هدف ما تنها تولید برق تجدیدپذیر نیست؛ بلکه باید صنعتی بسازیم

دکتر هاشم اورعی در مصاحبه‌ای با ایسنا، مطرح کرد که سهم برق در ترکیب انرژی جهانی به طور فزاینده‌ای در حال افزایش است. او توضیح داد که جهان در حال گذار به سمت انرژی الکتریکی است؛ به طوری که در سال ۲۰۰۰ تنها ۱۴ درصد از کل انرژی مصرفی جهان به انرژی الکتریکی مربوط می‌شد و مابقی از سوخت‌های فسیلی تأمین می‌شد. اما پیش‌بینی می‌شود این سهم در سال ۲۰۲۵ به ۳۱ درصد افزایش یابد. بنابراین، نیازمند توجه و تمرکز بیشتر بر روی برق و روش‌های تأمین آن هستیم.

وی با بیان وضعیت تولید برق در ایران، اشاره کرد که در کشور ما حدود یک درصد برق از نیروگاه اتمی بوشهر تأمین می‌شود و به‌طور کلی درصد عظیمی، معادل ۹۵ درصد، از برق تولیدی کشور به سوخت‌های فسیلی متکی است.

محدودیت in گاز بر وجهه برق کشور تأثیر می‌گذارد

استاد دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر آسیب‌هایی که به زیرساخت‌های انرژی در درگیری‌های اخیر وارد شده، اظهار داشت: در زمینه تأمین گاز، گازوئیل و مازوت، بیشترین آسیب را در بخش انرژی متحمل شده‌ایم. در حال حاضر تولید روزانه گاز کشور حدود ۸۰۰ میلیون متر مکعب بوده که حدود ۲۳۰ میلیون متر مکعب از آن تحت تأثیر قرار گرفته و خوشبختانه حدود ۸۰ میلیون متر مکعب از این ظرفیت تا کنون احیا شده است.

اورعی خاطر نشان کرد: در زمستان پیش رو افزایش مصرف بیشتری نسبت به سال گذشته پیش‌بینی می‌شود و به نظر می‌رسد در اوج مصرف، ممکن است کسری بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب گاز را تجربه کنیم. این کسری به این معناست که کشور با بحران جدی در تأمین گاز مواجه خواهد شد.

وی ادامه داد: در شرایطی که گاز به میزان کافی تأمین نشود، به ناچار برق نیز کاهش خواهد یافت؛ زیرا جایگزینی کامل گاز با سوخت‌های دیگر امکان‌پذیر نیست. نمی‌توان گفت دمنده‌هایی مانند گازوئیل و مازوت به اندازه کافی در دسترس هستند و به علاوه منابع آبی کشور هم در شرایط فعلی محدود است. بنابراین، چاره‌ای جز گرایش به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر نداریم.

انرژی‌های تجدیدپذیر هنوز نقشی چشمگیر در برق ایران ایفا نمی‌کنند

اورعی با اشاره به سهم اندک انرژی‌های تجدیدپذیر در تأمین برق کشور یادآور شد: با وجود تمامی این چالش‌ها، اگر میانگین سالانه را در نظر بگیریم، سهم انرژی‌های تجدیدپذیر از تولید برق کشور تنها حدود دو درصد است؛ که این موضوع نشان‌دهنده جایگاه نه‌چندان مثبت این نوع انرژی در تأمین برق کشور است.

وی در تحلیل این وضعیت اظهار داشت: من این نظر که عدم توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به خاطر نداشتن منابع مالی است، قبول ندارم. بزرگ‌ترین مانع، ساختار دولتی موجود در صنعت برق کشور است. این نکته در گزارش ۱۶ صفحه‌ای کمیسیون اقتصادی مجلس نیز قید شده که وزارت نیرو در رقابتی مستقیم با بخش خصوصی است و این رقابت به زیان بخش خصوصی می‌انجامد.

