پیگیری اوضاع افرادی با افکار «خودکشی» و طراحی برنامههای پیشگیری مناسب با ویژگیهای جامعه هراستان
به نقل از ایسنا، خودکشی فقط به آمار افرادی که به این عمل دست زده یا جان خود را از دست دادهاند، خلاصه نمیشود؛ زیرا در پشت هر یک از این موارد، زنجیرهای از افکار، بحرانها و نشانههایی نهفته است که ممکن است مدتها پیش از وقوع این اقدام آغاز شود و بخشی از این وضعیت اساساً در آمارهای رسمی قابل مشاهده نیست. بر اساس برآوردهای ارائهشده توسط معاون سازمان بهزیستی، نسبت افکار خودکشی به اقدام به خودکشی تقریباً بین ۱۰ تا ۲۰ برابر است؛ به عبارت دیگر، تعداد زیادی از افراد در معرض خطر قبل از ثبت اقدام به خودکشی، در مرحلهای قرار دارند که امکان مداخله و جلوگیری از این عمل وجود دارد.
این چرخه به اینجا خاتمه نمییابد، شانس تکرار اقدام در افرادی که سابقه افکار یا اقدام به خودکشی دارند، بیشتر از سایرین است و این موضوع اهمیت تغییر دیدگاه از مداخله در مواقع بحران به پیگیری و ادامه درمان پس از مداخله را میطلبد.
نسبت افکار خودکشی به اقدام به خودکشی ۱۰ تا ۲۰ برابر است
در این راستا، سیدحسن موسویچلک - معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، در گفتوگو با ایسنا به معرفی برنامه ملی پیشگیری از خودکشی و اقدامات سازمان بهزیستی در این زمینه پرداخت و تصریح کرد: تلاشها برای پیشگیری از خودکشی در سازمان بهزیستی از سال ۱۳۷۱ آغاز شد و نخستین اقدامات در منطقه ایلام صورت گرفت. لازم است اشاره شود که پیشگیری از خودکشی همیشه تحت عنوان مشخص «برنامه پیشگیری از خودکشی» انجام نمیشود. به عنوان مثال، آموزش مهارتهای زندگی از جمله برنامههایی است که میتواند به کاهش اقدام به خودکشی منجر شود.
وی با تأکید بر اینکه در سالهای گذشته، برنامهها و اقدامات متنوعی در این زمینه توسط نهادهای مختلف به اجرا درآمده است، به سوابق وزارت بهداشت در این حوزه اشاره کرد و گفت: وزارت بهداشت حتی قبل از سال ۱۳۸۰ نیز برنامههایی را در این خصوص تدوین کرده بود. در سال ۱۳۸۱، برنامهای مشترک بین وزارت بهداشت، وزارت کشور، آموزش و پرورش، سازمان بهزیستی و دیگر نهادها تنظیم شد و پس از آن، وزارتخانه پروتکلهایی برای این موضوع فراهم کرد. به علاوه، در ادوار مختلف، سازمانهای مختلف نظیر آموزش و پرورش و بهزیستی در زمینه پیشگیری از خودکشی فعال بودهاند و مراکز مشاوره و نهادهای مرتبط نیز در این زمینه به فعالیت ادامه میدهند.
ایجاد برنامه کنترل و کاهش خودکشی
وی در ادامه به ایجاد برنامه کنترل و کاهش خودکشی تحت چارچوب برنامههای شورای اجتماعی کشور در سال گذشته اشاره کرد و گفت: در سال گذشته، یکی از برنامههای خاص شورای اجتماعی کشور به مسئله کنترل و کاهش خودکشی اختصاص یافت. در این برنامه، وزارت بهداشت، وزارت کشور، سازمان بهزیستی، سازمان مدیریت و برنامهریزی، آموزش و پرورش، وزارت ورزش و جوانان و سایر نهادهای مربوطه در همکاری بودند و توافقی در شورای اجتماعی کشور حاصل شد.
چالشهای اجرای برنامه پیشگیری از خودکشی به دلیل کمبود بودجه
اجرای برنامه بهصورت کامل میسر نشد
به گفته موسویچلک، در زیرمجموعه کارگروه آسیبها و مشکلات اجتماعی، چند کمیته ایجاد شده که یکی از آنها کمیته پیشگیری از خودکشی است و معاونت بهداشت وزارت بهداشت رهبری آن را بر عهده داشته است. اگرچه این برنامه سال گذشته تهیه شد، اما به دلایل مختلف، عمدتاً عدم تأمین بودجه، نتوانست بهطور کامل و بر اساس پیشبینیها اجرا شود.
