طبق گزارش لایو ساینس، چین برای اولینبار توان نصب نیروگاههای خورشیدی را به اندازهای رسانده که از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگ فراتر رفته است. این تحول بهعنوان یک دستاورد قابل توجه در پیشرفت انرژیهای تجدیدپذیر محسوب میشود؛ بهخصوص در کشوری که به عنوان بزرگترین تولیدکننده سالانه گازهای گلخانهای در دنیا شناخته میشود.
مطابق با اطلاعات اداره انرژی چین، ظرفیت نصبشده انرژی خورشیدی این کشور تا پایان ژوئیه به حدود ۱٬۲۸۸ گیگاوات رسیدهاست، در حالی که توان نیروگاههای زغالسنگ حدود ۱٬۲۸۵ گیگاوات بوده است. به این ترتیب، برای اولین بار انرژی خورشیدی بر زغالسنگ پیشی گرفته؛ البته این اعداد به تنهایی نمیتوانند نشاندهنده تولید برق بیشتر باشند.
ظرفیت بیشتر لزوما به معنی تولید برق بیشتر نیست
نکته کلیدی در این رکورد، تفاوت میان توان نصب شده و تولید واقعی برق است. نیروگاههای خورشیدی فقط در زمان تابش نور خورشید قادر به تولید برق هستند، در حالی که نیروگاههای زغالسنگ این امکان را دارند که در ساعات بیشتری از روز فعالیت کنند.
متیو دیویس، استاد مهندسی شیمی در دانشگاه سوانزی و دارنده کرسی یونسکو در فناوریهای انرژی پایدار، تصریح میکند که عبور ظرفیت خورشیدی چین از مرز ۱٬۲۸۸ گیگاوات یک دستاورد مهم است، اما نباید آن را بهعنوان نشانهای از جایگزینی زغالسنگ با انرژی خورشیدی تلقی کرد.
در حقیقت، زغالسنگ هنوز نقشی اساسی در تأمین برق چین ایفا میکند. بنابراین، آمار جدید بیشتر نشاندهنده تغییر در ساختار سیستم انرژی چین است تا نشاندهنده پایان دوره زغالسنگ.
تولید برق خورشیدی چین هم در حال افزایش است
با وجود این محدودیتها، تولید برق از انرژی خورشیدی در چین به طرز قابل توجهی در حال گسترش است. در فاصله بین ژانویه تا ژوئیه سال جاری، تولید برق خورشیدی این کشور نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵ معادل ۱۵٫۵ درصد افزایش یافته و به ۸۰۲٫۴ تراواتساعت رسیده است.
این مقدار تقریباً ۱۳ درصد از کل مصرف برق چین در این بازه زمانی را تشکیل میدهد. لذا، انرژی خورشیدی اکنون بخش قابل توجهی از زیرساخت برق این کشور را تأمین میکند، با این حال همچنان با زغالسنگ از لحاظ تولید واقعی برق فاصله زیادی دارد.
به گفته دیویس، نقطه قوت رکورد جدید در این است که میتوان آن را به عنوان نشانهای از یک تغییر ساختاری در نظام انرژی چین تلقی کرد. سوال کلیدی از اینجا به بعد این خواهد بود که آیا انرژیهای تجدیدپذیر قادر خواهند بود بهقدری سریع رشد کنند که علاوه بر تأمین نیازهای روزافزون برق، مصرف زغالسنگ را نیز بهصورت مطلق کاهش دهند؟ در صورت بروز چنین تحولی، اثرات آن محدود به چین نخواهد بود.
چرا رکورد چین برای جهان اهمیت دارد؟
چین بهعنوان بزرگترین تولیدکننده سالانه گازهای گلخانهای در دنیا، حدود ۳۰ درصد از کل انتشار گازهای گرمایش زمین را به خود اختصاص دادهاست. از این رو، هر تغییر جدی در ترکیب منابع انرژی این کشور میتواند عواقبی فراتر از مرزهای آن به دنبال داشته باشد.
زغالسنگ یکی از منابع اصلی تولید گازهای گلخانهای در چین است. بنابراین، اگر رشد سریع انرژی خورشیدی و سایر منابع تجدیدپذیر نهایتاً منجر به کاهش واقعی تولید برق از زغالسنگ شود، انتشار دیاکسیدکربن نیز میتواند کاهش یابد.