دولت نباید به رقابت با بخش خصوصی در حوزه انرژی بپردازد

اورعی با اشاره به فعالیت‌های مرتبط با وزارت نیرو تصریح کرد: زمانی که وزارت نیرو و نهادهای وابسته به آن حجم زیادی از فعالیت‌های اجرایی و تأمین تجهیزات را بر عهده می‌گیرند و با بخش خصوصی به رقابت می‌پردازند، طبیعی است که سرمایه‌گذاران بخش خصوصی تمایلی برای ورود به این حوزه نخواهند داشت.

وی اضافه کرد: سرمایه‌گذاران بخش خصوصی هر چقدر هم آماده ریسک باشند، تمایل ندارند که با وزارت نیرو که باید حامی آنها باشد، رقابت کنند. وزارت نیرو باید به عنوان یک حامی و تسهیل‌کننده نیازهای بخش خصوصی عمل کند.

عراقلی‌ها بر انرژی‌های تجدیدپذیر تهدید می‌کند

استاد دانشگاه صنعتی شریف با انتقاد از بوروکراسی و نگرش نهادهای اجرایی نسبت به فعالیت‌های فناورانه اظهار داشت: بسیاری از افراد اهمیت تولید فناورانه را در شرایط کنونی درک نمی‌کنند. من نمی‌گویم که این افراد عمدتاً خلاف‌کار هستند؛ اما معتقدم تصمیمات و عملکردهای آنها ناشی از عدم آگاهی و درک نادرست از موضوع است.

وی تأکید کرد: در چنین وضعیتی، چشم‌انداز برای دستیابی به ظرفیتی چون ۱۰ یا ۲۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر به سختی محقق خواهد شد.

ظرفیت نیروگاه خورشیدی و میزان واقعی تولید برق نباید یکی انگاشته شود

اورعی با انتقاد از نحوه بیان ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی افزود: وقتی صحبت از احداث پنج هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی می‌شود، باید توجه داشته باشیم که خورشید به صورت مداوم در دسترس نیست. ضریب ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی به طور میانگین حدود ۲۰ درصد است. بنابراین، پنج هزار مگاوات ظرفیت اسمی نیروگاه‌های خورشیدی، از منظر تولید واقعی انرژی تقریباً برابر با هزار مگاوات ظرفیت نیروگاهی در تولید مستمر است.

وی تاکید کرد: اعلام صرفاً ظرفیت نیروگاه‌ها به صورت مگاوات می‌تواند جامعه را از میزان واقعی تولید انرژی دچار ابهام کند. باید روشن شود که چه مقدار انرژی از این نیروگاه‌ها تولید خواهد شد و این انرژی چه سهمی از مصرف کشور را تأمین می‌کند.

وزارت نیرو باید از تصدی‌گری به تسهیل‌گری سوق پیدا کند

اورعی گفت: صرف‌نظر از اعداد، من معتقدم هدف دولت و وزارت نیرو باید تسهیلگری باشد و نباید به تأمین کارهای اجرایی بپردازند، بلکه باید فضایی فراهم سازند تا بخش خصوصی به میدان بیاید و بازار ایجاد شود.

وی خاطرنشان کرد: اگر وزارت نیرو از عرصه اجرایی کنار برود و بر نقش حمایت و تسهیل‌گری در تصمیم‌گیری‌ها تأکید کند، بخش خصوصی خود توانایی لازم برای تصمیم‌گیری دارد و سازوکار عرضه و تقاضا قادر خواهد بود شرایط را مشخص کند.

استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف تأکید کرد: برق نیز باید مشابه دیگر کالاها در یک بازار واقعی، طبق مکانیزم عرضه و تقاضا مورد معامله قرار گیرد و دولت باید به جای ورود مستقیم به اجرای پروژه‌ها، محیط مناسب برای فعالیت بخش خصوصی را فراهم نماید.

اولین گام در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، حذف دولت از صنعت برق است

اورعی با تأکید بر اهمیت شکل‌گیری یک بازار واقعی برق بیان کرد: در بسیاری از کالاها، یک نفر تولید می‌کند، فرد دیگری اقدام به حمل و نقل می‌نماید، شخصی دیگر آن را می‌فروشد و مصرف‌کننده آن را خریداری می‌کند، بدون اینکه دولت به طور مستقیم در این زنجیره دخالت کند؛ اما در خصوص برق، به دلیل مداخلات غیرضروری وزارت نیرو، بازار به هم متلاشی شده و عملاً اجازه شکل‌گیری یک بازار واقعی داده نمی‌شود.

