پاییز در سایه النینو؛ وزارت نیرو چه تدابیری برای بارشهای آتی اتخاذ کرده است؟
به نقل از ایسنا، در دو ماه اخیر، عدهای از متخصصان در حوزههای هواشناسی و محیطزیست از احتمال بارشهای بالا در پاییز امسال، بخصوص در نواحی زاگرس و دامنههای جنوبی البرز خبر دادهاند؛ وضعیتی که در صورت وقوع میتواند خطراتی نظیر سیلاب، آبگرفتگی، فرسایش خاک و زمینلغزش را به همراه داشته باشد و چالشهایی را برای بخشهایی نظیر کشاورزی و زیرساختهای آبی کشور به وجود آورد.
در میان این مسائل، یکی از عواملی که در تحلیل چشمانداز اقلیمی مورد توجه قرار گرفته، پدیده النینو است؛ پدیدهای که میتواند از طریق ایجاد تغییر در الگوهای دما و بارش، بر شرایط جوی مناطق مختلف دنیا تأثیر بگذارد. کارشناسان به این نکته تأکید دارند که وجود النینو به تنهایی به معنای قطعی افزایش بارش در ایران نیست و این موضوع باید در چارچوب سایر عوامل جوی و اقیانوسی بررسی شود.
النینو چیست و چه ارتباطی با بارش ایران دارد؟
جو زمین به شکل یک ساختار بههمپیوسته عمل میکند و ارتباط نزدیکی با آبهای سطحی دارد؛ بهگونهای که تغییرات در برخی عناصر اقلیمی مانند دما و فشار هوا در یک نقطه میتواند شرایط آبوهوایی نقاط دورتر را نیز دچار تغییر کند. این ارتباطات در علم اقلیمشناسی تحت عنوان الگوهای پیوند از دور نامیده میشود.
یکی از این الگوهای مهم، النینو است؛ پدیدهای اقلیمی که ناشی از گرمشدن غیرعادی و مقطعی سطح آبهای اقیانوس آرام در نواحی استوایی است و میتواند دما و بارش را در مکانهای مختلف دنیا دچار تغییر کند.
عواقب النینو تنها به بارشها محدود نمیشود. بالا رفتن دمای هوا در فصلهای گرم میتواند منجر به افزایش مصرف انرژی گردد و همچنین تغییرات دما و بارش ممکن است بر حوزه کشاورزی و امنیت غذایی تأثیر بگذارد. از دیگر پیامدهایی که از جنبههای تغییرات اقلیمی توجه را جلب میکند، افزایش احتمال آتشسوزی در مراتع و جنگلها در بعضی مناطق است.
بنابر پیشبینیهای فصلی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و نتایج مدلهای مختلف اقلیمی، احتمال تداوم وضعیت النینو تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ مطرح شده است؛ وضعیتی که میتواند در برخی مناطق دنیا با تغییر مسیر سامانههای بارشی، افزایش فراوانی بارشهای شدید و تشدید خطرات هیدرومتئورولوژیک همزمان باشد.
با این حال، نمیتوان نتیجهگیری کرد که تمامی نقاط ایران بهطور قطع افزایش بارش را تجربه خواهند کرد. بررسیهای تاریخی بارش در کشور نشان میدهد که اگرچه ارتباط قابل توجهی میان النینو و افزایش بارش، بهویژه در غرب کشور وجود دارد، اما سالهایی نیز ثبت شده که در زمان وقوع النینو، حجم بارش کشور پایینتر از حد نرمال بوده است.
از این رو، النینو میبایست به عنوان یکی از عواملی که بر شرایط اقلیمی تأثیر دارد، در نظر گرفته شود، نه بهعنوان یک ضامن برای ترسالی. به بیان دیگر، آثار این پدیده در نقاط مختلف کشور متفاوت است و ممکن است در یک دوره مشخص، برخی مناطق به بارشهای فراوان دچار شوند در حالی که دیگر نواحی با کمبارشی رو بهرو گردند.
