بر اساس گزارش اخیر اداره سرشماری ایالات متحده، ترکیب جمعیتی جهانی در حال تجربه تغییرات بیسابقهای است. این پژوهش گسترده با عنوان «جهان در حال پیری: ۲۰۲۰» به تجزیه و تحلیل دقیق روندهای پیری جمعیت و عواملی که موجب آن شدهاند، میپردازد. نتایج این تحقیق، چالشها و فرصتهای تازهای را برای دولتها و جوامع در سرتاسر دنیا فراهم میآورد. فهم این تغییرات جمعیتی برای آیندهنگری و برنامهریزیهای آتی ضروری به نظر میرسد.
تحولات جمعیتی بیسابقه: پیشیگرفتن سالمندان بر کودکان
این گزارش تاریخی به انتشار اداره سرشماری ایالات متحده، نشان میدهد که سال ۲۰۱۸ نخستین سالی بود که جمعیت افراد ۶۵ سال و بیشتر، از تعداد کودکان زیر ۵ سال در سطح جهانی بیشتر شد. در آن سال، آمار افراد ۶۵ ساله و بالاتر به حدود ۶۸۰ میلیون نفر رسید، در حالی که جمعیت کودکان زیر ۵ سال تقریباً ۶۸۱ میلیون نفر بود که بیانگر نزدیکی بیسابقه این دو گروه جمعیتی و آغاز این تحول مهم است. پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۵۰، جمعیت سالمندان به ۱.۵ میلیارد نفر افزایش یابد و از هر ۶ نفر در جهان، یک نفر ۶۵ سال یا بیشتر داشته باشد، در مقایسه با سال ۲۰۱۸ که این نسبت یک به ۱۱ بود. این روند پیری جمعیت جهان به طور عمده مناطق وسیعی از آمریکای شمالی، اروپا، آسیای شرقی و جنوب شرقی را تحت تأثیر قرار داده است.
دلایل پایهای پیری جمعیت در سطح جهانی
دو عامل کلیدی که در پشت این تغییرات جمعیتی عظیم قرار دارند، عبارتند از: افزایش امید به زندگی و کاهش نرخ باروری. پیشرفتهای قابل توجه در زمینه بهداشت، تغذیه و دسترسی به آب آشامیدنی سالم، به شکلگیری طول عمر بیشتر انسانها کمک کرده است. این عوامل منجر به آن شدهاند که افراد بیشتری به سن پیری برسند و بدین ترتیب جمعیت سالمندان جهان به طور مداوم در حال افزایش است. به موازات آن، کاهش نرخ باروری در بسیاری از کشورها به معنی تولد فرزندان کمتر است. دلایل این کاهش شامل دسترسی آسانتر به روشهای کنترل بارداری، رشد سطح تحصیلات زنان و تمایل به اشتغال بیشتر در میان آنهاست که منجر به تصمیم به داشتن فرزندان کمتر یا داشتن آنها با تأخیر میشود.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده
پیری جمعیت چالشهای زیادی را برای دولتها و نظامهای اجتماعی به وجود میآورد. افزایش افراد مسن، نیاز به خدمات بهداشتی و مراقبت طولانیمدت و سیستمهای بازنشستگی را به شدت بالا میبرد. از سوی دیگر، کاهش نسبت جمعیت در سن کار به نسبت سالمندان، میتواند به وضعیت «سود جمعیتی معکوس» منجر شود که در آن، بار مسئولیت حمایت از جمعیت مسن بر دوش نیروی کار جوانتر و کوچکتر قرار میگیرد و این امر میتواند به کندی رشد اقتصادی منجر شود. کشورهایی همچون ایتالیا، آلمان و ژاپن اکنون با بالاترین نسبت سالمندان در سطح جهان مواجهاند، در حالی که مناطقی مانند جنوب صحرای آفریقا هنوز جمعیت جوانی دارند و با افزایش سریع تعداد کودکان و نوزادان روبرو هستند. این تغییرات بیشتر از پیش نیاز به اصلاحات در سیاستهای عمومی، برنامههای اجتماعی و مدلهای اقتصادی را ضروری میسازد تا جوامع بتوانند با موفقیت به این پاسخگویی در برابر این تغییرات بزرگ دست یابند.