گردشگری برای افراد با ناتوانی؛ سفری که از ابتدا با چالشهایی همراه است
گردشگری دسترسپذیر تنها به نصب آسانسور یا ایجاد یک رمپ در یک سایت گردشگری خلاصه نمیشود؛ بلکه شامل ارائه دسترسی به حملونقل مناسب، مسیرهای شهری، مکانهای اقامتی، مراکز تفریحی و فرهنگی، رستورانها و حتی اطلاعات دقیق درباره معیارهای دسترسپذیری مقاصد از لحظه شروع سفر افراد دارای معلولیت است. تمامی این عوامل به شدت بر تجربه سفر این افراد تاثیرگذار هستند.
طبق آمارهای بینالمللی، حدود ۱۵ درصد از جمعیت جهانی را افراد دارای معلولیت تشکیل میدهند. با این حال، در ایران هنوز آمار دقیقی که مورد توافق باشد برای جمعیت افراد دارای معلولیت موجود نیست و این امر میتواند کار برنامهریزی برای پاسخ به خواستههای این بخش از جامعه را با چالشهایی مواجه کند.
فرهاد زارعی، دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی، در گفتگو با ایسنا به موانع پیش روی گردشگری برای افراد دارای معلولیت اشاره کرد و گفت: افراد دارای معلولیت علاوه بر نیازهای اساسی مانند وسایل کمکحرکتی، توانبخشی، اشتغال و مسکن، در استفاده از مقاصد گردشگری با موانع مختلفی نیز روبرو هستند.
او حملونقل را از جمله نخستین موانع سفر افراد دارای معلولیت عنوان کرد و افزود: مشکلات ناشی از ناامن بودن حملونقل درونشهری و برونشهری، به علاوه شرایط نامناسب هتلها و مراکز گردشگری، مراکز خرید و تفریحی، موزهها و رستورانها میتواند فرصتی را برای سفر مستقل و برابر برای این افراد محدود کند.
زارعی ادامه داد: علاوه بر موانع فیزیکی، موانع فرهنگی و اجتماعی نیز وجود دارد و مجموعه این موانع باعث میشود افراد دارای معلولیت با چالشهایی در جنبههای مختلف زندگی مواجه شوند.
مناسبسازی؛ فرای فراتر از ساخت یک رمپ
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی در مورد مفهوم مناسبسازی اظهار داشت: مناسبسازی به معنای آماده کردن امکانات و فضاهایی است که افراد دارای معلولیت در زندگی روزمره به آن نیاز دارند و اصل کلیدی در این میان این است که شخص بتواند بدون نیاز به کمک دیگران از خدمات و تسهیلات استفاده کند.
او به مواردی چون ایجاد رمپ، استفاده از آسانسورهای استاندارد، پیشبینی سرویسهای بهداشتی مناسب و دسترسپذیر و نیز توجه به نیازهای افراد کمبینا و نابینا برای دسترسی به محتوای آنلاین اشاره کرد.
زارعی تصریح کرد: رعایت اصول مناسبسازی تنها به نفع افراد دارای معلولیت نیست و این امر میتواند به ایمنتر شدن فضای عمومی برای سایر افراد جامعه، از جمله سالمندان، نیز منجر شود.
به گفته او، مناسبسازی این قابلیت را دارد که بخشی از جامعه را که به دلیل عدم دسترسی دچار دوری از چرخه اقتصادی و اجتماعی شدهاند، دوباره فعال کند و زمینهای برای حضور بیشتر آنان در جامعه فراهم آورد.
وقتی مسیر رسیدن به مقصد خود یک مانع است
او به وضعیت دسترسپذیری در بسیاری از شهرها اشاره کرد و بیان کرد: عدم رعایت اصول شهرسازی و توسعه بدون برنامه و هدف منجر شده است که بسیاری از شهرها برای افراد دارای معلولیت و دیگر افرادی که نیازهای ویژه دارند، دسترسپذیر نباشند.
زارعی همچنین نامناسب بودن پیادهروها، پلهای عابر پیاده و رویکرد خیریهای به افراد دارای معلولیت را از دیگر موانع دانست و افزود: این وضعیت در نهایت میتواند منجر به انزوا و کاهش حضور اجتماعی افراد دارای معلولیت گردد.
او با اشاره به ورود برخی تجهیزات مناسبسازیشده به سیستم حملونقل شهری تصریح کرد: در سالهای اخیر با ورود برخی وسایل حملونقل مناسب برای افراد دارای معلولیت و سالمندان، انتظاراتی برای افزایش دسترسی این افراد به خدمات شهری وجود داشت، اما در عمل برخی ایستگاهها، گیتها و تجهیزات موجود، امکان استفاده آسان افراد با ویلچر از این امکانات را فراهم نمیکنند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی تأکید کرد: رفع بسیاری از این موانع سخت نیست، اما اراده و تمایل کافی برای حل آنها در بعضی بخشهای مدیریتی شهر دیده نمیشود.
اقامت؛ انتخاب بین هزینه مناسب و دسترسی کافی
او محل اقامت را یکی از کلیدیترین بخشهای سفر دانست و تصریح کرد: افراد غیرمعلول با توجه به بودجه و نوع سفر خود میتوانند گزینههایی از مسافرخانه و اقامتگاههای بومگردی تا هتلهای لوکس را انتخاب کنند. اما برای افراد دارای معلولیت، از نظر دسترسی، باز هم تنها تعداد محدودی از مراکز اقامتی شرایط لازم را برای آنان فراهم میآورند.