عیسی بزرگ زاده-سخنگوی صنعت آب کشور بهتازگی با تأکید بر همین نکته بیان کرده که در سالهای گذشته و با وقوع النینو، وضعیت در تمامی نواحی کشور مشابه نبوده است؛ بهطوری که در برخی نواحی جنوبغربی و حتی بعضی از نواحی شمالی کشور بارشهای فراوان و سیلابهای شدید رخ داده است، درحالیکه وضعیت در دیگر بخشها کاملاً متفاوت بوده است.
آمادگی برای سیلاب؛ مهمتر از پیشبینی قطعی ترسالی
علیرغم عدم قطعیت در پیامدهای النینو، یکی از مسائلی که کارشناسان بر آن تأکید دارند، ضرورت آمادگی برای مواجهه با رخدادهای شدید و بهخصوص سیلاب است. سخنگوی صنعت آب در همین راستا بیان کرده که باید از احتمال بارشهای شدید درس عبرتی گرفت و آن، آمادگی برای بروز سیلاب است.
وی همچنین تأکید کرده است که وزارت نیرو در همین راستا، نامههایی را به سازمانها و مراکز مختلف ارسال کرده و دستورالعملهایی برای برخورد با سیلاب آماده کرده است. در زمینه مدیریت بحران نیز نهادهای مختلف از جمله وزارت کشور، استانداریها و شهرداریها باید اقدامات ضروری را انجام دهند.
بدین ترتیب، یکی از اقدامات اساسی پیش از شروع بارشهای پاییزی، پاکسازی آبراهههای شهری و حذف موانع موجود در مسیر جریان آب است. شهرداریها وظیفه دارند آبراهههای شهری را تمیز کنند تا در صورت وقوع بارشهای شدید، جریان آب با سایر موانع روبهرو نشود و خطر آبگرفتگی و خسارت کاهش یابد.
وزارت نیرو نیز با بهکارگیری سامانههای پایش، پیشبینی و هشدار، بهصورت مستمر وضعیت جوی و هیدرولوژیکی کشور را رصد نموده و بر اساس پیشبینیهایی که دارد، اقدام به مدیریت مخازن سدها، آمادگی در برابر سیلاب و هماهنگی بین دستگاههای مربوطه میکند.
از سوی دیگر، رخدادهای النینو معمولاً با افزایش دمای میانگین جهانی همراه بوده و در برخی نقاط چون خاورمیانه، احتمال وقوع دورههای گرمتر از حد معمول را افزایش میدهند. این افزایش دما نیز با تشدید تبخیر و تعرق و در نتیجه نیاز آبی بیشتر همراه است؛ از این رو، ممکن است بخشهای مثبت احتمالی ناشی از بارشهای افزایشیافته را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، مدیریت منابع آبی کشور نمیتواند تنها بر اساس احتمال وقوع النینو دستخوش تغییر شود. باید به مدیریت مصرف، افزایش کارایی، حفاظت از منابع آب زیرزمینی، آمادگی در برابر سیلاب، توسعه سامانههای پیشبینی و هشدار، و سازگاری با تغییر اقلیم بهعنوان محورهای اصلی مدیریت منابع آب کشور توجه داشت.
در پایان، آنچه میتوان در خصوص شرایط اقلیمی پیشرو نتیجهگیری کرد، نه الزامی بودن ترسالی و نه حتمی بودن خشکسالی در تمامی نواحی کشور است؛ بلکه تأکید بر ضرورت آمادگی برای مواجهه با سناریوهای احتمالی مختلف است. بنابراین، تقویت نظام هشدار سریع، آمادگی نهادهای اجرایی و مدیریت همزمان مخاطراتی مانند سیلاب، خشکسالی و موج گرما میتواند از اهمیت بیشتری نسبت به اتکا به یک پدیده اقلیمی برای پیشبینی وضعیت بارش در کشور برخوردار باشد.
انتهای پیام