماتی عملی و مستقیم مشابه آنچه که با انصارالله یمن انجام می‌شود.

با توجه به اینکه تنگه هرمز عملاً دچار انسداد شده، مسیر دریای سرخ از طریق باب‌المندب به شریان اصلی صادرات نفت عربستان به چین تبدیل شده است.

پس از آنکه انصارالله یمن در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ به مسدود کردن دسترسی به بنادر عربستان تهدید کردند، چین به‌منظور حفظ جریان نفت خود، به‌طور مستقیم با این گروه وارد مذاکره شد.

این کشور به‌جای گرفتن تضمین‌های کلی، اقدام به هماهنگی جداگانه با انصارالله یمن کرده و برای عبور هر نفت‌کش به‌طور مجزا مطالبات آن‌ها را پیگیری می‌نماید.

با این حال باید در نظر داشت که همکاری چین با کشورهای عربی خلیج فارس در خصوص تنگه هرمز عمدتاً در قالب دیپلماتیک و سیاسی دنبال می‌شود.

کشورهای عربی خلیج فارس از چین درخواست کرده‌اند که از نفوذ اقتصادی‌اش بر ایران برای کاستن از تنش‌ها و برقراری آرامش در تنگه هرمز بهره‌برداری کند.

در این زمینه، مقامات عالیرتبه چین مذاکرات فشرده‌ای با کشورهای عربی خلیج فارس و ایران داشته‌اند و در این گفتگوها بر لزوم آتش‌بس، کاهش تنش‌ها و تأمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تاکید کرده‌اند.

اگرچه این همکاری عمدتاً بر مبنای میانجی‌گری سیاسی و استفاده از روابط اقتصادی چین با ایران به عنوان بزرگترین شریک تجاری تهران متمرکز است تا آن را به مذاکره و کاهش محدودیت‌ها ترغیب کند.

در نتیجه، چین با احتیاط عمل کرده و تمایلی به مواجهه مستقیم با ایران یا پذیرش تعهدات امنیتی مشابه با آمریکا ندارد و به همین دلیل قطعنامه شورای امنیت که به‌دنبال ایجاد سازوکاری برای ائتلاف محیطی به منظور تأمین امنیت تنگه هرمز بود، بشدت مورد رد قرار داد.

چین همچنین در جلسه اخیر وزرای دارایی گروه ۲۰ با بند مربوط به تنگه هرمز مخالفت کرد و این موضوع موجب عدم صدور یک بیانیه مشترک متفق‌القول شد.

در نشست وزرای دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی گروه ۲۰ که در تاریخ‌های ۳۱ اوت و ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۹ و ۱۰ شهریور ۱۴۰۵) در شهر اشویل کارولینای شمالی برگزار شد، اختلاف اصلی حول بندی در بیانیه بود که ضمن ابراز نگرانی از اختلال در تجارت انرژی بر «تردد آزاد، ایمن و قابل پیش‌بینی» از طریق تنگه هرمز تأکید کرده بود.

پکن نگران بود که ادبیات به‌کار رفته در این بند که بر «آزادی کشتیرانی» تأکید دارد بعداً توسط ایالات متحده به‌عنوان ابزاری برای ایجاد محدودیت در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی که چین بر آن‌ها ادعای حاکمیت دارد، مورد استفاده قرار گیرد.

در این خصوص و با توجه به مخالفت چین، امکان ایجاد اجماع برای صدور یک بیانیه مشترک از بین رفت و آمریکا به‌عنوان رئیس دوره‌ای گروه ناگزیر شد «بیانیه رئیس گروه ۲۰» را صادر کند که ۱۹ کشور دیگر به جز چین از آن حمایت کردند.