استخراج اسرار کارگران ۲۶۰۰ ساله در عمق کوه‌های اتریش

مطابق گزارشی از هریتیج دیلی، گروهی از باستان‌شناسان در دل معدن تاریخی نمک هالشتات واقع در اتریش، به کشف سیستم گسترده‌ای از اتاقک‌های ناشناخته مربوط به عصر آهن پرداخته‌اند که حداقل ۳۰۰ متر در عمق کوه گسترش یافته است. این یافته این امکان را فراهم می‌آورد که ابعاد واقعی یکی از برجسته‌ترین مراکز استخراج نمک در اروپا روشن شود و به پژوهشگران این فرصت را می‌دهد تا جزئیات جدیدی از زندگی، کار و حتی الگوهای غذایی معدن‌کارانی که چیزی حدود ۲۶۰۰ سال پیش در این معدن فعالیت می‌کردند، بازسازی نمایند.

این یافته در پی حفاری‌های اکتشافی موزه تاریخ طبیعی وین (NHM) به وقوع پیوست؛ جایی که محققان به نخستین بار موفق به بررسی بخش‌های از معدن شدند که هیچ‌گونه تونل مدرنی به آن‌ها نمی‌رسید. با وجود این که در ابتدا تصور می‌شد که یک فضای بزرگ زیرزمینی ممکن است وجود داشته باشد، حفاری‌ها نشان می‌دهد که معدن‌کاران عصر آهن مجموعه‌ای از اتاقک‌های موازی را بر اساس ارتفاعات مختلف کوه ایجاد نموده‌اند؛ الگوی که پیش‌تر در هالشتات مشاهده نشده بود.

هالشتات در ایالت اوبراسترایش یکی از مشهورترین محوطه‌های باستان‌شناسی اروپا است؛ به‌طوری‌که نام «عصر هالشتات» به یکی از زمان‌های کلیدی عصر آهن اروپا از همین منطقه اطلاق شده است. اهمیت این مکان محدود به نشستن تاریخی در کنار دریاچه نیست؛ بلکه معدن نمک آن هزاران سال به عنوان یک منبع حیاتی در اقتصاد و زندگی جوامع پیشاتاریخی عمل کرده است.

مدارک نشان می‌دهد که انسان‌ها حدود ۷۳۰۰ سال پیش، در دوره نوسنگی، استخراج نمک را در این کوه آغاز کرده‌اند. ابزارهایی از جنس شاخ گوزن و سنگ که در این معدن یافت شده‌اند، به عنوان یکی از قدیمی‌ترین مدارک اکتشاف نمک در اروپا محسوب می‌شوند.

استخراج نمک در هالشتات به تدریج در حال گسترش بوده و تا حدود ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد به مقیاس تقریبا صنعتی رسید. تخمین‌ها حاکی از آن است که معدن‌کاران در آن دوران به طور روزانه حدود ۱٫۵ تن نمک استخراج می‌کردند؛ ماده‌ای که در آن زمان به عنوان کالایی بسیار ارزشمند جهت نگهداری مواد غذایی و تجارت محسوب می‌شد.

تحقیقات اخیر بیانگر این است که معدن‌کاران عصر آهن با تسلط بر ساختار کوه، مسیر استخراج را بر اساس رگه‌های طبیعی سنگ نمک طراحی کرده بودند. اتاقک‌های تازه کشف‌شده حدود ۲۵ متر عرض و نزدیک به ۲۰ متر ارتفاع داشته و به‌صورت موازی در لایه‌های متفاوت کوه شکل گرفته‌اند.

دانیل برندنر، سرپرست حفاری‌های زیرزمینی موزه تاریخ طبیعی وین، این ساختار را یکی از غیرمنتظره‌ترین یافته‌های سال‌های اخیر در هالشتات نامیده است. به گفته او، این نخستین بار است که چنین آرایشی از فضاهای استخراجی در معدن شناسایی می‌شود.

تا سال‌های اخیر، بیشتر اطلاعات معامله‌گران باستان‌شناسی درباره بخش‌های قدیمی معدن، حاصل تقاطع تصادفی تونل‌های مدرن با مسیرهای باستانی بود؛ اما از سال ۲۰۲۲ یک رویکرد تازه آغاز شده است.

محققان با همکاری شرکت Salinen Austria AG از دستگاه حفاری مغزه‌زنی استفاده کردند؛ تجهیزاتی که به صورت معمول برای مطالعات زمین‌شناسی کاربرد دارند و قادرند صدها متر در دل کوه نفوذ کنند. این فناوری این امکان را فراهم آورد تا فضاهای باستانی بدون نیاز به حفر تونل‌های جدید شناسایی شوند و در نهایت به کشف شبکه بزرگی از اتاقک‌های عصر آهن منجر شد.

شاید بخش قابل توجه این کاوش، خود اتاقک‌ها نباشند؛ بلکه لایه‌های ضخیم از بقایای فعالیت معدن‌کاران هستند که کف آن‌ها را پوشش داده‌اند.

