بهنقل از هریتیج دیلی، باستانشناسان در جریان کاوشهای محوطهای باستانی در نزدیکی شهر وروتسواف لهستان، آرامگاهی حدود پنج هزار ساله کشف کردهاند که یکی از چشمگیرترین یافتههای آن، گردنبندی متشکل از ۴۲ دندان سوراخشده است. این کشف که به حدود سال ۲۹۰۰ پیش از میلاد تعلق دارد، میتواند اطلاعات تازهای درباره فرهنگ طنابی (Corded Ware) و آیینهای تدفین در اروپای مرکزی ارائه کند.
پژوهشگران میگویند این آرامگاه در نزدیکی روستای ژوراوینا قرار دارد و از نخستین تپههای تدفینی شناختهشده از این دوره در منطقه وروتسواف به شمار میرود.
گردنبندی از ۴۲ دندان؛ شاید حتی دندان انسان
مهمترین یافته این آرامگاه، گردنبندی است که از ۴۲ دندان تکریشه، شامل دندانهای پیشین و نیش، ساخته شده است. همه دندانها بهطور عمدی سوراخ شدهاند و به نظر میرسد زمانی بهصورت یک گردنبند کنار هم قرار داشتهاند.
به گفته دکتر پاول دامبروفسکی، انسانشناس و استاد دانشگاه علوم پزشکی وروتسواف، این دندانها احتمالا متعلق به پستانداران بزرگی مانند گرگ، گوزن یا حتی خرس جوان هستند؛ بااینحال پژوهشگران هنوز احتمال انسانی بودن برخی از آنها را رد نکردهاند.
در کنار این گردنبند، چند مهره استخوانی و کهربایی نیز کشف شده است. اکنون قرار است آزمایشهای ژنتیکی روی دندانها انجام شود تا گونه دقیق جانوران مشخص شود.
آرامگاه یک جنگجو یا رهبر قبیله؟
در بخش عمیقتر آرامگاه، اسکلت یک مرد بالغ همراه با چند شیء تدفینی کشف شد؛ از جمله یک سرنیزه سنگ چخماقی، یک تیغه سنگی و تبری سنگی که آثار استفاده روی آن دیده میشود و ظاهرا صرفا یک شیء نمادین نبوده است.
ترکیب سلاحها با گردنبند ارزشمند باعث شده باستانشناسان احتمال دهند فرد دفنشده جایگاه ویژهای در جامعه خود داشته است.
دامبروفسکی میگوید این فرد شاید شکارچی یا جنگجویی برجسته بوده است، اما وجود گردنبند احتمال رهبر بودن یا ریاست یک خاندان را نیز تقویت میکند.
دو جمجمه دیگر، معمایی تازه
یکی از مرموزترین بخشهای این کشف، وجود بقایای دو جمجمه انسانی دیگر در همان آرامگاه است. پژوهشگران در حال بررسی این احتمال هستند که این سرها بهعنوان پیشکش آیینی یا بخشی از مراسم تدفین در کنار متوفی قرار گرفته باشند؛ هرچند هنوز نمیتوان با قطعیت از جدا شدن عمدی سرها سخن گفت.
این بقایا تحت آزمایشهای ریختشناسی، DNA و تاریخگذاری کربن ۱۴ قرار خواهند گرفت تا مشخص شود آیا همه آنها متعلق به یک دوره زمانی هستند یا خیر.
آرامگاهی که اتفاقی کشف شد
نکته جالب این است که باستانشناسان ابتدا برای بررسی گورستانی متعلق به اواخر دوره روم و آغاز دوره مهاجرت اقوام، یعنی حدود سالهای ۳۵۰ تا ۴۳۰ میلادی، در این محل مشغول حفاری بودند.
اما در روزهای پایانی کاوش، تپه تدفینی بسیار قدیمیتری در نزدیکی همان سازههای متأخر نمایان شد و تاریخچه این محوطه را چند هزار سال به عقب برد.
کشفی که به یک آرامگاه محدود نمیشود
همزمان، در روستای ایوینی و تنها چند کیلومتر دورتر، باستانشناسان تپه تدفینی مشابهی پیدا کردهاند که در آن نیز اسکلتی همراه با دو تبر، ابزارهای سنگ چخماقی و زیورآلات کهربایی کشف شده است. در تپهای دیگر نیز بقایای یک گوساله به دست آمده است که احتمال انجام آیینهای قربانی را مطرح میکند.
پژوهشگران اکنون قصد دارند دادههای هر دو محوطه را با یکدیگر مقایسه کنند تا تصویری دقیقتر از جوامع ساکن جنوب غرب لهستان در پنج هزار سال پیش به دست آورند.
DNA چه رازهایی را فاش خواهد کرد؟
مرحله بعدی تحقیقات شامل آزمایشهای گسترده ژنتیکی، شیمیایی و انسانشناسی خواهد بود. دانشمندان امیدوارند با بررسی DNA بتوانند نسبتهای خانوادگی، تبار جمعیتی و مسیرهای مهاجرت مردمان فرهنگ طنابی را بازسازی کنند.
علاوه بر این، مطالعه سایش میکروسکوپی دندانها و ترکیب شیمیایی استخوانها میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره رژیم غذایی، بیماریها و سبک زندگی این مرد باستانی ارائه دهد؛ فردی که شاید پنج هزار سال پیش یکی از مهمترین اعضای جامعه خود بوده و اکنون با گردنبندی اسرارآمیز بار دیگر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است.