«سفره»، محلی برای بازجویی یا تذکر خانوادگی نیست
سارا گلستانی در گفتوگو با ایسنا، درباره اهمیت صرف صبحانه و تأثیر آن بر تنظیم احساسات و کاستن از استرس خانواده در طول روز، بیان کرد: خوردن صبحانه، نخستین «سرمایهگذاری هیجانی» در شروع روز محسوب میشود. زمانی که اعضای خانواده در کنار یکدیگر قرار دارند، پدیدهای به نام «همتنظیمی» (Co-regulation) به وقوع میپیوندد. خوردن صبحانه در فضایی آرام، سیستم عصبی را از حالت «جنگ یا فرار» به سمت «آرامش و ارتباط» منتقل میسازد. این تجربه باعث کاهش سطح کورتیزول و تحریک ترشح اکسیتوسین میشود؛ در نتیجه، افراد خانواده با ذخیره هیجانی بیشتری به فضای پرفشار بیرون وارد میشوند.
وی درباره تکرار این مراسم صبحگاهی که به توسعه حس تعلق، امنیت روانی و پیشبینیپذیری در کودکان و نوجوانان کمک میکند، اظهار داشت: تکرار این عمل برای کودکان و نوجوانان مانند یک ابزار قوی برای ایجاد «امنیت هستیشناختی» عمل میکند. زمانی که این روند تکرار میشود، مغز در حال رشد این زمان را به عنوان یک لنگرگاه امن در ذهن خود میسازد. این پیشبینیپذیری به شدت اضطراب را کاهش میدهد؛ زیرا کودک در آغاز روز میداند فضایی وجود دارد که در آن دیده و پذیرفته میشود. این، بنیاد دلبستگی ایمن را شکل میدهد.
آیا غفلت از وعدههای جمعی غذایی نشانهای از از بین رفتن روابط خانوادگی است؟
گلستانی با اشاره به این نکته که غفلت از صرف وعدههای جمعی مانند صبحانه میتواند نشانهای از گسست روابط یا فرسودگی در ساختار خانواده باشد، گفت: به عنوان یک روانشناس نمیتوانم به صراحت بگویم که حذف صبحانه به معنای حتمی گسست است، اما بدون شک میتواند یک «شاخص خطر» باشد. وقتی وعدههایی که قادر به ایجاد ارتباطات عمیقتر هستند به طور مداوم حذف میشوند، نشاندهنده این است که «اولویت اتصال» در نظام خانواده کاهش یافته است.
به گفته وی، این روند به مرور زمان میتواند به فرسودگی ساختار روانی خانواده منتهی شود؛ به طوری که اعضای خانواده به جای همسفرگی در زندگی روزمره، به همخانههایی تبدیل میشوند که در یک مکان وجود دارند ولی در دنیاهای روانی مستقل از یکدیگر سیر میکنند.
این روانشناس درباره ریشههای مقاومت اعضای خانواده برای نشستن بر سر سفره صبحانه، اظهار داشت: این مقاومت معمولاً به عنوان یک «مکانیسم دفاعی» یا رفتار اجتنابی ظاهر میشود. این رفتار ممکن است بر اثر اختلال در ریتم شبانهروزی فرد و یا به دلیل تمایل او برای فرار از محیط پرتنشی باشد که به طور ناخودآگاه انتظار دارد در صبح با آن مواجه شود (مانند فشار والدین برای انجام تکالیف یا کار). در نوجوانان، این موضوع میتواند بخشی از فرآیند «تفرد» و گاهی به شکل نافرمانی جلوهگر شود.
عوامل مؤثر بر غیبت در سفره صبحانه
گلستانی در مورد بهداشت خواب و تأثیر استفاده از گوشیهای هوشمند گفت: بهداشت خواب نامناسب و استفاده از گوشی، از عوامل اصلی آسیب به این عادت هستند. نور آبی نمایشگرها تولید ملاتونین را کاهش داده و کیفیت خواب را مختل میکند. این امر باعث میشود که فرد صبحها با «خستگی مزمن» و «تحریکپذیری عصبی» بیدار شود و تمایلی به شرکت در تعاملات اجتماعی نداشته باشد و به سمت انزوا یا بازگشت به دنیای دیجیتال گرایش پیدا کند. همچنین، گوشیهای هوشمند قاتل «حضور ذهن» (Mindfulness) به شمار میروند. وقتی که دستگاههای هوشمند در دسترس هستند، «تعامل چشمدرچشم» که زیرساخت ارتباطات انسانی است، قطع میشود؛ نمایشگرها توجه را جلب کرده و ذهن را از «اینجا و اکنون» به سمت دنیای خارج سوق میدهند؛ بدین معنا که ما در کنار هم هستیم، اما از نظر روانی فاصلهای چند کیلومتری داریم.
وی در پاسخ به سوالی درباره این که در مدت زمان محدود صبحانه خانوادگی، چه مباحثی باید مورد بحث قرار گیرد و از کدام مباحث باید خودداری شود، گفت: صبحانه جایگاه «ارزیابی عملکرد» یا «انتقاد» نیست. موضوعات باید بیشتر بر «حمایتگری» متمرکز شوند، مانند پرسش از برنامههای شادیآور، به اشتراکگذاری یک هدف کوچک برای روز، یا حتی صحبت درباره رویاها و علایق. لازم است به شدت از مباحثی که باری هیجانی منفی دارند (از قبیل نمرات، مشکلات مالی یا گلایهها) خودداری شود.
این روانشناس در ادامه افزود که والدین چگونه میتوانند بدون تبدیل صبحانه به جلسه بازخواست یا تذکر، گفتوگویی مثبت و امیدبخش با فرزندان برقرار کنند؟ گفت: والدین باید از جایگاه «قاضی» به جایگاه «تسهیلگر» تغییر موقعیت دهند. به جای طرح سوالات با بار بازخواست، میتوانند بپرسند: «امروز چه چالشی داری که فکر میکنی میتوانی از پس آن بر بیایی؟» این نشاندهنده تمرکز بر توانمندسازی فرزند به جای کنترل رفتار اوست.
انتهای پیام