تحول در نظام سلامت با استقرار پزشکی خانواده / کمبود منابع، مانع اجرای کامل

به نقل از ایسنا؛ طرح پزشکی خانواده طی دو دهه گذشته در دولت‌های مختلف مطرح شده است، اما متأسفانه مشکلاتی نظیر عدم هماهنگی، دشواری‌های اجرایی، تأمین منابع مالی و چالش‌های مختلف مانع از گسترش این برنامه و تجربه‌های موفق آن در سطح کشور گردیده است. اکنون با روی کار آمدن دولت سیزدهم، دقت بیشتری به توسعه پزشکی خانواده و نظام ارجاع می‌شود و وزارت بهداشت نیز در نظر دارد این بار اجرای برنامه را به‌صورت گام به گام پیش ببرد.

در این راستا، دکتر مسعود پزشکیان با سابقه‌ای دیرینه در رابطه با برنامه پزشکی خانواده شناخته می‌شود؛ او که در زمان تصدی وزارت بهداشت از آغازکنندگاناجرای این طرح در مناطق روستایی بود، هم‌اکنون نیز به‌عنوان رئیس‌جمهور بر اهمیت اجرای این برنامه تأکید می‌کند. محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، با تجلیل از این پیشینه می‌گوید: «پزشکیان اعتقاد دارد که اجرای پزشک خانواده می‌تواند نجات‌دهنده نظام سلامت باشد» و تمامی نهادهای زیرمجموعه وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی برای اجرای آن همبسته شده‌اند.

با این حال، پیشبرد طرح پزشکی خانواده و انتقال آن به مناطق شهری تنها با صدور دستورات و تأمین منابع امکان‌پذیر نیست. ناصحی تأکید دارد که تأمین به‌موقع منابع «پاشنه آشیل» این برنامه است و همچنین بر این نکته تأکید می‌کند که چگونگی هزینه‌کرد و اجرای واقعی الزامات پزشکی خانواده باید مد نظر قرار گیرد. از نظر او، بیمه‌ها به‌عنوان هم‌پیمان اصلی وزارت بهداشت، نقش مهمی در نظارت و تأمین مالی برنامه دارند.

از سوی دیگر، ناصحی بر این باور است که موفقیت پزشکی خانواده به میزان همراهی مردم بستگی دارد؛ این برنامه قرار نیست فرصتی برای محدود کردن دسترسی به خدمات باشد، بلکه می‌بایست راه را برای دستیابی آسان‌تر مردم به خدمات مشخص کرده و هزینه‌های غیرضروری را کاهش دهد. او تغییر الگوی بروز بیماری‌ها، افزایش شیوع دیابت، فشارخون، بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان‌ها و همچنین تغییر نیازها و سبک زندگی نسل جدید را به‌عنوان دلیلی برای ضرورت بازنگری در نظام شبکه و بهره‌گیری از روش‌های نوین پیشگیری و خودمراقبتی می‌داند؛ روح تازه‌ای که نشان‌دهنده تلاش برای تحول ساختار خدمات سلامت در کشور است.

پزشکی خانواده؛ تحول در نظام سلامت

دکتر محمدمهدی ناصحی، مدیرعامل سازمان بیمه سلامت، در گفت‌وگو با ایسنا، در خصوص اجرای طرح پزشکی خانواده اظهار داشت: انجام این برنامه کار ساده‌ای نیست؛ چرا که این تحولی اساسی در ارائه خدمات نظام سلامت به شمار می‌رود.

«پزشکیان»، یکی از بنیانگذاران برنامه «پزشکی خانواده» در کشور

او در مورد تجربه رئیس‌جمهور از اجرای این برنامه گفت: دکتر پزشکیان به‌عنوان یکی از بنیانگذاران طرح پزشک خانواده در کشور شناخته می‌شود. در زمان تصدی او در وزارت بهداشت، به‌طور فعال در جهت اجرای پزشک خانواده روستایی و نظام ارجاع به شهرها و استان‌ها اقدام کرد. رئیس‌جمهور بر این نکته تأکید دارد که اجرای برنامه پزشکی خانواده می‌تواند معجزه‌ای برای نظام سلامت به حساب آید.

