آیا ویروس کرونا دوباره فعال شده است؟

فرارو- ماسک، دستکش و الکل؛ عناصر احتیاطی که در دوران کرونا به بخش‌های جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره مردم تبدیل شده بودند، دوباره در کانون توجه قرار گرفته‌اند. گرچه هنوز پاییز فرا نرسیده اما بیماری‌های تنفسی پیش از ورود فصل سرد، خود را نمایان کرده‌اند. در هفته‌های اخیر، تعداد مبتلایان به کرونا افزایش یافته و ویروس آنفولانزا نیز در حال گسترش است. اما آیا این پیک کرونا همان بحران سهمگینی است که در سال ۱۳۹۸ با آن روبرو شدیم؟

به نقل از فرارو، در حالی که صحبت‌ها درباره فزونی ابتلا به کرونا در حال مطرح شدن است، واکسن آنفولانزا به‌طور گسترده در دسترس عموم قرار نگرفته و تأمین آن به اواخر شهریور و اوایل مهر موکول شده است. این وضعیت مربوط به زمان‌هاییست که فرد با علائم بیماری تنفسی مواجه می‌شود و بار دیگر اضطراب ناشی از ویروس کووید-۱۹ را تجربه می‌کند.

نگرانی‌ها فقط به ظهور مجدد ویروس‌ها محدود نمی‌شود. سوال اصلی این است که آیا نظام بهداشتی کشور آمادگی لازم برای مواجهه با فصل بیماری‌های تنفسی را دارد یا بار دیگر با افزایش مراجعه‌کنندگان، تازه به فکر تأمین واکسن و دارو خواهد افتاد؟

بازگشت کرونا؟

به محض اینکه رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت اعلام کرد که آمار موارد مثبت کرونا در حال افزایش است، مردم به تکاپو افتادند تا خودمراقبتی را با جدیت بیشتری دنبال کنند. این خبر حدود سه هفته پیش منتشر شد.

بر اساس گزارش‌ها، در هفته منتهی به ۷ شهریور، تقریباً ۸.۳ درصد از افرادی که به مراکز درمانی با علائم عفونت تنفسی مراجعه کرده‌اند یا به دلیل بیماری‌های تنفسی بستری شده‌اند، آزمایش کرونای مثبت داشتند. این عدد از آن رو جنجالی شده که از آستانه هشدار ۵ درصد عبور کرده است.

با این حال، وزارت بهداشت تأکید می‌کند که این افزایش به معنای بروز یک بحران یا ظهور سویه خطرناک جدید نیست. اکنون کرونا مانند بسیاری از ویروس‌های تنفسی می‌تواند در فصول مختلف سال دوباره روند افزایشی پیدا کند. علائم فعلی نیز چندان متفاوت از الگوی بیماری‌های شناخته شده نیست و عمدتاً شامل تب و سرفه می‌شود.

با این وجود، یک نکته حیاتی باقی است: سالمندان و افرادی که از بیماری‌های زمینه‌ای رنج می‌برند، بیشتر در معرض بیماری‌های شدید و نیاز به بستری شدن قرار دارند.

کرونا از آستانه هشدار گذشت؛ آنفولانزا هم از راه رسید

مسئله تنها به کرونا ختم نمی‌شود. همزمان با افزایش شمار مبتلایان به کووید-۱۹، آنفولانزا نیز در حال گردش است. با توجه به آخرین گزارشات مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، در هفته گذشته حدود ۵.۵ درصد از نمونه‌های بررسی شده در میان مراجعه‌کنندگان با علائم عفونت‌های تنفسی، آزمایش آنفولانزا مثبت بوده که در حال حاضر نوع B آنفولانزا بالاترین سهم را دارد.

با این حال، این افزایش به معنای آغاز یک موج سراسری یا رسیدن کشور به اوج شیوع آنفولانزا نیست. حتی در استان‌هایی که افزایش بیماری‌های تنفسی مشاهده شده، مسئولین از وجود شرایط در حالت هشدار خبر می‌دهند.

هم‌اکنون، در ۱۷ شهریور، در کرمان نیز از افزایش بیماری‌های تنفسی ویروسی به‌دلیل نزدیک شدن به پاییز و آغاز سال تحصیلی خبر داده شده است، اما در این استان تاکنون مورد مثبتی از کرونا گزارش نشده است.

