طراحی ۱۰۰ مسیر برای گردشگری ادبی در ایران | از سووشون شیراز تا کافهگردیهای صادق هدایت و منزل نیما
بر اساس گزارش همشهری آنلاین، انتخاب و طراحی این مسیرهای گردشگری نتیجهای از پژوهش و بررسی میدانی سهساله بوده و به منظور تبدیلشدن به «اطلس گردشگری ادبی ایران» و در دسترس قرار دادن آن برای فعالان فرهنگی و راهنمایان گردشگری، به منابع مالی نیاز دارد.
گردشگری ادبی چیست؟
گردشگری ادبی، یک مقصد را از صرفاً یک بنای تاریخی یا جاذبه دیدنی به یک روایت غنی پیوند میزند. در این نوع از گردشگری، مخاطب فراتر از تماشاگر یک جاذبه، با روایتها و فرهنگ جامعه میزبان در ارتباط است.
دبیر میز ملی گردشگری ادبی کشور در این خصوص به همشهری میگوید: «در این شیوه از گردشگری، خانه یک نویسنده، آرامگاه شاعر، محلهای که یک ادیب در آن زندگی کرده، مکان وقوع یک داستان یا حتی فضایی بازآفرینیشده بر اساس یک اثر ادبی به بخشی از تجربه سفر تبدیل میشود. این رویکرد در سیاستهای گردشگری فرهنگی جهانی نیز جایگاه ویژهای یافته است.»
ادبیات کهن ایران پتانسیل باارزشی برای شکلگیری چنین مسیرهایی را فراهم میآورد؛ ظرفیتی که به گفته امیرحسین حکمتنیا، در قالب ۱۰۰ مسیر گردشگری ادبی شناسایی و طراحی شده است.
او گردشگری ادبی را به سه گروه اصلی تقسیم میکند و میافزاید: «مکانهای واقعی و غیرقابل انکار مانند خانهها و آرامگاههای ادیبان، جاهایی که براساس داستانها شکل گرفتهاند، و مکانهای جدیدتری مثل باغموزه مشاهیر، موزههای ادبی و کتابخانهها در این مسیرهای گردشگری گنجانده شدهاند.»
در مسیرهای گردشگری ادبی چه میبینیم؟
دبیر میز ملی گردشگری ادبی، که در وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تأسیس شده، اشاره میکند که از مجموع ۱۰۰ مسیر گردشگری ادبی، ۳۰ مسیر به استان فارس تعلق دارد.
امیرحسین حکمتنیا با تأکید بر اینکه شیراز بهخاطر حضور حافظ و سعدی، آرامگاهها، خانهها، بناها و محلههای مرتبط با تاریخ ادبی این شهر، به یکی از مهمترین نقاط گردشگری ادبی کشور تبدیل شده، اضافه میکند: «علاوه بر شیراز، تهران، اصفهان، یزد، تبریز، خراسان و بهخصوص مشهد، نیشابور و طوس نیز سهم بسزایی از این مسیرها دارند.»
او در ادامه بیان میکند که یک اثر ادبی، داستان، اسطوره یا حتی اشعار برجسته بر دیوار یک بنا، به عنوان نقطه شروع طراحی مسیر مورد استفاده قرار گرفته است: «برای مثال، یکی از نمونهها مسیر سووشون در شیراز است که ادبیات داستانی را با جغرافیای شهر پیوند میدهد. همچنین در شیراز مسیری به اعتبار داستان شلوارهای وصلهدار نوشته رسول پرویزی طراحی شده است.»
در یزد نیز مسیرهای گردشگری با روایات ادبی ارتباط دارند. محور پیرامون میدان امیرچخماق به مناطق مرتبط با فرخی یزدی و وحشی بافقی متصل شده و در محله فهادان و اطراف مسجد جامع یزد نیز داستانهایی مربوط به سفر حافظ به یزد مورد توجه قرار گرفته است. در اصفهان نیز مسیری مرتبط با زندگی و آثار صائب تبریزی طراحی شده و روایات ادبی مرتبط با زایندهرود نیز در این مسیر جای گرفتهاند. در کاشان نیز ناحیه مرتبط با زندگی و آرامگاه محتشم کاشانی بهعنوان یک مسیر ادبی مطرح شده است.
تهران به عنوان یکی از مهمترین مکانها برای طراحی مسیرهای گردشگری ادبی به شمار میآید. از گورستانگردی با محوریت آرامگاه شخصیتهای ادبی در ظهیرالدوله تا خانه نیما یوشیج، خانه سیمین دانشور و جلال آلاحمد در محدوده دزاشیب و تجریش، نمونههایی از اتصال جغرافیای شهر به ادبیات معاصر هستند. کافهگردی بر محور صادق هدایت نیز یکی دیگر از مسیرهای پیشنهادی است که ناحیهای از خیابان جمهوری، خیابان ۳۰ تیر تا چهارراه استانبول را شامل میشود.
دبیر میز ملی گردشگری ادبی کشور باور دارد که با چنین نگرشی، مکانها و بناهایی که تا کنون کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، بار دیگر به چرخه گردشگری معرفی خواهند شد. او همچنین به روستای دوان در کازرون اشاره میکند که در طراحی مسیرهای ادبی از شخصیتهایی مانند علامه جلالالدین اسعد دوانی (عارف، حکیم و دانشمند بزرگ قرن نهم هجری قمری) یاد شده است. همچنین در گورستان کهنه کازرون، گردشگران با امینالدین بلیانی (صوفی و شاعر سدههای هفتم و هشتم هجری قمری) آشنا خواهند شد.
۱۰۰ مسیر، یک اطلس
فرآیند پژوهش به منظور شناسایی مسیرهای گردشگری ادبی حدود سه سال طول کشیده است. گام بعدی، تبدیل این پژوهش به محصولی قابل کاربرد برای صنعت گردشگری است. حکمتنیا میگوید: «یکی از اهداف گردشگری ادبی تهیه و انتشار اطلس گردشگری ادبی ایران و عرضه آن به فعالان فرهنگی، راهنمایان و برگزارکنندگان تورهای گردشگری است، اما تحقق این هدف به تأمین اعتبار نیاز دارد. با در اختیار گذاشتن اطلس گردشگری برای فعالان، رونق تورهای گردشگری ادبی نیز به رونق میرسد و به تبع آن، اقتصاد و اشتغال محلی نیز افزایش خواهد یافت.»