بررسی عدم ثبتنام کودکان در مدارس از سوی بهزیستی
به نقل از ایسنا، کودکی که قرار است بخش عمدهای از روز خود را در محیط مدرسه سپری کند، ممکن است در واقع همان ساعات را در خیابان، کارگاه یا مغازه بگذراند. با این حال، موضوع کودکان کار تنها به وجود آنها در خیابانها محدود نمیشود. پشت این کودکان، خانوادههایی قرار دارند که در مواجهه با مشکلاتی همچون فقر و مهاجرت قرار دارند.
در سالهای گذشته، رویکرد رایج در برخورد با کودکان کار، تمرکز بر جمعآوری و نگهداری آنها در مراکز بود، امّا این وضعیت بدون در نظر گرفتن مداخله در شرایط خانواده و بازگرداندن کودک به چرخه آموزشی، نمیتوانست از تکرار این مشکل جلوگیری کند. اکنون سازمان بهزیستی با اعلام تغییر رویکرد در سیاستهای خود، به جای تمرکز صرف بر نگهداری کودک، بر توانمندسازی خانواده، بازگرداندن به آموزش، مداخلات اجتماعی و بهرهگیری از ظرفیتهای سازمانهای مردمنهاد تأکید دارد.
بر این اساس، نشستی تخصصی در حمایت از کودکان آسیبپذیر با حضور سید جواد حسینی رئیس و دیگر مقامات سازمان بهزیستی، صادقی مشاور محلهمحوری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، فاطمه مقدسی مشاور وزیر تعاون، یوسف مزارعی مدیر کل پیگیری و پاسخگویی به درخواستهای مردمی نهاد ریاست جمهوری، رضا امیدوار تجریشی مدیر کل دفتر ارتباطات مردمی و مشارکت اجتماعی نهاد ریاست جمهوری و نمایندگان سازمانهای مردمنهاد برگزار شد.
بر اساس گزارش خبرنگار روابط عمومی و امور بینالملل سازمان بهزیستی کشور، در این نشست که بیش از سه ساعت به طول انجامید، درباره ضرورت تغییر رویکرد به مقوله کودکان کار بحث و تبادل نظر انجام شد. موضوعاتی نظیر ثبتنام کودکان فاقد مدارک هویتی و بازمانده از تحصیل، روشهای ساماندهی کودکان کار و نظارت بر مراکز شبهخانواده بررسی شدند.
شناسایی ۲ هزار و ۸۸ کودک بازمانده از تحصیل
سازمان بهزیستی پیگیر عدم ثبتنام کودکان در مدارس
سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور در این نشست عنوان کرد: در حال حاضر این سازمان ۲۴۳ هزار کودک را تحت پوشش خود دارد و تا به امروز ۲ هزار و ۸۸ کودک بازمانده از تحصیل در میان این گروه شناسایی شدهاند. هدفگذاری سازمان بهزیستی در سال جاری، بازگرداندن تمامی این کودکان به مقطع تحصیلی است و برای هر یک از کودکان تحت پوشش ماهانه ۲ میلیون تومان به عنوان کمکهزینه تحصیلی پرداخت میشود.
وی افزود: اگر وزارت کشور مجوز تحصیل کودک را صادر کند اما مدرسه از ثبتنام او خودداری نماید، سازمان بهزیستی این موضوع را پیگیری خواهد کرد.
مسئولیت ساماندهی کودکان کار به بهزیستی واگذار شد
حسینی گفت که هیچ کودکی نباید از تحصیل بازمانده باشد و از نهادهای مرتبط و سازمانهای مردمنهاد خواست که اطلاعات کودکان بازمانده از تحصیل و محلهای سکونت آنها را به سازمان بهزیستی منتقل کنند تا بتوان پیگیریهای لازم برای بازگرداندن آنها به مدرسه انجام شود. همچنین، مسئولیت ساماندهی کودکان کار از حدود سه ماه پیش به سازمان بهزیستی واگذار شده است.
به گفته او، نگرش جدید سازمان بهزیستی نشان میدهد که نمیتوان مشکل کودک کار را تنها از طریق جمعآوری آنها از خیابان حل کرد، زیرا تا زمانی که شرایط اقتصادی و اجتماعی خانوادهها تغییر نکند، چرخه تکرار این مشکل ادامه خواهد داشت. بنابراین، سازمان بهزیستی طی سالهای اخیر به سمت توسعه مراکز روزانه، مداخلات اجتماعی و مدلهای خانوادهمحور حرکت کرده است.