با این حال، ورود به فصل مدارس، کاهش دما، افزایش تجمعات در محیط‌های بسته و بازگشت تدریجی الگوهای عادی بیماری‌های تنفسی می‌تواند منجر به افزایش شمار مراجعات شود. وزارت بهداشت نیز بر روی توصیه‌های شناخته شده خود تأکید کرده است: ایجاد تهویه مناسب، شست‌وشوی مکرر دست‌ها، رعایت بهداشت تنفسی و استفاده از ماسک در مکان‌های شلوغ یا در صورت داشتن علائم کافی است.

با این حال، در شرایطی که به فصل بیماری‌های تنفسی نزدیک می‌شویم، تأمین واکسن آنفولانزا با اما و اگرهایی مواجه شده است.

واکسن هنوز به داروخانه‌ها نرسیده است

ما اکنون در میانه شهریور هستیم؛ یعنی زمان ایده‌آل برای تزریق واکسن آنفولانزا. اما با کمال تأسف، این واکسن هنوز به‌طور گسترده در داروخانه‌ها توزیع نشده است.

پیگیری‌های فرارو در حداقل ۱۰ داروخانه در نقاط مختلف تهران نشان می‌دهد که هنوز محموله‌ای به بسیاری از داروخانه‌ها نرسیده و در پاسخ به سوال فرارو، داروخانه‌ها بیان کرده‌اند که در حال حاضر واکسن آنفولانزا در دسترس نیست و زمان مشخصی نیز برای عرضه آن اعلام نشده است.

در استان‌ها و شهرستان‌های دیگر نیز، بر اساس گزارش‌ها، فرایند تأمین و توزیع با چالش‌هایی روبروست. این در حالی است که با نزدیک شدن به فصل سرما و آغاز سال تحصیلی، تقاضا برای واکسن به میزان قابل توجهی افزایش خواهد یافت.

واکسن در راه است؛ اما چه زمانی؟

در سوی دیگر، سازمان غذا و دارو از تأمین حدود یک میلیون دوز واکسن برای گروه‌های مشمول خبر داده است. بخشی از این محموله‌ها از چین و روسیه تأمین خواهد شد و انتظار می‌رود از اواخر شهریور و اوایل مهر در دسترس شبکه بهداشت قرار گیرد.

توزیع واکسن در داروخانه‌ها نیز به تأمین ارز و ورود محموله‌های وارداتی مربوط می‌شود و به گفته مسئولان، عرضه عمومی این واکسن از مهرماه آغاز خواهد شد.

این تأخیر در شرایطی صورت می‌گیرد که زنجیره تأمین دارو در ماه‌های گذشته به شدت تحت تأثیر محدودیت‌های ارزی، تحریم‌ها و مشکلات حمل و نقل قرار گرفته است. وزیر بهداشت قبل‌تر اعلام کرده بود که در خلال جنگ، هند از ارسال یک کشتی حامل مواد اولیه دارویی به ایران خودداری کرده و ارسال آن را مشروط به عبور کشتی‌های این کشور از تنگه هرمز کرده است.

وی همچنین خاطرنشان کرده بود که مشکلات تأمین دارو از سال ۱۴۰۴ و همزمان با دشوارتر شدن فرآیند انتقال ارز آغاز شده است.

چرا واکسن امسال می‌تواند گران‌تر شود؟

اکنون این مشکلات به حوزه تأمین واکسن آنفولانزا نیز سرایت کرده است. مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو عنوان کرده که سفارش‌گذاری واکسن از ماه‌ها پیش انجام شده، اما برخی تولیدکنندگان اصلی با افزایش قیمت و تأخیر در تولید مواجه شده‌اند. مشکلات تجارت و حمل و نقل بین‌المللی هم روند تأمین را دشوارتر کرده است.

در عین حال، امسال برخلاف سال‌های گذشته، تولید داخلی واکسن آنفولانزا صورت نگرفته و کشور به‌طور فزاینده‌ای به واردات آن وابسته است.

این وضعیت مجموعه‌ای از عوامل می‌تواند بر قیمت واکسن تأثیر گذاشته و آن را افزایش دهد. سال پیش واکسن آنفولانزا حدود یک میلیون تومان عرضه شد که دو برابر قیمت سال قبل بود و در برخی موارد، قیمت‌های بالاتری نیز گزارش گردید.

امسال نیز افزایش قیمت اعلام شده از سوی تولیدکنندگان خارجی، هزینه‌های واردات و حمل و نقل و چالش‌های تأمین ارز از جمله عواملی هستند که می‌توانند قیمت نهایی واکسن را افزایش دهند؛ هرچند هزینه مصرف‌کننده تا زمان مشخص شدن فرآیند تأمین و عرضه نمی‌تواند به‌طور دقیقی برآورد شود.