وی اضافه کرد: به نظرم، اولین گام برای بهبود وضعیت صنعت برق کشور، تسهیل فرآیندهای دولت از بخش برق، به خصوص در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر است.

هدف تنها تولید برق تجدیدپذیر نیست؛ بلکه باید صنعتی برای انرژی‌های تجدیدپذیر بسازیم

اورعی در پاسخ به این سؤال که منظور از ایجاد صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر چیست، اظهار داشت: به شدت معتقدم که هدف ما نباید صرفاً تولید برق باشد. برقی که از منابع تجدیدپذیر تأمین می‌شود، قطعاً مثبت است، اما مهم‌تر از آن، تأسیس یک صنعت انرژی تجدیدپذیر است.

استاد دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: در بسیاری از کشورها، صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر اکنون نقش اساسی در اقتصاد ملی ایفا می‌کند. مفهوم من از این صنعت عبارت است از این که برای نمونه در حوزه نیروگاه‌های بادی، ساخت دکل، ژنراتور، گیربکس، کابل و دیگر تجهیزات مورد نیاز باید تا حد امکان در داخل کشور انجام گردد.

وی افزود: در مورد انرژی خورشیدی نیز همین رویکرد باید در پیش گرفته شود. باید زنجیره تولید تجهیزات این صنعت در داخل کشور شکل گیرد.

توسعه انرژی تجدیدپذیر باید به اشتغال مولد منتهی شود

اورعی با تأکید بر قابلیت‌های کشور برای توسعه صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر تصریح کرد: بر اساس آمار رسمی مرکز آمار ایران، از بهار سال گذشته تا بهار امسال در حدود ۶۳۰ هزار نفر از بخش صنعت خارج شده و دچار بیکاری شده‌اند. من در جستجوی ایجاد شغل برای این افراد هستم.

وی افزود: اگر ببینم ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور در حال رشد است، صرفاً به خاطر افزایش تولید برق خوشحال نخواهم شد؛ سوال من این است که این تجهیزات از کجا خواهد آمد و چه کسی آنها را تولید می‌کند.

رئیس انجمن انرژی باد ایران ادامه داد: خوشحالی من زمانی است که در شرق کشور، از بالادست تا پایین و به ویژه در مناطقی مانند خراسان و سیستان و بلوچستان، کارخانجات متنوعی تأسیس شوند؛ یکی اینورتر تولید کند، دیگری تجهیزات مورد نیاز نیروگاه‌های تجدیدپذیر بسازد و بدین ترتیب اشتغال ایجاد گردد.

اورعی خاطرنشان کرد: به عقیده من، ظرفیت‌های اقلیمی کشور توانایی ما را برای ورود به صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر فراهم می‌آورد و از این طریق می‌توانیم سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی به وجود آوریم. این روند می‌تواند منجر به اشتغال مولد شود؛ اشتغالی که می‌تواند جوانان تحصیل‌کرده کشور را به کار مشغول کند و در شرایط کنونی از اهمیت بالایی برخوردار است.

توسعه متوازن خورشیدی و بادی ضروری است

استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف درباره اولویت‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: پاسخ به این سوال کاملاً واضح است. انرژی خورشیدی بسیار کارآمد است، اما خورشید تنها در بخش مشخصی از ساعات روز در دسترس است و با نزدیک شدن به غروب، تولید برق از این منبع به تدریج کاهش می‌یابد.

وی افزود: بنابراین، قطعاً نیاز به توسعه همزمان انرژی‌های بادی و خورشیدی وجود دارد تا بتوانیم به تولید برق پایدار دست یابیم.

اورعی با ابراز گلایه از روندهای جاری در سیاست‌گذاری‌های انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: متأسفانه در وزارت نیرو، به نظر می‌رسد به میزان کافی به نظرات کارشناسان توجه نمی‌شود و تمامی توجهات در یک مسیر متمرکز شده است. هنوز معلوم نشده که چه اندازه ظرفیت خورشیدی و چه میزان ظرفیت بادی باید در کشور توسعه یابد تا به تولید برق پایدار برسیم.