حسینی همچنین به فعالیتهای واحد شوق زندگی در حمایت از کودکانی که بدون سرپرست یا دارای سرپرست نامناسب هستند اشاره کرد و گفت: این مجموعه در پارک بعثت با هدف حمایت از کودکان خیابانی راهاندازی شده و با همکاری نهادهایی نظیر قوه قضائیه، شهرداری و پلیس در تلاش است تا فرآیند شناسایی، حمایت و ساماندهی کودکان را در زمانی کوتاهتر انجام دهد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با توضیح رویکرد جدید این سازمان در ساماندهی کودکان آسیبپذیر بیان کرد: مجتمع شوق زندگی بعثت به منظور تجمیع ظرفیتهای نهادهای مسئول و تسهیل در ساماندهی کودکان کار و خیابان ایجاد شده است تا فرآیند شناسایی، حمایت و تعیین تکلیف کودکان با سرعت بیشتری صورت پذیرد. در این راستا، کودکانی که سرپرست موثری ندارند به مراکز شبهخانواده معرفی میشوند و در موارد حائز توجه، تلاش میشود با بررسی شرایط، کودک به خانواده بازگردانده شود. تعیین تکلیف این کودکان حداکثر ظرف ۲۱ روز انجام میگیرد، در حالی که در گذشته این فرآیند ممکن بود زمانبر باشد.
از مراکز نگهداری تا توانمندسازی
یک نمونه دیگر از تغییر این رویکرد، تاسیس پردیس توانمندسازی کودکان در بیسیم تهران با همکاری یک سازمان مردمنهاد است که در آن علاوه بر ارائه حمایت اجتماعی، آموزشهای نوین، مهارتآموزی و کارگاههای حرفهای برای کودکان پیشبینی شده است. هدف این مدل این است که تنها کودک به دور از خیابان باشد، بلکه در یک فرآیند حمایتی و آموزشی قرار گیرد و در صورت امکان به خانواده بازگردد.
حسینی اضافه کرد: در سالهای اخیر در حدود ۴ هزار کودک در تهران ساماندهی شدهاند، اما مسئله همچنان پابرجاست زیرا افزایش فقر و فشارهای اقتصادی میتواند به ورود مجدد کودکان به بازار کار منجر شود.
وی تأکید کرد که رویکرد بهزیستی در مراکز شبهخانواده فقط نگهداری نیست و توانمندسازی کودکان از بدو ورود به مراکز دنبال میشود. به همین منظور، طرحهای غربالگری، استعدادیابی و مهارتآموزی فعال هستند. در این پروژهها، شخصیت، علایق و استعدادهای تحصیلی و شغلی کودکان مورد ارزیابی قرار میگیرد و سال گذشته حدود ۳۰ هزار کودک در این فرآیند مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین، هدایت تحصیلی برای کودکان در حدود ۱۳ سالگی انجام میشود و در سنین ۱۷ و ۱۸ سالگی نیز مهارتآموزی بر مبنای استعدادها و شرایط فرد ادامه مییابد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: تا زمانی که کودک به استقلال نرسیده است، از چرخه حمایت سازمان خارج نمیشود و در زمان ارائه تسهیلات اشتغال نیز این گروه در اولویت قرار خواهند گرفت.
تلاش برای جلوگیری از شکست شغلی کودکان تحت حمایت
حسینی یکی از چالشهای اصلی پس از مهارتآموزی و ورود جوانان به بازار کار را ثبات در اشتغال دانست و بیان کرد: برای جلوگیری از شکست شغلی، تسهیلگران شغلی در کنار این افراد قرار میگیرند تا متناسب با استعداد، توانایی و شرایط زندگی آنها شغل مناسب مشخص شده و زمینه برای ثبات اشتغال فراهم گردد. بهزیستی در این راستا مراکز و حمایتهای بینراهی را در نظر گرفته است تا فرد پس از ورود به بازار کار بدون پشتیبانی نماند و چنانچه تا رسیدن به استقلال اقتصادی نیاز به حمایت داشت، این حمایتها ادامه یابد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور بر اهمیت تقویت حمایت از خانوادهها تأکید کرد و بیان داشت: حدود ۸۷ درصد کودکانی که در مراکز شبهخانواده نگهداری میشوند، دارای سرپرست نامناسب یا بدسرپرست هستند. این به این معناست که در بسیاری از موارد، خانوادهای وجود دارد اما به دلیل عدم توانایی اقتصادی، عدم اشتغال والدین یا ناتوانی در نگهداری، شرایط مناسب برای نگهداری از کودک فراهم نیست. به همین دلیل، ما در سال جاری ۹ مرکز روزانه نگهداری و حمایت از کودکان ایجاد کردهایم تا کودک در طول روز از خدمات حمایتی، آموزشی و مراقبتی بهرهمند شود و در شب به خانواده بازگردد. این مدل گامی به سوی تقویت خانواده و جلوگیری از جدایی غیرضروری کودک از محیط خانوادگی است.
