گرانترین پروژه تسلیحاتی تاریخ/ جنگندهای که ۱.۷ تریلیون دلار هزینه برای آمریکا به همراه داشت
تینا مزدکی_دستیابی به موفقیت برای F-۳۵ Lightning II هزینهای هنگفت به همراه داشته است. در حال حاضر، بیش از ۱۳۰۰ فروند از این جنگنده پیشرفته و پنهانکار نسل پنجم که توسط لاکهید مارتین تولید شده، به نیروهای مسلح آمریکا و همچنین متحدان و شرکای این کشور تحویل داده شده است. F-۳۵ از نظر میزان تولید و تحویل، بهطور قاطع از دیگر جنگندههای نسل پنجم مانند Su-۵۷ روسیه و J-۲۰ چین پیشی گرفته است.
با این حال، برآوردهای اخیر نشان میدهد که کل هزینه F-۳۵ در سه مدل مختلف، در طول دوران عمر این برنامه به حدود ۱.۷ تریلیون دلار خواهد رسید و این بدان معناست که F-۳۵ به عنوان «گرانترین برنامه تسلیحاتی تاریخ» شناخته شده است.
این رقم بهطور قابل توجهی با برآورد اولیه در سال ۲۰۰۱ که هزینه کل برنامه را حدود ۲۳۳ میلیارد دلار تخمین میزد، تفاوت معناداری دارد. در این مدت، هزینهها تقریباً ۶۳۰ درصد افزایش یافتهاند، در حالی که برنامه همچنان با اختلالات زمانی، هزینههای متورم و بیش از ۸۰۰ مشکل فنی حلنشده دست و پنجه نرم میکند.
دلایل افزایش مجدد هزینهها برای F-۳۵
به نظر میرسد این برآوردها در سالهای آتی نیز نیازمند بازنگری خواهند بود. هزینههای مربوط به خرید F-۳۵ بهطور سریعتری از آنچه پیشبینی میشد، افزایش یافته و عوامل مختلفی در این مسئله دخیل بودهاند؛ از جمله اختلالات زنجیره تأمین پس از همهگیری کرونا و تورم مداوم در چند سال گذشته.
بر اساس نسخه غیرمحرمانه گزارش دولتی آمریکا در مورد برنامه F-۳۵، پیشبینی هزینه خرید این جنگنده از اواخر سال ۲۰۲۳ حدود ۵۱ میلیارد دلار افزایش یافته است؛ به این ترتیب، برآورد اولیه از ۴۸۵ میلیارد دلار به ۵۳۶ میلیارد دلار تغییر پیدا کرده که نشاندهنده افزایشی نزدیک به ۱۰ درصد است.
افزایش هزینهها تنها به تولید این هواپیما محدود نمیشود، بلکه شامل مواردی مانند موتور و بهروزرسانی نرمافزار نیز میگردد. افزون بر این، نیروی تفنگداران دریایی آمریکا (USMC) تصمیم گرفته است بخشی از سفارش F-۳۵Bهای با قابلیت برخاست کوتاه و فرود عمودی (STOVL) را با مدل F-۳۵C جایگزین کند. F-۳۵C قابلیت انجام عملیات از ناوهای هواپیمابر را دارد و از وضعیت آمادگی عملیاتی بالاتری برخوردار است.
گفتگوی درباره میلیاردها دلار، نه تریلیونها
برنامه کنونی ارتش آمریکا بر این اساس پیشبینی میکند که این کشور تا سال ۲۰۴۴ به مجموع ۲۴۷۰ فروند F-۳۵ از سه مدل مختلف دست یابد. بخش عمده این ناوگان را F-۳۵A نیروی هوایی تشکیل خواهد داد؛ مدلی که برای برخاست و فرود معمولی (CTOL) طراحی شده است. همچنین نیروی دریایی و تفنگداران دریایی آمریکا هر یک به ترتیب ۴۱۳ و حدود ۲۸۰ فروند F-۳۵C و F-۳۵B دریافت خواهند کرد.
F-۳۵ قرار است تا سال ۲۰۸۸ در خدمت باشد. با در نظر گرفتن اینکه جنگندههای F-۱۵ و F-۱۶ به مرز ۵۰ سال خدمت رسیدهاند یا به آن نزدیکاند و تولید نسخههای بهروز آنها همچنان ادامه دارد، احتمالاً F-۳۵ هم میتواند حتی تا قرن بیستودوم در خدمت باقی بماند.
