خطرات نهفته در پروژههای ساختمانی زیرزمینی؛ از خشکشدن چشمهعلی تا نشستهای زمین در تهران
دکتر علی بیت اللهی در مصاحبهای با ایسنا، در مورد مستحدثات زیرسطحی هشدار داده و بیان کرد: به واسطه تراکم بالای جمعیت در تهران و معضلات زیستمحیطی ناشی از آن، شناخت دقیق از ویژگیهای مورفولوژیکی، زمینشناسی و هیدروژئولوژیک این منطقه، انجام هرگونه عملیات ساخت و ساز در زیر زمین باید با احتیاط جدی انجام شود؛ تجربه نشاندهنده این واقعیت است که فعالیتهای عمرانی زیرسطحی میتواند بر آثار و بناهای تاریخی تهران تاثیر منفی بگذارد و منجر به بروز حوادث بحرانآفرین گردد.
او یکی از مثالهای بارز این آسیبها را خشک شدن «چشمه علی» عنوان کرد و افزود: «چشمه علی» که به نام قدیمیاش «سورنا» نیز شناخته میشود و در شهر ری واقع است، یکی از برجستهترین آثار تاریخی کشور ما به شمار میرود که تاریخچه آن به هشت هزار سال پیش برمیگردد. این میراث گرانبها که در سال ۱۳۱۳ با شماره ۲۰۲ به ثبت ملی رسیده، در همسایگی خود شاهد آثار دیگری نظیر «باروی ری» یا «دیوار دفاعی» از زمان جنگ و «کتیبه فتحعلی شاه قاجار» است که این آخری نیز بهطور جداگانه با شماره ۲۲۸۴ در سال ۱۳۷۸ ثبت شده است.
بیتاللهی تاکید کرد: خشک شدن چشمه علی به ساخت خط ۶ مترو و ایستگاه ۱-A۶ آن در غرب میدان صفائیه و شمال کارخانه قدیمی سیمان تهران مربوط میباشد. به احتمال فراوان، «رگاب» که از میان لایههای «بیبی شهر بانو» عبور کرده و به مظهر چشمه علی متصل میشود، به سبب ساخت و ساز خط و ایستگاه مترو قطع شده و در نتیجه منجر به خشکی کامل چشمه علی در شهر ری شده است.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، به «قطع شدن قناتها و رگابها» به عنوان مثال دیگری از آثار تخریبی اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: در بخش مرکزی تهران، به دلیل وجود پوشش ساختمانی حتی در دهههای ۳۰ و ۴۰ شمسی، عکسهای هوایی آن زمان هم نتوانستهاند به وضوح قنوات را شناسایی کنند. اما گودبرداریها در نواحی مرکزی و وجود مظهر قناتها و رشته قنوات قدیمی که به صورت میدانی شناسایی شده، نشان میدهد که زیرساختهای تهران به شدت هنوز پوشیده از رشته قناتها است که عمدتاً از شمال به سمت جنوب و به ویژه به سمت ری و نواحی جنوبی آن، ادامه دارند.
وی افزود: در فاصله شرق به غرب در نیمه شمالی تهران، به طور میانگین هر ۵۰۰ متر یک رشته قنات قابل شناسایی است و تعداد زیادی از رگابها و قنوات دیگر نیز در زیر سطح زمین تهران پراکنده هستند که در برخی گودبرداریها، آب با دبی قابل توجهی از آنها بیرون زده است.
این محقق در عرصه مخاطرات ناشی از ساخت و ساز در زیر زمین تأکید کرد که این مقیاس وسیع احتمال دارد منجر به قطع مسیر قنوات، جمع شدن آب، ایجاد شستگیهای متعدد و فروریزشهای ناگهانی گردد.
بیتاللهی با ذکر وقوع یک حادثه فروریزش زمین در خیابان پیامبر در غرب تهران در سال ۹۵، بیان داشت: این اتفاق در امتداد و نزدیکی دو رشته قناتی که در حین ساخت یک ساختمان بزرگ با چند طبقه زیر زمین قطع شده بودند، رخ داد. قطع شدن آب از مسیر قنات، انحراف جریان و شستگیهای ناشی از آن میتواند احتمال ارتباط ساخت و سازهای زیرسطحی با پدیده فروریزش زمین در این ناحیه از تهران را تقویت کند.
به گزارش وی، در این حادثه یک خودرو به درون فروچاله افتاد و یک خودرو دیگر نیز در آستانه واژگونی قرار گرفت.
او همچنین فروریزش زمین در منطقه شهران تهران را به عنوان یک نمونه دیگر یادآور شد و گفت: در اثر این فروریزش، خط لوله گاز اصلی ۸ اینچی در محل حفر تونل مترو در تقاطع بلوار کوهسار و خیابان یکم شهران دچار خسارت شد و موجب بروز آتشسوزی وسیعی گردید. این آتشسوزی که در حدود ساعت ۳ و ۴ دقیقه بامداد در سال ۱۳۹۵ اتفاق افتاد، تا ساعت ۶ و ۲ دقیقه همان روز تحت کنترل درآمد.
بیتاللهی ادامه داد: لوله گاز ۸ اینچی ورودی ایستگاه تقلیل فشار غرب تهران و خط گاز تغذیه مناطق شهران، کوهسار، کن و سولقان که در عمق ۲.۵متری زمین قرار داشت، دچار آسیب جدی شد و منجر به قطع گاز برای بیش از ۱۰ هزار مشترک در این مناطق گردید. همچنین به گفته مسئولان، مشابه این مشکل در مورد لولههای آب این منطقه در اثر فروریزش زمین و پیدایش گودال در محل عبور لولهها اتفاق افتاده که منجر به گسیختگی لولههای آب و ریزش مقدار قابل توجهی آب به درون حفره شده است.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به تشریح بیشتر حوادث دیگر پرداخت و یادآور شد که فروریزشهای زمین در میدان محمدیه، میدان قیام، چهارراه مولوی، سه راه خیام، ابتدای کارگر شمالی و حوالی میدان ونک نمونههای دیگری از خسارتهای ناشی از ایجاد حفرات زیرسطحی به سبب آب شستگیها و قطع قنوات و رگابها هستند. این موارد نمایانگر ریسک بالای زیرزمین تهران است و به همین دلیل مجدداً تأکید میشود که ساخت و سازهای زیر سطحی در تهران به شدت ممکن است منجر به بروز حوادث خطرناک گردد که میتواند خسارات جانی نیز در پی داشته باشد.
انتهای پیام