گزارش فایننشال تایمز پیرامون اقدامات مخفی ایالات متحده در اعماق تنگه هرمز
آمریکا طی چند ماه اخیر به انجام عملیاتی محرمانه و به شدت خطرناک برای پاکسازی مینهای دریایی در تنگه هرمز متکی بوده است. بر اساس اطلاعات ارائهشده، این عملیات شامل به کارگیری غواصان نیروی دریایی آمریکا (Navy SEAL)، قایقهای رباتیک و تجهیزات تخصصی زیر آب است تا مینهایی که به یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهانی آسیب میزنند، خنثی شوند.
به گزارش فرارو به نقل از فایننشال تایمز، این عملیات عمدتاً در شب و به صورت زیر آب انجام میشود و گروههای کوچکی از غواصان آمریکایی با استفاده از قایقها و زیردریاییهای بدون سرنشین به شناسایی و انهدام مینهای مشکوک ایرانی پرداختهاند.
این اقدام نشاندهنده دشواریها در بازگشایی تنگه هرمز است؛ زیرا تهدید مینها به همراه حملات موشکی و پهپادی، عبور کشتیهای تجاری را به شدت محدود کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در هفته گذشته اعلام کرد که «تمام مینها» در آبهای بینالمللی واقع در تنگه هرمز یا خنثی شدهاند و این ادعا توسط ارتش آمریکا نیز تأیید گردید. با این حال، کارشناسان حوزه امنیت دریایی و مالکان کشتیها همچنان بسیار محتاطانه در اعلام ایمنی این آبراه اظهار نظر میکنند.
سازمان بینالمللی دریانوردی در ماه ژوئن به این نکته اشاره کرد که حدود ۸۰ مین در مسیرهای مهم کشتیرانی قرار داده شده است. همچنین کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، در اواخر ماه اوت تصریح کرده بود: «هیچکس جز ایران از موقعیت این مینها آگاه نیست.»
شیوه شناسایی مینها توسط آمریکا در زیر آب
فرآیند مینروبی حتی در زمان صلح نیز بسیار دشوار و وقتگیر است. شناورهای تخصصی معمولاً بارها در طول مسیر آبراه حرکت کرده و مینها را از نقاط مختلف شناسایی کرده و پس از شناور شدن بر روی سطح آب، آنها را نابود میکنند.
با این حال، گزارش حاضر به این نکته اشاره میکند که در عملیات تنگه هرمز، آمریکا از یک نیروی کوچک و کمتر مشهود استفاده کرده است. غواصان نیروی دریایی آمریکا با بهرهگیری از شناورهای بادی مقاوم و با کمک قایقها و زیردریاییهای رباتیک، مانند سامانه Common Uncrewed Surface Vessel توانستهاند مینهای ایرانی را شناسایی کنند. این تجهیزات به آرایههای سونار با وضوح بالا مجهز هستند که قادرند اشیاءی چون مین را با دقت بالایی روی بستر دریا شناسایی نمایند.
بیل همبلت، ناخدای بازنشسته نیروی دریایی آمریکا که بارها در خلیج فارس خدمت کرده، تصریح کرده است: «پس از شناسایی، معمولاً یک غواص به آب میرود، به مین نزدیک میشود، مواد انفجاری روی آن قرار میدهد و آن را نابود میسازد.» او این عملیات را به عنوان «نیرویی بسیار سبک و کوچک» توصیف کرده و اشاره کرد که ممکن است بخشی از آن توسط ناو USS Miguel Keith انجام شده باشد.
همچنین سامانههای رباتیک زیرآبی مانند SeaFox بریتانیا یا Archerfish آمریکایی قابلیت انهدام مینها با مواد منفجره را نیز دارند.
چرا پاکسازی هرمز به این شدت پیچیده است؟
پس از شناسایی مینها، خطر همچنان باقی است. برایان کلارک، کارشناس مینروبی در اندیشکده هادسون، اظهار داشته است: «نیروهای مینروب برای انجام عملیات آسیبپذیرند، چون چنین فرآیندی به شدت طولانی است و قایقها یا بالگردهای آنها به تجهیزات دفاعی کافی مجهز نیستند.» تا به حال هیچ گزارشی از تلفات آمریکایی مرتبط با این عملیات منتشر نشده است. پیچیدگی جغرافیا و الگوی ترافیک در تنگه نیز بر اوضاع میافزاید. مینهای مشکوک عمدتاً در ورودی غربی، مسیر شرقرو مرکزی، مسیر غربرو مرکزی و خروجی شرقی به سمت دریای عمان قرار دارند.
