باستانشناسان در محوطه باستانی «چان چان» واقع در پرو موفق به کشف یکی از بهترین سکوهای تدفین اشرافی متعلق به تمدن چیمو شدهاند. این آرامگاه پس از گذشت بیش از ۶۰۰ سال، هنوز هم دارای بقایای ۳۸ انسان و مجموعهای از اشیای گرانبها در جای اصلی خود است.
این کشف در منطقه دیوارکشیشده «اوتژ آن» صورت گرفت؛ جایی که پیشتر به عنوان کاخ بزرگ تمدن چیمو شناخته میشد. پژوهشگران بر این باورند که سالم ماندن این آرامگاه، فرصتی بینظیر برای درک آیینهای تدفینی، ساختار اجتماعی و باورهای یکی از مقتدرترین تمدنهای پیشاکلمبی در آمریکای جنوبی ایجاد کرده است.
آرامگاهی دستنخورده پس از شش قرن
سکوی تدفین تازه کشفشده، شامل یک تالار مرکزی و دو اتاق جانبی بزرگ است. این تالار مرکزی حدود ۱٫۲ متر عرض و ۵ متر عمق دارد و به وسیله پلکانی که تقریباً ۲٫۵ متر فرو میرود، به فضای اصلی آرامگاه متصل میشود. در این منطقه، بقایای یک فرد به همراه زیورآلات فلزی، اشیای صدفی و دیگر آثار تدفینی کشف گردید.
دو اتاق جانبی نیز هر کدام ابعادی در حدود ۱٫۵ متر عرض، هشت متر طول و ۳٫۵ متر عمق دارند، اما محتویات آنها به طور قابل توجهی متفاوت است. یکی از اتاقها فاقد بقایای انسانی بوده و تنها سلاحها و نشانهای فلزی در آن مشاهده شده است. در اطاق دوم، تاکنون بقایای ۲۰ نفر شناسایی شده است، که با احتساب ۱۸ اسکلت دیگر کشف شده در بخشهای مختلف سکوی تدفین، تعداد کل مدفون شدگان به ۳۸ نفر میرسد.
تدفینی متفاوت که احتمال قربانی شدن را مطرح میکند
میان تمام اسکلتهای کشفشده، یکی از آنها به ویژه به توجه پژوهشگران جلب شده است. این فرد بر خلاف شیوه مرسوم تدفین در تمدن چیمو، به طور کامل به حالت کشیده روی زمین قرار گرفته بود؛ در حالی که اکثر مردگان این فرهنگ به صورت خمیده یا نشسته دفن میشدند.
این تفاوت موجب شده تا باستانشناسان دو فرضیه را مطرح کنند؛ نخست اینکه این فرد ممکن است قربانی یک مراسم مذهبی بوده باشد و دوم اینکه نقشی اجتماعی متفاوت نسبت به دیگر مدفونین داشته است. برای پاسخ به این سوالات، بررسیهای بیشتری بر روی بقایای انسانی ضروری است.
زیورآلات، تاجها و رنگ سرخ مقدس
اشیایی که در کنار مردگان کشف شدهاند، تصویری واضح از مقام بالای این افراد ارائه میدهد. گوشوارههای فلزی ظریف، گردنبندها، تاجهای رفیع، جعبههای چوبی منبتکاریشده با تزیینات فلزی، مهرههای صدفی و کوارتزی، و مجموعهای از اشیای آیینی و سلاحها از بارزترین یافتهها در این آرامگاه به شمار میروند.
نکته دیگری که قابل توجه است، وجود آثار رنگ قرمز روی سر برخی از اسکلتها و همچنین تعدادی از سفالینهها میباشد. در فرهنگهای آندی، این رنگ معمولاً به تدفین افراد مرتبه بالا تعلق میگیرد و همین امر فرضیه مرتبط بودن این آرامگاه با اشرافیت تمدن چیمو را تقویت میکند.
چرا این کشف اهمیت ویژهای دارد؟
بسیاری از آرامگاههای اشرافی تمدن چیمو در سالهای گذشته غارت شده و اشیای آنها به صورت غیرقانونی وارد موزهها و مجموعههای خصوصی شدهاند. اما وضعیت سکوی تدفین فعلی کاملاً متفاوت است.
برای نخستین بار، محققان قادر به بررسی اسکلتها و اشیای همراه آنها هستند، دقیقاً در همان موضعی که حدود ۶۰۰ سال پیش قرار داشتهاند. این موضوع میتواند اطلاعات مهمی درباره سلسلهمراتب اجتماعی، آیینهای تدفین و هویت افراد دفن شده به دست دهد.
ثبت سهبعدی پیش از خارج کردن اسکلتها
استخراج بقایای انسانی از این آرامگاه فرآیند آسانی نیست. رطوبت موجود در سواحل پرو طی سالها باعث شده استخوانها و مواد آلی بسیار شکننده شوند و هر جابهجایی کوچک میتواند به آسیب آنها منجر شود.
به همین دلیل، باستانشناسان پیش از آغاز عملیات حفاری، صدها عکس با دقت بالا از هر بخش تهیه کرده و با استفاده از فناوری فتوگرامتری، مدلهای سهبعدی دقیقی از موقعیت اسکلتها و اشیاء ایجاد میکنند. پس از ثبت کامل این اطلاعات دیجیتالی، فرآیند خارج کردن بقایا آغاز میگردد.
چان چان و رازهای واپسین سالهای تمدن چیمو
پژوهشگران امیدوارند که این حفاری تنها به شناسایی آرامگاه محدود نماند. یکی از پرسشهای کلیدی آنها این است که پس از گسترش امپراتوری اینکا، چه سرنوشت برای چان چان رقم خورد و این شهر چگونه در دوره بعد از فتح منطقه به کار گرفته شد.
شهر چان چان که در سواحل شمالی پرو قرار دارد، به عنوان مرکز سیاسی تمدن چیمو و یکی از بزرگترین شهرهای خشتی در قاره آمریکا پیش از ورود اروپاییها شناخته میشود. اکنون آرامگاه تازه کشفشده میتواند یکی از کاملترین تصاویر به جا مانده از زندگی و مرگ اشراف این تمدن را در واپسین قرنهای وجود آن به نمایش بگذارد.