ایجاد مراکز سلامت اجتماعی خانواده
وی همچنین از تاسیس مراکز سلامت اجتماعی خانواده خبر داد و افزود: حدود ۲۷ درصد کودکانی که وارد مراکز شبهخانواده میشوند، بهخاطر پیامدهای ناشی از طلاق به این مراکز انتقال مییابند. در مراکز سلامت اجتماعی خانواده، تلاش میشود با آموزش مهارتهای صحیح زندگی به والدین و تقویت توانمندی خانواده، از بروز آسیبهایی که منجر به جدایی کودک از خانواده میشود، جلوگیری شود.
افزایش حمایتهای مالی از خانوادهها
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر اینکه سیاست خانوادهمحوری در برنامههای این سازمان اهمیت ویژهای دارد، اظهار داشت: در سال جاری یارانه خدمات توانبخشی و حمایتی در منزل ۱۰۰ درصد افزایش یافته و دیگر یارانهها نیز ۵۰ درصد افزایش یافتهاند. هدف از این افزایش، تقویت امکان دریافت خدمات در محیط خانواده است و به محض اینکه بتوانیم خدمات را به جای انتقال فرد به مراکز، در محیط خانوادگی ارائه دهیم، به حفظ پیوندهای خانوادگی و کاهش جدایی افراد از خانواده کمک خواهیم کرد.
حسینی همچنین از افزایش مشارکت خانوادهها و سازمانهای غیردولتی در فرآیند توانمندسازی و نظارت خبر داد و گفت: انجمن اولیا و مربیان در مراکز غیردولتی نیز مورد توجه قرار خواهند گرفت تا خانوادهها در توانمندسازی مربیان و کارکنان مشارکت بیشتری داشته باشند. در زمینه نظارت نیز تلاش خواهیم کرد از ظرفیت خود مراکز و خانوادهها استفاده کنیم و نظارت اجتماعی را در کنار سازوکارهای رسمی تقویت کنیم.
رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد و بر لزوم بهرهبرداری از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد تأکید کرد: بهزیستی هم اکنون طراحی شبکه داوطلبان خود را در دستور کار قرار داده است. قبلاً شبکهای منسجم از داوطلبان در سازمان بهزیستی وجود نداشت، اما در جریان بحرانهای اخیر، حدود ۳۰ هزار داوطلب به ایفای نقش پرداختند و این تجربه نشاندهنده پتانسیل بزرگ جامعه برای مشارکت و کمکرسانی در زمان بحران است. اکنون باید این ظرفیت از حالت مقطعی خارج شود و به یک شبکه سازمانیافته و پایدار تبدیل گردد تا از توان داوطلبان نه فقط در زمان بحران، بلکه در حل مسائل اجتماعی محلهها نیز بهرهبرداری شود.
مشکلات ثبتنام کودکان فاقد شناسنامه در سیستان و بلوچستان
یکی از محورهای اصلی مطرحشده در این نشست، وضعیت کودکانی بود که به علت نداشتن مدارک هویتی یا اقامتی کامل با مشکل ثبتنام در مدارس روبهرو هستند.
افخم صباغ از مؤسسه مهر و ماه با اشاره به تجربیات این مجموعه بیان کرد: یکی از چالشهای اساسی، ثبتنام کودکانی است که برگههای سرشماری دارند. برخی از این کودکان در سالهای گذشته با وجود معرفی از سوی سازمان بهزیستی، با مشکلاتی در ثبتنام یا ادامه تحصیل مواجه شدهاند.
وی همچنین افزود: بخشی از کودکان کار اساساً از چرخه آموزش خارج هستند و تلاش برای بازگرداندن آنها به مدارس باید همزمان با حمایت از خانوادهها انجام گیرد.
صباغ خاطرنشان کرد که در آبان ۱۴۰۴ یک بخشنامه برای فراهم آمدن امکان ثبتنام این کودکان صادر شد، اما تاکید کرد که در برخی موارد همچنان مشکلاتی در صدور کارنامه یا دریافت هزینه از خانوادهها وجود دارد. همچنین، کودکان فاقد شناسنامه در استان سیستان و بلوچستان از امکان ثبتنام در مدارس برخوردار نیستند.
