تصور کنید که سن شناسنامهای شما پنجاه سال باشد، اما آزمایشهای صورتگرفته نشان دهند که بدن شما بهطور بیولوژیکی پنج سال جوانتر است. این فقط یک عدد نیست، بلکه شامل بهبود در قدرت عضلانی، افزایش قابلیت حرکت و حافظهای روشنتر میشود. دانشمندان در حال بررسی این دو مفهوم، یعنی کاهش سن بیولوژیکی و بهبود عملکرد واقعی بدن هستند؛ چرا که روشهای جدید ضد پیری در حال ورود به عرصه تحقیقات انسانیاند. تشخیص معیارهای موفقیت واقعی در این حوزه اکنون بهطرزی بیسابقه اهمیت پیدا کرده است.
سن بیولوژیکی چیست و آیا امکان معکوس کردن آن وجود دارد؟
سن شناسنامهای شما بر اساس تاریخ تولدتان تعیین میشود، در حالی که آزمایشهای سنجش سن بیولوژیکی به بررسی تغییرات در ویژگیهای بدنی شما با گذشت زمان میپردازند. جسی پوگانیک و وادیم گلادیشف از دانشکده پزشکی هاروارد در مقالهای که در مجله Cell Metabolism منتشر شده، به بررسی روشهای شناسایی جوانسازی بیولوژیکی معتبر پرداختهاند. پیشنهاد آنها شامل ترکیب اندازهگیری تغییرات داخلی بدن با ارزیابی عملکرد و اقدام به سنجش ماندگاری بهبودها پس از درمان نیز میباشد.
پوگانیک در مصاحبهای با ScienceAlert توضیح داد که برای ایجاد یک معیار مولکولی معتبر، کاهش نمره به معنای تغییر ویژگیهای مورد اندازهگیری به سمت الگوهایی است که متعلق به افراد جوانتر میباشد. او تأکید میکند: «شاید بتوان گفت که سن بیولوژیکی تخمینزدهشده توسط این نشانگر زیستی به اندازه پنج سال معکوس شده است.» با این حال، او تصریح کرد که روند پیری ذاتاً یک پروسه یکطرفه و غیرقابل بازگشت است، مشابه با گذر زمان. به عبارت دیگر، کند شدن روند پیری به معنای جوانتر شدن واقعی نیست.
چالشهای سنجش جوانسازی واقعی
ابزارهای سنجش سن بیولوژیکی بهخوبی در جوامع بزرگ توسعه یافته و تأیید شدهاند، اما کاربرد آنها برای اندازهگیریهای فردی همچنان در حال بررسی است. به این معنا که اگرچه این ابزارها برای تحقیقات بسیار مناسباند، اما برای حصول اطمینان از کارایی در سطح فردی همچنان راه درازی پیش روی داریم.
نتایج حاصل از آزمایشها حتی در شرایط کارآزماییهای کنترلشده نیز میتوانند به معیار انتخابی محققان وابسته باشند. بهعنوان مثال، در مطالعه CALERIE، شرکتکنندگان به مدت دو سال رژیم کاهش کالری را دنبال کردند. تجزیه و تحلیل نمونههای خونی در سال ۲۰۲۳ نشان داد که سرعت پیری به کمک ابزار DunedinPACE تا حدی کند شده است، اما دو معیار دیگر، PhenoAge و GrimAge، هیچ تغییر معناداری در سن بیولوژیکی تخمینزدهشده نشان ندادند.
بحث در مورد جوانسازی به مباحثی نظیر قابلیتهای عضلانی، عملکرد حافظه و فعالیتهای روزمره نیز مرتبط میشود. هرچند نشانههای مولکولی ممکن است نشاندهنده سن بیولوژیکی بالاتری باشند، اما اگر قدرت، شنوایی و تحرک فرد بدون تغییر باقی مانده باشد، محققانی که بر عملکرد تمرکز میکنند به سن بیولوژیکی بالای او دچار تردید خواهند شد. در این سوی بحث، طرفداران اندازهگیریهای مولکولی فرصتی برای شناسایی تغییرات پیش از بروز کاهش در قابلیتهای فیزیکی میبینند.
با این حال، هر دو رویکرد دارای محدودیتهایی هستند؛ تمرینات فیزیکی میتوانند مهارتهای خاصی را بدون اینکه تأثیری بر فرآیندهای بنیادی پیری داشته باشند، بهبود دهند، در حالی که آزمایشهای مولکولی نیز همیشه تغییرات مورد انتظار از فعالیتهای ورزشی را منعکس نمیکنند. به این دلیل، نویسندگان توصیه میکنند که هر دو معیار مولکولی و عملکردی بهصورت همزمان مورد سنجش قرار گیرند.
چگونه نتایج پایدار و معتبر را تشخیص دهیم؟
پوگانیک سه بررسی عملی را برای حصول اطمینان از نتایج قانعکننده در تحقیقات پیری ارائه میدهد: آیا از همان اندازهگیری پیش و پس از مداخله استفاده شده است؟ آیا تغییرات پس از پایان مداخله ادامه یافته است؟ و آیا با یک روش مستقل دیگر نیز تکرار شده است؟ این بررسیها میتوانند در تفکیک تغییرات پایدار از نوسانات گمراهکننده به محققان کمک کنند؛ از جمله اثر آماری «بازگشت به میانگین» که میتواند منجر به گزارش یک نتیجه اولیه غیرمعمول بالا بهدنبال یک مطالعه نزدیکتر به سطح عادی شود، بیآنکه هیچگونه جوانسازی واقعی صورت گرفته باشد.
آرزو این است که در نهایت سنجشهای متفاوت بتوانند یک روایت منسجم را ارائه دهند: الگوهای مولکولی جوانتر همراه با بهبودهای پایدار در عملکرد بدنی. این مقاله در مجله Cell Metabolism منتشر گردیده است.