در اینجا رقم ۱.۷ تریلیون دلار اهمیت پیدا میکند. هزینههای مربوط به F-۳۵ تنها به خرید آن محدود نیست و هزینههای پرواز، نگهداری و بهروزرسانی این جنگنده نیز میلیاردها دلار طلب میکند. هر ساعت پرواز F-۳۵ به حدود ۴۲ هزار دلار هزینه نیاز دارد.
F-۳۵ با این هزینهها باید با آمادگی عملیاتی بیشتری پاسخگو باشد
علیرغم هزینه بالای خرید و بهرهبرداری از F-۳۵، این هزینه درصورتیکه انتظارات از این جنگنده بهطور کامل تحقق یابد، توجیهپذیر خواهد بود؛ اما عملکرد فعلی ناوگان بهطور کل با وعدهها و اهداف موردنظر فاصله دارد.
بر اساس آمار ارائهشده، نرخ متوسط آمادگی عملیاتی F-۳۵ها بین ۴۴ تا ۵۵ درصد تخمین زده شده است؛ رقمی که بهطوری چشمگیر پایینتر از هدف اعلامی ارتش آمریکا، یعنی ۶۵ تا ۸۰ درصد میباشد. با وجود صرف میلیاردها دلار برای قراردادهای پشتیبانی و نگهداری، اهداف آمادگی عملیاتی طی چندین سال بهدست نیامدهاند.
مشکل کمبود قطعات یدکی همچنان جاری است که منجر به این شده که واحدهای تعمیر و نگهداری برای دریافت قطعات جایگزین زمان زیادی را انتظار بکشند. از آنجایی که برخی قطعات بسیار کمیاب هستند، چندین اسکادران ناچار شدهاند برای فعال نگهداشتن هواپیماهای عملیاتی، قطعات مورد نیاز را از F-۳۵های زمینگیر جدا کنند؛ فرایندی که در اصطلاح نظامی «cannibalizing» یا قطعهبرداری نامیده میشود.
تاخیر در ارتقای مدل Block ۴، چالشی دیگر برای F-۳۵
یکی دیگر از مشکلات اخیر برنامه F-۳۵ به مدلهای Block ۴ مربوط میشود که به دلیل مسائل مربوط به بهروزرسانی سختافزاری و نرمافزاری Technology Refresh ۳ یا TR-۳ با تأخیر مواجه شدهاند. TR-۳ به عنوان یکی از مهمترین بستههای ارتقایی F-۳۵، قابلیتهای جدیدی به این جنگنده اضافه خواهد کرد. این ارتقا شامل یک پردازنده یکپارچه جدید است که قادر است تا ۲۵ برابر قدرت پردازشی بیشتری نسبت به نسخه قدیمیتر TR-۲ ارائه دهد.
علاوه بر این، یک سیستم نمایشگر جدید و مدرن برای کابین خلبان و ظرفیت حافظه بیشتری در نظر گرفته شده است. این تغییرات با هدف تسریع در بهروزرسانی سیستمهای مأموریتی و بهبود توانمندی در جنگ الکترونیک پیشرفته و تسلیحات جدید صورت گرفته است.
تأخیر در نهاییسازی نرمافزار TR-۳ منجر به توقف تحویل F-۳۵ها به مدت بیش از یک سال، از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ شد؛ بدین ترتیب، نزدیک به ۱۰۰ فروند F-۳۵ در تأسیسات تولیدی لاکهید مارتین در فورتورث نگهداری شدند.
در نهایت، ارتش آمریکا نسخه موقت و «کاهشیافته» TR-۳ را برای آغاز آموزش خلبانان تأیید کرد، اما حذف این انباشت و تعیین تکلیف هواپیماهای متوقفشده تا اوایل سال ۲۰۲۶ به طول انجامید.
با توجه به افزایش مداوم هزینههای خرید، نگهداری و ارتقای F-۳۵، این جنگنده در حالی که به یکی از ارکان اصلی قدرت هوایی آمریکا و متحدانش تبدیل شده، همچنان با چالشهای جدی در زمینه هزینه، تولید، تأمین قطعات یدکی، آمادگی عملیاتی و ارتقای نرمافزاری درگیر است.
منبع: nationalinterest
۵۸۳۲۳