دلایل بروز اضطراب در نوجوانان و روشهای کمک به آنها
کارشناسان در زمینه سلامت روان بر این باورند که تغییرات جسمی و روانشناختی در دوران بلوغ، فشارهای تحصیلی، شبکههای اجتماعی و تجربه موقعیتهای استرسزا، از عمده دلایل بروز اضطراب در نوجوانان به شمار میروند. شناخت خانوادهها و مدارس از نشانههای این اختلال میتواند به نحو مؤثری در پیشگیری، شناسایی زودهنگام و مدیریت بیماری نقش ایفا کند.
به گزارش فرارو، شیوع اختلالات اضطرابی در بین نوجوانان در سطح جهانی رو به فزونی است. اضطراب بهعنوان یکی از بارزترین مسائل سلامت روان در کودکان و نوجوانان مطرح است و ممکن است تحت اشکال مختلفی از جمله اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی، حملات پانیک، آگورافوبیا و اضطراب جدایی بروز کند.
اضطراب بیش از یک نگرانی ساده است و میتواند منجر به تغییرات در عملکرد مغز شود. بخشی از مغز به نام آمیگدال که مسئول پردازش احساسات ترس و واکنشهای هیجانی است، در افراد مبتلا به اضطراب فعالیت بیشتری نشان میدهد. از این رو، نوجوانان مبتلا به اضطراب ممکن است نگرانیهای شدیدی را تجربه کنند که بر جنبههای مختلف زندگی آنها تأثیر منفی دارد.
از جمله نشانههای بارز اضطراب در نوجوانان میتوان به افزایش تحریکپذیری، دشواری در تمرکز، افکار وسواسی، میل به انزوا، دوری از موقعیتهای مختلف، نیاز دائم به اطمینان از دیگران، اختلالات خواب و برخی مشکلات جسمانی اشاره کرد.
مقایسه اضطراب در نوجوانان و کودکان
کودکان خردسال معمولاً بیشتر درباره مسائل خارجی، مانند وقوع حوادث ناخوشایند یا سلامت اعضای خانواده نگرانند. در مقابل، نوجوانان بیشتر نسبت به خود، عملکرد تحصیلی، ظاهر جسمی، روابط اجتماعی و قضاوت دیگران نگرانی دارند.
تحقیقات نشان میدهد که دختران به میزان بیشتری نسبت به پسران در معرض ابتلا به اختلالات اضطرابی هستند. افزون بر این، اگر اضطراب در سنین نوجوانی درمان نشود، احتمال بروز مسائل سلامت روان در بالغی افزایش مییابد.
نشانههای اضطراب در نوجوانان
نشانههای اضطراب همیشه بهراحتی قابل مشاهده نیستند. برخی نوجوانان به نگرانیهای خود اشاره میکنند، اما گروهی دیگر ممکن است اضطراب را با رفتارهای پرخاشگرانه، انزوا، کاهش پیشرفت تحصیلی یا علائم جسمی اعلام کنند.
مهمترین نشانههای اضطراب در نوجوانان شامل موارد زیر میباشد:
- نگرانی مداوم و شدید درباره مدرسه، آینده، ظاهر یا روابط دوستی
- تحریکپذیری و حساسیت عاطفی شدید
- کاهش تمرکز، فراموشی و دشواری در انجام تکالیف مدرسه
- اجتناب از مدرسه، مجالس، دورهمیها یا موقعیتهای اجتماعی
- نیاز دائمی به تأیید از والدین و اطرافیان
- مشکلات خواب، کابوس دیدن، خوابیدن دیرهنگام یا بیدار شدنهای مکرر
- سردرد، دلدرد، تهوع، تپش قلب یا احساس خستگی بدون دلیل پزشکی روشن
- افکار وسواسی یا ترسهای تکراری
- استفاده مفرط از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی بهمنظور فرار از احساسات منفی
عوامل مؤثر در افزایش اضطراب نوجوانان
متخصصان بر این باورند که اضطراب در نوجوانان نتیجه ترکیبی از عوامل زیستی، روانشناختی و اجتماعی است. مغز نوجوانان در حال رشد و تحول است و تغییرات هورمونی در این سنین میتواند بر بروز اضطراب تأثیرگذار باشد.
عوامل ژنتیکی نیز میتوانند در افزایش آسیبپذیری برخی افراد نسبت به اضطراب اهمیت داشته باشند. بهعلاوه، ویژگیهای شخصیتی، نوع تفکر، انتظارات فردی و مهارتهای مواجهه با استرس میتوانند به افزایش یا کاهش احتمال ابتلا به اضطراب کمک کنند.
یکی از عوامل کلیدی، کمالگرایی است. نوجوانانی که از خود انتظارات استثنایی دارند، بیشتر در معرض اضطراب قرار میگیرند. آنها ممکن است کوچکترین خطا را بهعنوان شکست برداشت کرده و نگران قضاوت دیگران شوند.
تجربیات منفی در محیط مدرسه نیز از دیگر دلایل مهم بروز اضطراب هستند. فشار تحصیلی، رقابتهای آموزشی، نگرانی از کنکور و آینده، ترس از شکست و انتظارات سنگین خانواده میتواند سهم بزرگی در اضطراب نوجوانان را ایفا کند.