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت به اقدامات انجام شده برای راه‌اندازی این برنامه اشاره کرد و گفت: وزارت بهداشت در راستای تحقق طرح پزشکی خانواده، گام‌های مهمی برداشته است. تمامی ارکان وزارت بهداشت همراه با دانشگاه‌های علوم‌پزشکی برای اجرای این طرح به‌ویژه بسیج شده‌اند.

تأمین منابع به‌موقع؛ کلید موفقیت برنامه پزشکی خانواده

افزایش آگاهی سلامت عمومی

او با اشاره به اینکه تأمین منابع به‌موقع از بزرگ‌ترین چالش‌های اجرای طرح پزشکی خانواده است، تأکید کرد: تأمین به‌موقع منابع، پاشنه‌آشیل این برنامه به حساب می‌آید. علاوه بر تأمین مالی، باید به نگرش‌های صحیح و الزامات مرتبط با طرح پزشکی خانواده توجه کافی داشته باشیم و تنها به تقسیم منابع مالی میان شهرهای مختلف بسنده نکنیم.

ناصحی با بیان اینکه مردم باید نسبت به برنامه پزشکی خانواده آگاهی پیدا کنند، توضیح داد: ضروری است که سواد سلامت عمومی افزایش یابد؛ مردم باید درک کنند که طرح پزشکی خانواده تنها محدودیت برای دریافت خدمت نیست، بلکه به روشن کردن مسیر خدمات می‌پردازد. یک پزشک یا تیم مشاوره در کنار خانواده‌ها قرار می‌گیرند و به جلوگیری از هزینه‌های غیرضروری کمک می‌کنند.

آشنایی مردم با مزایای برنامه پزشکی خانواده

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت ادامه داد: اجرای طرح پزشکی خانواده مزایای زیادی، همچون روشنگری مسیر و کاهش هزینه‌های اضافی را به همراه دارد؛ این مؤلفه‌ها باید برای عموم مردم مشخص و روشن شود. اگر این برنامه به‌عنوان یک طرح دستوری و از بالا به پایین اجرایی شود، هیچ نتیجه مفیدی به همراه نخواهد داشت و به موفقیت نخواهد رسید.

افزایش بروز برخی بیماری‌ها باوجود افزایش سواد سلامت عمومی

او تأکید کرد که اجرای طرح پزشکی خانواده نیازمند فرهنگ‌سازی است و گفت: فرهنگ‌سازی در این زمینه کار آسانی نیست. هرچند که سطح سواد سلامت عمومی افزایش یافته است، اما خروجی‌ها و نتایج همچنان رضایت‌بخش نیست. به‌عنوان مثال، میزان ابتلا به دیابت و پیش‌دیابت در کشور به ترتیب ۱۴ و ۲۴ درصد است؛ به این معنا که تقریباً ۴۰ درصد از افراد به دیابت یا پیش‌دیابت مبتلا هستند. این مشکلات نه تنها به دیابت محدود نمی‌شود، بلکه میزان ابتلا به فشارخون نیز در حال افزایش است.

ناصحی در ادامه گفت: در همین راستا، افزایش تعداد بیمارستان‌های قلب و عروق را می‌بینیم، اما وضعیت بیماری‌های قلبی نه تنها بهبود نیافته بلکه افزایش سرطان‌ها نیز مشاهده می‌شود. مسائلی چون افزایش فشار خون، وضعیت دیابت و بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان‌ها نشان‌دهنده مشکلاتی در بخش‌های مختلف نظام سلامت است که نیاز به اصلاح دارند.