پژوهشگران در برخی نقاط به انباشت‌هایی با ضخامت ۹ متر دست یافته‌اند که طی نسل‌های مختلف معدن‌کاران شکل گرفته است. در این لایه‌ها اشیائی یافنوده‌اند که معمولاً در محوطه‌های باستانی دوام نمی‌آورند؛ از جمله تکه‌های چوب سوخته که برای نوررسانی استفاده می‌شد، ابزارهای شکسته، پارچه، قطعات لباس، ظروف چوبی و حتی فضولات انسانی.

دلیل این نگهداری استثنایی، محیط نمکی معدن است. نمک به عنوان یک ماده نگهداری طبیعی عمل کرده و موجب شده است مواد آلی هزاران سال در وضعیت بدون پوسیدگی باقی بمانند.

اشیاء تازه کشف‌شده تصوری زنده‌تر از روزمرگی معدن‌کاران را به نمایش می‌گذارند. بقایای پارچه و لباس حکایت از آن دارد که آن‌ها از پوشاکی استفاده می‌کرده‌اند که در شرایط عادی هرگز دوام نمی‌آورد. ظروف چوبی هنوز نشانه‌هایی از مواد غذایی را در خود حفظ کرده‌اند.

فضولات انسانی نیز از ارزش علمی بالایی برخوردارند؛ زیرا ممکن است DNA معدن‌کاران و همچنین بقایای ژنتیکی گیاهان و حیوانات مصرفی آنان را در خود نگه داشته باشند. این اطلاعات می‌تواند جزئیات دقیقی درباره رژیم غذایی، وضعیت سلامت و حتی ویژگی‌های ژنتیکی مردمان عصر آهن ارائه دهد؛ اطلاعاتی که دست‌یابی به آن‌ها در محوطه‌های باستانی معمولاً بسیار دشوار است.

بررسی ابزارهای استخراج نیز نشان می‌دهد که فناوری معدن‌کاری در دوره‌های مختلف دچار تغییر شده است. ابزارهای قدیمی‌تر هالشتات غالباً استاندارد بیشتری داشته و به روش‌های خاص استخراج طراحی شده بودند؛ اما نمونه‌های کشف‌شده در اتاقک‌های جدید از شکل‌های متنوع دسته ابزارها حکایت دارند که احتمالاً نشان‌دهنده تغییر روش‌های استخراج در قرن ششم پیش از میلاد است.

محققان همچنین شباهت‌های معناداری میان یافته‌های هالشتات و معدن نمک پیشاتاریخی دورنبِرگ در نزدیکی شهر هالاین مشاهده کرده‌اند؛ شباهت‌هایی که ممکن است از انتقال فناوری یا روابط موجود میان جوامع معدن‌کار آن دوران نشانه داشته باشد.

هالشتات پیش از این نیز با یکی از مهم‌ترین کشفیات باستان‌شناسی اروپا شناخته می‌شده است. در سال ۱۷۳۴، معدن‌کاران در حین فعالیت خود با جسد مردی مواجه شدند که به طرز شگفت‌انگیزی در نمک حفظ شده بود. در ادامه مشخص شد این فرد یکی از معدن‌کاران عصر آهن بوده که احتمالاً در پی یک حادثه مرگبار در معدن جان خود را از دست داده است.

علیرغم اهمیت این کشف، ساکنان آن زمان از قدمت واقعی جسد آگاه نبوده و بقایای او را در گورستان هالشتات دفن کردند.

در کنار کاوش‌های اتاقک‌های تازه کشف‌شده، باستان‌شناسان در حال بازگشایی بخش‌هایی از معدن هستند که برخی از آن‌ها دو تا سه قرن پیش مورد بررسی قرار گرفته و سال‌ها به آن‌ها دسترسی امکان‌پذیر نبوده است. تقویت تونل‌های قدیمی و فراهم کردن زیرساخت‌های ایمن، خود این امکان را برای بررسی دوباره این بخش‌ها با استفاده از فناوری‌های نوین فراهم می‌کند.

محققان در نظر دارند با بهره‌گیری از روش‌هایی همچون تحلیل DNA، مطالعات میکروسکوپی و بازسازی محیط‌زیستی، به اطلاعاتی دست یابند که نسل‌های قبلی باستان‌شناسان هرگز به آن دست نیافته بودند.

کشف شبکه‌ای به طول ۳۰۰ متر از اتاقک‌های عصر آهن نشان‌دهنده این واقعیت است که بخش‌های بزرگی از معدن باستانی هالشتات همچنان برای علم ناشناخته باقی مانده است. اکنون این معدن بیش از هر زمان دیگری به آرشیوی بی‌نظیر از زندگی مردمان پیشاتاریخی اروپا شباهت دارد؛ جایی که نمک نه تنها کالایی باارزش، بلکه نگهدارنده‌ای برای تاریخ هزاران ساله بشریت به شمار می‌رود.