پس از این موارد، نگرانی درباره تصویر بدن، روابط دوستانه و فشارهای اجتماعی ناشی از شبکههای اجتماعی نیز مطرح میشود. قلدری، چه بهصورت مستقیم و چه در فضای مجازی، از دیگر عوامل تأثیرگذار بر سلامت روان نوجوانان است. استرس ناشی از تجارب مداوم قلدری میتواند تأثیرات میانمدت و بلندمدتی بر روان نوجوانان داشته باشد.
نقش شبکههای اجتماعی در افزایش اضطراب نوجوانان
شبکههای اجتماعی به عنوان فرصتی برای یادگیری، سرگرمی و ارتباط با دیگران ایجاد شدهاند، اما استفاده نادرست یا بیش از حد از آنها میتواند بر سلامت روان نوجوانان تأثیر منفی بگذارد.
مقایسه مداوم خود با دیگران، دیدن تصاویر و سبکهای زندگی غیرواقعی، آزار و اذیت آنلاین، ترس از ناشناخته بودن و نگرانی پیرامون واکنشها به پستها از جمله عوامل ایجادی اضطراب ناشی از فضای دیجیتال هستند.
استفاده طولانیمدت از شبکههای اجتماعی، به خصوص در ساعات پایانی شب، میتواند خواب نوجوانان را مختل کرده، تمرکز آنها را کاهش دهد و عملکرد تحصیلی را تحت الشعاع قرار دهد.
متخصصان سلامت روان معتقدند که مغز نوجوانان نسبت به دریافت پاداشهای اجتماعی سازگارتر است. لایک، نظرات و تأیید دیگران در فضای مجازی میتواند وابستگی روانی ایجاد کند. بهعلاوه، فکر کردن به انتشار یک پست یا انتظار برای واکنش دیگران، ممکن است در برخی نوجوانان باعث افزایش استرس و اضطراب شود.
همچنین، پاندمی کرونا تأثیر بسزایی در تشدید اضطراب در نوجوانان داشته است. تعطیلی مدارس، فاصلهگذاری اجتماعی و افزایش وابستگی به ابزار دیجیتال، سلامت روان بسیاری از نوجوانان را تحت تأثیر قرار داده است.
نوجوانان معاصر نه تنها به تجارب دوران کرونا پرداختهاند، بلکه روزانه با اخبار جنگها، بحرانهای جهانی، بلایای طبیعی و تصاویر خشونتآمیز در فضای مجازی روبرو میشوند. بسیاری از آنها حتی بعد از پایان محدودیتهای مربوط به کرونا برای بازگشت به مدرسه و مشارکت در جمع همسالان با چالشهای جدی مواجه شدهاند.
چگونه میتوان به نوجوانان مضطرب کمک کرد؟
کارشناسان بر این باورند که مداخله بهموقع، کلید مهمی برای مدیریت اضطراب نوجوانان است. آنها باید احساس کنند که میتوانند بدون ترس از قضاوت درباره احساسات و نگرانیهایشان صحبت کنند.
ورزش منظم، داشتن سرگرمیهای سالم، خواب کافی و ایجاد یک سبک زندگی متعادل میتواند در کاهش اضطراب موثر باشد. نوجوانان همچنین باید یاد بگیرند که همه افکار القا کننده اضطراب نمیتوانند واقعیت داشته باشند و توانایی تشخیص میان نگرانیهای درونی و واقعیتهای خارجی را داشته باشند.
تنظیم زمان استفاده از فضای مجازی و گزینش محتوای مناسب نیز میتواند به جلوگیری از بمباران اطلاعات و تحریکات اضافی کمک کند.
شیوه برخورد والدین با نوجوانان مضطرب از اهمیت ویژهای برخوردار است. والدین باید قبل از هر چیز بهعنوان شنوندگانی موثر ایفای نقش کنند و احساسات فرزندانشان را دستکم نگیرند. گفتگوهای آرام و بدون قضاوت، ابراز همدلی و برنامهریزی مشترک برای حل مشکلات میتواند حس امنیت بیشتری را در نوجوانان ایجاد کند.
والدین با رفتار خود بهعنوان الگوهای معتبر برای مدیریت استرس و استفاده آگاهانه از فضای دیجیتال عمل میکنند. در صورتی که والدین بهطور مداوم با نگرانی اخبار را پیگیری کنند یا زمان زیادی را با تلفنهای هوشمند بگذرانند، انتظار رفتار متفاوت از نوجوانان امری دشوار خواهد بود.
مدارس نیز میتوانند از طریق حضور مشاوران متخصص در زمینه سلامت روان، آموزش مهارتهای زندگی و فراهم کردن یک محیط امن و حمایتکننده، در کاهش اضطراب نوجوانان مؤثر واقع شوند.
اختلالات اضطرابی در نوجوانان قابل درمان و مدیریت هستند. شناسایی سریع نشانههای اضطراب، برقراری گفتگوهای مستمر با نوجوانان و ایجاد دسترسی آسان به خدمات سلامت روان میتواند به جلوگیری از بروز مشکلات شدیدتر در آینده کمک کند.
در نهایت، اضطراب جزئی از تجربه انسانی به شمار میآید؛ اما وقتی کیفیت زندگی، روابط اجتماعی، تحصیل یا عملکرد روزمره نوجوانان را دچار اختلال میکند، نباید آن را نادیده گرفت. آگاهی، حمایت خانوادگی و مداخله تخصصی از مهمترین ابزارها برای کمک به نوجوانانی هستند که با اضطراب روبرو هستند.