زارعی اضافه کرد: مراکز اقامتی با امکانات جامعتر به دلیل هزینههای بالا ممکن است از نظر اقتصادی برای بسیاری از افراد دارای معلولیت که درآمد کمتری دارند، در دسترس نباشند.
او درباره وضعیت سایر مراکز اقامتی توضیح داد: مراکز اقامتی ارزانتر ممکن است از لحاظ هزینه مناسب باشند، اما از نظر استانداردهای مناسبسازی برای استفاده افراد دارای معلولیت چندان مساعد نیستند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی بر الزامات قانونی در این زمینه تأکید و خاطرنشان کرد: این مراکز باید حداقلهای مناسبسازی را رعایت کنند و عدم اجرای این الزامات یکی از عوامل اصلی نامناسب نبودن برخی فضاهای اقامتی و گردشگری است.
او بر این باور است که مراکز بومگردی و اقامتگاههای مقرون به صرفه میتوانند با انجام مناسبسازی و بازاریابی صحیح، مشتریان جدید از بین افراد دارای معلولیت جذب کنند و هزینههای انجام این اقدامات را در بلندمدت جبران نمایند.
مراکز تفریحی و خرید؛ دسترسی کافی روی کاغذ کافی نیست
زارعی در خصوص وضعیت مراکز خرید و تفریحی تأکید کرد: در این مکانها به دلیل وجود موانع مختلف، افراد دارای معلولیت نمیتوانند به آسانی از امکانات بهرهمند شوند، هرچند وضعیت در مراکز تازهتأسیس نسبت به گذشته بهبود یافته است.
او بر ضرورت ایجاد جای پارک ویژه، مسیر ورودی و خروجی مناسب، انتخاب سنگفرشهای مناسب، سرویسهای بهداشتی با ابعاد استاندارد و در نظر گرفتن امکانات مورد نیاز برای سالمندان تأکید کرد و این موارد را از جمله اقداماتی عنوان کرد که میتواند دسترسی به این مراکز را بهبود بخشد.
به گفته او، موزهها، باغوحشها و دیگر محلهایی که گردشگران را جذب میکنند نیز باید حقوق بشر افراد دارای معلولیت را به رسمیت بشناسند و شرایط استفاده برابر آنها از این فضاها را فراهم کنند.
حضور یک بانک اطلاعاتی معتبر ضروری است
یکی دیگر از مشکلاتی که در زمینه گردشگری برای افراد دارای معلولیت به آن کمتر توجه شده، کمبود اطلاعات دقیق درباره معیارهای دسترسپذیری مقاصد است.
زارعی با اشاره به تجربیات برخی کشورها گفت: در کشورهای مختلف شرکتهایی در حوزه گردشگری وجود دارند که با در اختیار داشتن بانک اطلاعاتی مناسب، میتوانند سفرهای افراد دارای معلولیت را برنامهریزی و تسهیل کنند.
او افزود: این نهادها اطلاعات لازم درباره مناطقی که امکان بازدید از آنها وجود دارد را ارائه میدهند و در برخی موارد حتی مسئولیت تأمین خودروی مناسب برای گردشگران دارای معلولیت را نیز بر عهده میگیرند.
دبیر بنیاد بینالمللی تحول اجتماعی تصریح کرد: مناسبسازی از یک سو و آگاهی و دسترسی به اطلاعات درباره مناطق مناسبسازیشده از سوی دیگر باید بهطور همزمان مورد توجه قرار بگیرد.
گردشگری دسترسپذیر؛ ظرفیتی که نمیتوان نادیده گرفت
او با بیان اینکه این حوزه در ایران هنوز با缺乏 جدی اطلاعات روبرو است، تأکید کرد: در کشور ما این امر به طور مستمر کمتر انجام شده و اطلاعات جامعی درباره وضعیت دسترسپذیری بسیاری از مراکز گردشگری برای افراد دارای معلولیت در دسترس نیست.
به گفته زارعی، راهاندازی یک بانک اطلاعاتی جامع و بهروز میتواند به افراد دارای معلولیت کمک کند قبل از آغاز سفر بدانند کدام مسیر، وسیله حملونقل، اقامتگاه، رستوران، مرکز تفریحی یا جاذبه گردشگری برای آنها قابل استفاده است.
در شهرستان قروه نیز توجه به این مسئله میتواند از نظر توسعه گردشگری و حق استفاده یکسان شهروندان و توریستهای دارای معلولیت از ظرفیتهای موجود اهمیت خاصی داشته باشد؛ زیرا دسترسپذیری تنها محدود به مقصد گردشگری نیست و شامل مسیر، حملونقل، اقامت، خدمات شهری و اطلاعرسانی نیز میگردد.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا ظرفیتهای گردشگری شهرستان قروه به اندازه کافی برای پذیرش افراد دارای معلولیت آماده است و آیا در برنامهریزیهای گردشگری و مناسبسازی، نیازهای این بخش از جامعه بهطور مشخص در نظر گرفته شده است؟
انتهای پیام