با این حال، برای دستیابی به چنین هدفی، صرفاً افزایش تعداد مزارع خورشیدی کافی نخواهد بود. شبکه برق چین همچنین باید توانایی جذب و توزیع حجم بالای انرژی تولیدشده از منابع تجدیدپذیر را فراهم سازد.
شبکه برق، ذخیرهسازی و انتقال چالش بعدی هستند
افزایش ظرفیت خورشیدی به این معنی نیست که تمام برق تولید شده بلافاصله قابل استفاده است. تولید انرژی خورشیدی در طول روز و بر اساس شرایط جوی متغیر است و این امر، مدیریت آن را برای شبکه برق سختتر میکند.
به همین دلیل، توسعه خطوط انتقال، سیستمهای ذخیرهسازی انرژی و تکنولوژیهایی برای انعطافپذیری در مصرف برق باید همزامان با پیشرفت نیروگاههای خورشیدی انجام شود.
دیویس تأکید میکند که نصب پنلهای خورشیدی تنها قسمتی از فرایند انتقال انرژی است و زیرساختهای مربوط به انتقال و ذخیرهسازی نیز باید همگام با آن توسعه یابند.
این موضوع برای چین از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا این کشور یکی از بزرگترین و پیچیدهترین شبکههای برق دنیا را دارد و بخش زیادی از ظرفیت جدید خورشیدی در مناطقی احداث میشود که بهطور طبیعی نزدیکی به مراکز اصلی مصرف برق ندارند.
چین میتواند هزینه انرژی خورشیدی را در جهان کاهش دهد
بررسی رشد انرژی خورشیدی در چین فقط به میزان تولید برق در این کشور محدود نمیشود. چین سهم عظیمی از زنجیره تأمین پنلهای خورشیدی جهانی را در اختیار دارد و حجم وسیع تولید آن میتواند به کاهش هزینه این فناوری در بازارهای بینالمللی کمک کند.
کاهش قیمت پنلها خواهد توانست استفاده از انرژی خورشیدی را در کشورهای بیشتری ممکن سازد؛ بهویژه در مناطقی که همچنان با چالش تأمین برق پایدار مواجهاند.
با این حال، این زنجیره تولید بدون عواقب زیستمحیطی نیست. تولید پنلهای خورشیدی از مراحل استخراج مواد اولیه تا پردازش، ساخت، حملونقل و نصب، ردپای کربن قابل توجهی ایجاد میکند. فرایند تولید پلیسیلیکون که یکی از مواد کلیدی در تولید پنلهای خورشیدی است، به انرژی زیادی نیاز دارد و بخشی از این انرژی نیز هنوز از نیروگاههای زغالسنگ تأمین میشود.
ولی با این وجود، پنلهای خورشیدی در طول عمر خود برق تولید میکنند که میتواند انتشار ناشی از مرحله تولید را در نهایت جبران کند.
گام بعدی؛ ساخت یک زنجیره انرژی پایدارتر
کارشناسان بر این باورند که مرحله بعدی گذار انرژی تنها به افزایش تعداد پنلهای خورشیدی وابسته نیست. روش تأمین مواد اولیه، محل تولید تجهیزات، عمر آنها و امکان بازیافت نیز باید در راستای این روند بهطور جدی بررسی گردد.
توسعه تولید تجهیزات انرژی خورشیدی در سطح منطقهای میتواند زنجیره تأمین را مقاومتر کرده و همچنین مهارتها و ارزش اقتصادی بیشتری را برای کشورهای مختلف به ارمغان آورد. چنین رویکردی میتواند به گسترش دسترسی به برق در نواحی که هنوز از شبکههای برق پایدار محروماند نیز کمک کند.
بنابراین عبور ظرفیت خورشیدی چین از زغالسنگ، بیشتر از اینکه نشاندهنده پایان زغالسنگ باشد، نشانه آغاز مرحلهای جدید در سیستم انرژی این کشور است. چین حالا دارای ظرفیت بالایی از انرژی خورشیدی است؛ اما تأثیر واقعی این تغییر بر اقلیم جهانی به این بستگی دارد که چه زمانی رشد انرژیهای تجدیدپذیر میتواند به واقع مصرف زغالسنگ را کاهش دهد.
در نهایت، موفقیت گذار انرژی تنها با تعداد پنلهای نصبشده مشخص نمیشود؛ بلکه نیاز به شکلگیری سیستمی داریم که در عین حال تمیز، اقتصادی، پایدار و در دسترس باشد.