موضوع تنها به قیمت و دسترسی به واکسن محدود نمی‌شود. افزایش همزمان بیماری‌های تنفسی، پیش از آنکه به یک موج گسترده تبدیل شود، آزمونی برای نظام سلامت خواهد بود؛ آزمونی که قسمتی از آن مربوط به میزان آمادگی مراکز درمانی، دسترسی به دارو و توانایی آن‌ها در پاسخ به افزایش وضعیت مراجعه‌کنندگان است.

در سال‌های اخیر، هر بار که بیماری‌های تنفسی افزایش یافته، حجم مراجعات به مراکز درمانی نیز بالا رفته و موضوع تأمین دارو، ظرفیت بیمارستان‌ها و دسترسی به واکسن مجدداً به چالشی تبدیل شده است.

اکنون نیز با توجه به مسئله‌هایی که در زنجیره تأمین دارو مطرح شده، این سوال پیش می‌آید که آیا برای مواجهه با افزایش ممکن مراجعات در پاییز و زمستان، ذخایر دارویی و ظرفیت‌های درمانی به‌اندازه کافی پیش‌بینی شده‌اند؟

پاسخ به این پرسش زمانی حائز اهمیت می‌شود که کرونا و آنفولانزا همراه با دیگر ویروس‌های تنفسی در حال گردش باشند. حتی اگر هیچ‌کدام به موجی شدید تبدیل نشوند، همزمانی آن‌ها می‌تواند فشار بیشتری به مراکز درمانی وارد کند؛ به‌خصوص اگر فصل مدارس و کاهش دما نیز به گسترش بیماری کمک کند.

نگرانی از کمبود در فصل بیماری‌ها

از سوی دیگر، محدودیت‌های عرضه ممکن است دسترسی به واکسن را برای عموم مردم دشوار کند. در شرایطی که تعداد موجودی واکسن‌ها کم باشد، طبیعی خواهد بود که اولویت توزیع با گروه‌های در خطر، نظیر سالمندان، زنان باردار، کودکان و افرادی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای هستند، خواهد بود.

با این حال، در مورد سهمیه‌بندی عمومی واکسن، هنوز اعلام رسمی مشخصی وجود ندارد و نمی‌توان آن را به‌طور قطعی تضمین کرد.

اهمیت زمان‌بندی تأمین واکسن به این دلیل بیشتر می‌شود که واکسن آنفولانزا هر سال متناسب با سویه‌های در حال گردش به‌روز می‌شود و تولید و سفارش‌گذاری آن به برنامه‌ریزی‌های چندماهه نیاز دارد. بنابراین، هرگونه تأخیر در این زمینه می‌تواند پنجره‌ی مناسب واکسیناسیون را محدود کند.

امسال همچنین در شرایطی که به‌طور همزمان موارد کرونا و آنفولانزا در حال افزایش است، هنوز مشخص نیست که واکسن با چه میزان و چه قیمتی به دست مردم خواهد رسید.

هشدار متخصصان درباره فصل پیش‌رو

مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی، با اشاره به نزدیکی فصل شیوع بیماری‌های تنفسی، بر اهمیت واکسیناسیون آنفولانزا به‌ویژه برای گروه‌های در معرض خطر تأکید نموده است.

به گفته او، با توجه به بازگشت کامل زائران اربعین در چند هفته گذشته و سردتر شدن هوا در روزهای اخیر، احتمال افزایش موارد بیماری‌های تنفسی وجود دارد و بهتر است افرادی که در معرض خطر قرار دارند، برای واکسیناسیون اقدام کنند. او همچنین یادآور شده است که ممکن است فردی بیمار نباشد اما ناقل باشد.

توصیه محرز در شرایطی مطرح می‌شود که دیگر متخصصان بیماری‌های عفونی نیز بر ارزش پیشگیری در آستانه فصل سرد تأکید می‌کنند؛ به ویژه برای سالمندان، کودکان، زنان باردار و افرادی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف در سیستم ایمنی هستند.

در نهایت، تصویر فعلی نه حکایت از بازگشت پاندمی سال‌های گذشته می‌کند و نه نشان‌دهنده شرایطی است که بتوان آن را عادی و کم‌اهمیت دانست. آمار تست مثبت کرونا از آستانه هشدار عبور کرده و آنفولانزا نیز در حال گردش است و با نزدیک شدن به سال تحصیلی و کاهش دما، شرایط برای گسترش ویروس‌های تنفسی مساعدتر خواهد شد.