دستور ثبتنام کودکان زیر ۱۸ سال صادر شد
سیدحسن موسویچلک معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به پیگیری این موضوع در مرجع ملی حقوق کودک گفت: در جلسهای که به درخواست سازمان بهزیستی برگزار گردید، دستورالعملی برای ثبتنام کودکان زیر ۱۸ سال، بدون در نظر گرفتن وضعیت مجوز آنها تهیه شده است. برای این کودکها کد مربوط صادر میشود و پس از آن میتوانند به مرکز امور اتباع و مهاجرین وزارت کشور مراجعه و مراحل ثبتنام خود را طی کنند.
فاطمه سلطانی معاون مرکز اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی نیز در این نشست اظهار داشت: ساماندهی کودکان کار از سال ۱۳۷۸ با ایجاد مراکز تخصصی آغاز گردید و به مرور زمان بخش خصوصی نیز وارد عرصه خدمات روزانه و حمایتی شده است. در حال حاضر، ۵۶ مرکز حمایتی و آموزشی برای کودکان کار در کشور فعالیت میکنند که از میان آنها، ۹ مرکز روزانه و ۶ مرکز شبانهروزی در تهران واقع شدهاند.
انتقاد تشکلها از شیوههای جمعآوری کودکان
در بخش دیگری از این نشست، نمایندگان تشکلهای مردمنهاد نسبت به بعضی شیوههای مداخله در مواجهه با کودکان کار انتقاد کردند.
یکی از نمایندگان انجمنهای فعال در زمینه کودکان کار، جمعآوری خشن کودکان از خیابانها را محکوم کرد و بر این نکته تأکید کرد که باید تمرکز از کودک کار به کار کودک منتقل شود، به این معنا که به جای برخورد مستقیم با کودک، باید شرایط اقتصادی و اجتماعی خانوادهاش نیز مد نظر قرار گیرد.
نمایندگان تشکلها همچنین بر نقش سازمانهای مردمنهاد در نظارت اجتماعی و حمایت از کودکان تأکید کرده و خواستار همکاری مؤثرتر مددکاران و مشاوران اجتماعی در مراکز شبهخانواده شدند.
حمیدرضا الوند مدیرکل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی به فعالیتهای مراکز شبهخانواده اشاره کرد و گفت: این مراکز هرگز نمیتوانند جایگزینی دقیق برای خانواده واقعی باشند و به همین دلیل، سیاست سازمان باید تا حد ممکن بر تقویت خانواده متمرکز باشد. در حال حاضر، بخش قابل توجهی از منابع این حوزه به حمایت از خانواده یا مراکز جایگزین اختصاص یافته است و تلاش بر این خواهد بود که جدا کردن کودکان از خانواده به عنوان آخرین گزینه مورد استفاده قرار گیرد.
الوند همچنین به ترکیب کودکان تحت پوشش مراکز شبهخانواده اشاره نمود و گفت: بخشی از این کودکان فاقد سرپرست و بخش بزرگتری دارای سرپرست مؤثر یا مناسب نیستند. مراکز شبهخانواده مددکار اجتماعی دارند و سازمانهای مردمنهاد میتوانند در چارچوب ضوابط مشکلات و موارد نگرانکننده را گزارش دهند.
رضا امیدوار تجریشی مدیرکل دفتر ارتباطات مردمی و مشارکت اجتماعی نهاد ریاست جمهوری نیز از تلاش برای تقویت ارتباط دولت با تشکلهای مدنی در عرصه آسیبهای اجتماعی خبر داد. در نشستی که در تاریخ ۳۰ تیرماه درباره کودکان کار برگزار شد، پیشنهادهایی از جمله راهاندازی سازوکار استراتژیک و متمرکز برای ساماندهی کودکان کار، تأسیس نظام یکپارچه اطلاعات کودکان، تضمین دسترسی برابر و رایگان به آموزش، حضور روانشناس و مددکار اجتماعی در مدارس هدف و تقویت اورژانس اجتماعی عنوان شد.
توسعه بستههای معیشتی هدفمند برای خانوادهها، مداخلات تخصصی برای کودکان در معرض آسیبهای ناشی از بحرانها و تقویت اقدامات پیشگیرانه نیز از دیگر پیشنهادهای مطرحشده بود.
انتهای پیام