وی اضافه کرد: امسال نیز تقریباً سه هفته پیش جلسهای دوباره به منظور بررسی وضعیت برنامه برگزار شد و تصمیم گرفته شد تأمین بودجه لازم صورت گیرد و برنامه به اجرا درآید؛ با این حال، اقدامات سازمان بهزیستی در حیطه پیشگیری از خودکشی تنها به تصویب و تخصیص این بودجه محدود نیست.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با بیان اینکه این سازمان در سالهای متعدد، دورههای آموزشی مرتبط با پیشگیری از خودکشی و مداخلات آن را برگزار کرده است، خاطرنشان کرد: دورههای مختلف پیشگیری از خودکشی و مداخلات در این زمینه را بهطور مشترک با همکاری دفتر مشاوره و اورژانس اجتماعی اجرا کردهایم. در شرایط کنونی نیز با توجه به اینکه مدل آموزشی بهگونهای بود که نیاز به حضور افراد داشت، دورههای حضوری برگزار شده و امسال نیز این دورهها ادامه دارد.
وی درباره جامعه هدف این آموزشها گفت: همیاران سلامت روان ما آموزش دیدهاند و این دورهها به کارشناسان سازمان، همیاران سلامت روان، گروههای محب و افرادی که در مراکز مشاوره مشغول فعالیت هستند، ارائه میشود.
پیگیری وضعیت افراد دارای افکار یا سابقه اقدام به خودکشی
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی در ادامه از تدوین و نهاییسازی یک برنامه خاص برای پیگیری وضعیت افرادی که افکار یا سابقه اقدام به خودکشی دارند، خبر داد و بیان کرد: در کنار توافقی که با وزارت کشور در قالب یک برنامه فرابخشی و بینسازمانی برقرار کردهایم، برنامهای داخلی نیز در سازمان بهزیستی طراحی کردهایم که از سال گذشته آغاز و امسال در ۱۶ استان به اجرا در میآید. طبق این برنامه، افرادی که افکار خودکشی دارند یا اقدام به خودکشی کرده و از طریق خط ۱۴۸۰، خط ۱۲۳، اورژانس اجتماعی یا مراکز مشاوره سازمان بهزیستی ارتباط برقرار کردهاند و همچنین افرادی که به مراکز درمانی رجوع کردهاند، تحت نظر قرار میگیرند.
وی در پاسخ به سوالی درباره نسبت افکار خودکشی، اقدام به خودکشی و موارد نهایتاً منجر به فوت، به ایسنا توضیح داد: بهطور معمول، اقدام به خودکشی در زنان و موارد منجر به فوت در مردان بیشتر گزارش میشود. بهطور دقیقتر، فوت ناشی از self-suicide در مردان تقریباً سه برابر زنان گزارش شده و اقدام به خودکشی در زنان نیز عموماً حدود سه برابر مردان است؛ هرچند ممکن است این نسبتها بسته به مناطق مختلف متفاوت باشد. همچنین تحلیلها نشاندهنده نسبت تقریباً ۲۰ برابری افکار خودکشی نسبت به اقدام در برخی موارد است.
اجرای آزمایشی طرح در تهران و گسترش آن در ۱۶ استان
موسویچلک تأکید کرد: با توجه به این که احتمال تکرار افکار و اقدامات خودکشی عموماً در افرادی که سابقه چنین اقداماتی دارند، افزایش مییابد، در راستای این هدف، در سازمان گروهی را آموزش دیدهاند تا بعد از ارائه خدمات مورد نیاز به فرد، مجدداً تماس برقرار کرده و وضعیت او را پیگیری کنند؛ این عمل در تهران بهصورت آزمایشی انجام شده و هماکنون در حال توسعه به ۱۶ استانی است که بیشترین موارد خودکشی را داشتهاند.
وی هدف از اجرای این برنامه را شناسایی و پیگیری وضعیت افرادی که احتمال تکرار اقدام خودکشی در آنها وجود دارد، عنوان کرد تا در صورت داشتن افکار خودکشی، از تبدیل این افکار به عمل جلوگیری شود و در صورت اقدام به خودکشی، از تکرار آن و در نهایت فوت جلوگیری گردد و مداخلات و حمایتهای لازم به آنها ارائه شود.
وی ادامه داد: در حال حاضر ممکن است فردی با شماره ۱۴۸۰ تماس بگیرد و بگوید که افکار خودکشی دارد و پس از پایان تماس، ارتباط قطع شود؛ در این صورت، ما دیگر از وضعیت آن فرد اطلاعی نخواهیم داشت. حتی اگر فرد به مراکز مشاوره ارجاع شود، ممکن است مراجعه نکند، زیرا در نظام ارجاع کنونی، الزامی برای حضور فرد وجود ندارد. به همین دلیل، تصمیم گرفته شد که این فرآیند بهصورت منظمتر پیگیری گردد و بعد از انجام مداخله اولیه، وضعیت افراد در معرض خطر مجدداً تحت نظر قرار گیرد.