ایجاد بازار برق نیازمند حذف قیمت‌گذاری دولتی است

وی در پاسخ به این پرسش که برای تحقق یک بازار پایدار و جذاب برای سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر چه اقداماتی لازم است، گفت: عدم شکل‌گیری بازار به این دلیل است که خود دولت و وزارت نیرو به شدت در آن دخالت کرده‌اند و سازوکار قیمت‌گذاری را در اختیار دارند.

اورعی توضیح داد: بازار باید به گونه‌ای باشد که یک طرف دست به تولید بزند و طرف دیگر تقاضا داشته باشد و توافق میان عرضه و تقاضا، قیمت را مشخص کند. دولت طی چند دهه گذشته به طور مداوم با قیمت‌گذاری دولتی و عدم توجه کافی به مکانیزم بازار، از شکل‌گیری یک بازار واقعی جلوگیری کرده است.

استاد دانشگاه صنعتی شریف همچنین تصریح کرد: در حال حاضر، هر فردی که برق تولید کند، ناچار است آن را به وزارت نیرو یا شرکت‌های وابسته به این وزارتخانه بفروشد. به این ترتیب، یک خریدار عمده وجود دارد که انرژی را خریداری کرده و بعد به مصرف‌کنندگان ارائه می‌دهد.

وی اضافه کرد: در چنین وضعیتی، سرمایه‌گذاران انگیزه کافی برای سرمایه‌گذاری نخواهند داشت؛ زیرا اگر اقدام به سرمایه‌گذاری کنند و برق تولید کنند، ناگزیر آن را به مجموعه دولتی می‌فروشند و دریافت وجه نیز به وضعیت مالی و پرداخت‌های طرف دولتی وابسته است. با چنین مکانیزمی، سرمایه‌گذاری پایدار امکان‌پذیر نخواهد بود.

تجربه کشورهای موفق؛ پیوند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و صنعتی

اورعی با اشاره به تجربیات کشورهای موفق در عرصه انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: تجربیات مختلف نشان‌دهنده این است که توسعه صنعت انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند به توسعه صنعتی و اقتصادی کشور وابسته باشد و روی هم تأثیرگذار باشد.

وی افزود: به عنوان مثال، دانمارک مقدار قابل توجهی از برق خود را از انرژی باد تأمین می‌کند. کشورهای دیگری همچون پرتغال و اسپانیا نیز در حوزه انرژی خورشیدی فعالیت‌های گسترده‌ای انجام داده‌اند. همچنین، مراکش و مصر به سمت سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کلان خورشیدی و بادی حرکت کرده‌اند.

دولت باید در نقشه راه انرژی تجدیدپذیر، سیاست‌گذار باشد نه مجری

استاد دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف درباره تدوین نقشه راه پنج تا ده ساله برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر بیان کرد: هنگامی که صحبت از ایجاد و توسعه یک صنعت جدید به میان می‌آید، به نظر من دولت باید به جای ایجاد سازمان‌ها و برنامه‌ها، ظرفیت‌ها، امکانات و محدودیت‌های کشور را شناسایی کند و اجازه دهد یک برنامه واقع‌بینانه و دقیق تدوین شود.

اورعی ادامه داد: برای مثال، باید مشخص کرد که هدف ما چیست و می‌خواهیم سهم انرژی‌های تجدیدپذیر از کل انرژی کشور را طی ده سال از یک درصد به ۲۵ درصد برسانیم و سپس باید مشخص شود برای دستیابی به این هدف چه اقدامات دقیق و مؤثری باید انجام گیرد.

وی خاطرنشان کرد: اساسی‌ترین کار دولت این است که از این مقوله کنار برود و نقش خود را تنها بر سیاست‌گذاری، حمایت و تسهیل‌گری محدود کند و اصرار نداشته باشد که خود در میانه میدان و منصب مجری قرار بگیرد.

انتهای پیام