گزارشهای مربوطه ادعا میکنند که ایران هزاران مین از نوع «Maham» دارد که برخی از آنها با برخورد کشتی به انفجار درمیآیند و برخی دیگر به تغییرات میدان الکترومغناطیسی حساس هستند. این مینها تشخیص را پیچیدهتر میسازند، زیرا میتوانند با سیستمهای سوناری که برای مینروبی به کار میروند تداخل کنند.
پیش از بروز جنگ، برآورد میشد ایران بین ۵ تا ۶ هزار مین دریایی در اختیار دارد که بخش زیادی از آنها تولید داخلی است.
دو مسیر جایگزین؛ اما هیچکدام ایدهآل نیستند
با بسته شدن مسیر اصلی مرکزی، کشتیها به دو مسیر جایگزین متوسل میشوند: مسیر شمالی نزدیک ساحل ایران که توسط تهران ایجاد شده و مسیر جنوبی نزدیک ساحل عمان که آمریکا آن را امن توصیف کرده است. با این وجود، چند ساعت پیش سپاه از هشدار به ۳ کشتی که از این مسیر عبور میکردند خبر داده و تأکید کرده که پس از این هشدار کشتیها عوض مسیر دادهاند.
هر دو مسیر نقطه ضعفهایی دارند. این مسیرها کشتیها را به سوی آبهای کمعمق سوق داده و خطر به گل نشستن را افزایش میدهند. همچنین باریک بودن این مسیرها موجب محدود شدن حجم تردد میشود. در حال حاضر روزانه تقریباً ۲۵ کشتی از تنگه عبور میکنند، در حالی که قبل از بروز جنگ این عدد در حدود ۱۲۵ فروند بود. تقریباً ۵۰۰ تا ۶۰۰ کشتی نیز هنوز در خلیج فارس گرفتار شدهاند.
غیرفعال کردن سامانههای شناسایی خودکار (AIS) از سوی کشتیها به منظور فرار از شناسایی توسط ایران و نیز اختلال در سیگنالهای GPS، شرایط را پیچیدهتر کرده است.
پیشبینی تهدید بزرگتر: مینگذاری مجدد
حتی در صورتی که مینهای کنونی پاکسازی شوند، آمریکا با احتمال مینگذاری دوباره توسط ایران مواجه است. ایتن کانل، کارشناس مینهای دریایی بیان کرده است: «تشخیص اینکه چه چیزی باید از آن مطمئن شویم، دشوار است. ایران به طور قطع در تلاش برای مینگذاری مجدد است. همچنین همیشه این خطر وجود دارد که نیروی دریایی آمریکا نتوانسته باشد تعدادی از مینها را شناسایی کند. اما مسئله بزرگتر، تهدید مینگذاری مجدد است.»
در تاریخ ۳۰ اوت، ارتش آمریکا به مواضع پرتابگرهای راکتی ایران که در حال آمادهسازی برای شلیک مینهای دریایی بودند، حمله کرد. این مینهای راکتی احتمالاً نسبت به سایر انواع بسیار کوچکتر هستند (حدود ۵۰ کیلوگرم).
رسانههای داخلی ایران از برخورد دستکم دو نفتکش با مین در هفته گذشته خبر داده و یک سخنگوی نظامی نیز اعلام کرده است که مینهای بیشتری در نزدیکی عمان قرار داده شدهاند. با این حال، هیچ یک از این مواجهات بهطور مستقل توسط مقامات دریایی تأیید نگردیده است.
یک مدیر صنعت نفتکش در این رابطه گفته است: «مینگذاری دوباره به زمان زیادی نیاز ندارد، زیرا قایقهای کوچک به صورت مداوم در سطح هرمز در حال حرکتاند.»
مینها به ابزاری اطلاعاتی مبدل شدهاند
عدم قطعیت به خودی خود به یک ابزار استراتژیک تبدیل شده است. حتی بدون تأیید وجود مینها، فقط احتمال باقی ماندن آنها کافی است تا مالکان کشتی را از ادامه مسیر منصرف کند و هزینه بیمه را به شدت افزایش دهد. براساس گزارش فایننشال تایمز، هزینه بیمه برای برخی کشتیها تا ۱۰ برابر سطح پیش از جنگ رشد یافته و برای یک نفتکش بزرگ میتواند به حدود ۱۰ میلیون دلار برسد.
قیمت نفت پس از اظهارات ترامپ تقریباً ۵ درصد کاهش داشت، اما با از سرگیری حملات، مجدداً افزایش یافت.
همبلت در نهایت اشاره کرد که: «بازی بزرگتر در حوزه اطلاعات است. این موضوع ممکن است به اندازه آنچه در واقع در آب یا در بستر تنگه رخ میدهد، یا حتی بیشتر از آن، مهم باشد.»