بیش از ۲۰ تا ۲۵ هزار تماس مرتبط با خودکشی به بهزیستی گزارش شده است
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور در پاسخ به سوالی درباره تعداد تماسهای مرتبط با افکار و اقدام به خودکشی با خطوط ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی، تصریح کرد: تعداد این تماسها در زمانهای مختلف متفاوت است، اما طبق آخرین گزارش منتشر شده سال گذشته، مجموع تماسهای مرتبط با افکار و اقدام به خودکشی با سازمان بهزیستی، بیش از ۲۰ تا ۲۵ هزار مورد بوده است.
وی این میزان تماس را نشانهای از افزایش اعتماد مردم به خطوط مداخله و مشاوره سازمان بهزیستی دانست و بیان کرد: یکی از مزایای مثبت این موضوع، اعتماد مردم به این خطوط است. وجود یک پناهگاه و محلی که فرد بتواند در شرایط بحرانی با آن تماس بگیرد، بسیار حیاتی است. چه بسا فردی فکر میکند که افکار خودکشی دارد، اما در تماسهای مشاورهای مشخص میشود که موضوع از اصل مسئله متفاوت است. گاهی فرد خودش نمیداند که دارای افکار خودکشی است، اما ابعاد مشکل در طی مشاورههای انجام شده روشن میشود.
موسوی چلک به افزایش آگاهی عمومی از خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ اشاره کرد و افزود: نسبت به گذشته، آگاهی مردم نسبت به این دو خط بیشتر شده است و بر لزوم اطلاعرسانی گستردهتر درباره خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ تأکید کرد و گفت: هرچه که اطلاعاترسانی درباره این مراکز و خطوط بیشتر شود، میبایست قادر به پاسخگویی به مراجعین و تماسهای مردمی نیز باشیم. نباید از افزایش تماسهای مردمی هراس داشت و اینطور تصور کرد که ظرفیت پذیرش ما ناکافی است؛ اگر نیاز واقعی وجود دارد و مردم تماس میگیرند، نظام حکمرانی باید راهکارهای لازم را برای آسانسازی دسترسی آنها به خدمات ایجاد کند و این موضوع اجتنابناپذیر است.
برنامه بهزیستی برای گسترش مشاورههای آنلاین به مردم
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور از تلاشها برای صدور مجوز فعالیت مراکز خصوصی مشاوره تلفنی خبر داد و ادامه داد: هماکنون منتظریم که وزارت اقتصاد بهعنوان مرجع ملی صدور مجوز، شیوهنامهای که برای صدور مجوز مشاوره تلفنی به مراکز خصوصی تنظیم کردهایم، در درگاه ملی مجوزها قرار دهد. در همین راستا، هفته گذشته یک جلسه با وزارت اقتصاد برگزار شد. بهطور کلی، در حال تلاش هستیم تمامی مسیرها را فراهم کنیم تا مردم بتوانند از این طریق به خدمات مشاورهای دسترسی پیدا کنند و این دسترسی تنها محدود به خط ۱۴۸۰ نباشد. همچنین در حال توسعه مشاورههای برخط هستیم تا تمامی این ظرفیتی که داریم بتواند دسترسی مردم به خدمات مشاورهای در مواقع ضروری و در زمانی که خودشان احساس نیاز میکنند را افزایش دهد.
موسویچلک با تأکید بر اینکه توسعه این خدمات نیازمند پشتیبانی است، گفت: مسلماً برای ادامه این مسیر به حمایت نیاز داریم. بدون نیروی انسانی مناسب، نمیتوان این خدمات را ارائه داد و بدون تحت پوشش بیمه قرار دادن این خدمات، نمیتوان مشاوره و روانشناسی را به گونهای گسترش داد که جزء سبد زندگی مردم قرار گیرد.
سلامت روان، تا حدی به اندازه سلامت جسم و معیشت در اولویت زندگی مردم نیست
وی افزود: با توجه به اینکه در حال حاضر، سلامت روان به اندازه سلامت جسم و بهداشت عمومی در سبد زندگی مردم دارای اولویت نیست، مگر زمانی که مسئله به حالت بحرانی برسد؛ لذا باید نظام حکمرانی هوشمند بهنحو مناسب عمل کند که مشکلات به مرحله حاد نرسند و باید این مسیر را طی کنیم. با توجه به شاخصهای موجود در کشور، لازم است که حوزه سلامت روانی- اجتماعی بهطرق جدیتری نسبت به گذشته مورد توجه قرار گیرد.
طراحی مداخلات پیشگیری از خودکشی با توجه به زیستبوم هر استان
موسویچلک در ادامه به روشهای خشن خودکشی اشاره کرد و خاطرنشان کرد: در برنامه کنترل و کاهش خودکشی، این موضوع نیز در نظر گرفته شده است و پیشبینی شده که برنامههای پیشگیری باید بر اساس زیستبوم هر استان طراحی و اجرا گردند.
معاون امور سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی تأکید کرد: لذا برنامههای پیشگیری و مداخله باید متناسب با زیستبوم هر استان تعریف شود و این نکته در برنامه مداخلهای مشترکی که اکنون تدوین شده، در نظر گرفته شده است.
انتهای پیام