روش‌های قدیمی دیگر کارآمد نیستند

این پزشک در رابطه با ضرورت توجه به پیشگیری گفت: اگر پیشگیری را اصل در نظر بگیریم، باید آگاه باشیم که روش‌های سنتی ممکن است دیگر پاسخگوی نیازها نباشند و باید به تکنیک‌های نوین پناه ببریم. به‌عنوان نمونه، احتمال دارد مراجعه به خانه‌های بهداشت برای نسل جوان جذابیت نداشته باشد. بنابراین، خودمراقبتی یک اصل کلیدی است و برای در این راستا می‌توانیم از فناوری‌های نوین مانند گوشی‌های هوشمند برای ارتباط با افراد در زمینه خودمراقبتی بهره بگیریم.

تحول نظام شبکه با توجه به نیازهای جدید

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت به تحول نیازها در گذر زمان اشاره کرد و گفت: در نزدیکی شهرها، روستاهایی وجود دارد که هرکدام با یک خانه بهداشت سروکار دارند؛ ممکن است این خانه‌های بهداشت دیگر نتوانند نیازهای امروز و خواسته‌های نسل جوان را تأمین کنند. بنابراین، وقتی نگرش مردم تغییر می‌کند، باید این تغییر در نظام شبکه و ساختار سلامت نیز بازتاب یابد؛ زیرا نیازهای کنونی کاملاً متفاوت از نیازهای گذشته‌اند.

تغییر الگوهای بیماری‌ها با گذر زمان

او در ادامه افزود: نه تنها نیازهای بشری با گذشت زمان دستخوش تغییر می‌شوند، بلکه الگوهای بیماری‌ها نیز دچار تحول شده‌اند. در گذشته، بیماری‌های واگیردار شایع بودند، در حالی که امروزه شاهد بروز بیماری‌های غیرواگیر هستیم. به‌عنوان مثال، بیماری‌های قلبی-عروقی و حوادث ترافیکی علت اصلی مرگ‌ومیر در ایران به شمار می‌آیند. بنابراین آیا باید تنها بر پیگیری بیماری‌های واگیر تمرکز کنیم؟ به‌روشنی مشخص است که اگر به بیماری‌های واگیر solely بپردازیم، نتایج مناسبی به دست نخواهیم آورد.

او به این نکته اشاره کرد که باید نگرش جدیدی به مسائل داشته باشیم و گفت: لازم است که تغییر نگرش در ساختار شبکه به‌وجود آید. به‌علاوه، سطح آگاهی و سواد سلامت مردم نیز باید بهبود یابد.

نقش بیمه‌ها در اجرای طرح پزشکی خانواده

ناصحی با اشاره به اهمیت استفاده از تجارب گذشته برای اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: بیمه‌های پایه سلامت در بسیاری از شهرها و روستاها مسئول اجرای طرح پزشکی خانواده هستند. طبق ساختار نظام سلامت کشور و تحت نظر وزارت بهداشت، مسئولیت اجرای این برنامه بر عهده این وزارتخانه است. وزارت بهداشت به‌واسطه شبکه وسیع بهداشتی و درمانی که در سراسر کشور دارد، بخشی از طرح پزشکی خانواده را به ثمر رسانده و در حال گسترش آن نیز می‌باشد. نمونه‌های مختلفی در سال‌های اخیر در کشور اجرایی شده‌ اما تمامی تجربه‌های گذشته باید با روش‌های منطقی ترکیب شود تا به مرحله‌ای برسیم که برنامه پزشکی خانواده به‌طور مؤثر عملی گردد.

او همچنین درباره نقش بیمه‌ها در اجرای برنامه پزشکی خانواده تأکید کرد: بیمه‌ها به همراه وزارت بهداشت در زمینه نظارت و تأمین هزینه‌ها نقش مهم و مؤثری در این طرح ایفا می‌کنند.

وضعیت ساختار اطلاعاتی موجود مطلوب نیست

مدیرعامل سازمان بیمه سلامت به زیرساخت‌ها و نیاز به اطلاعات برای برنامه پزشکی خانواده اشاره کرد و گفت: هر بخش از نظام سلامت اطلاعات خاص خود را دارد؛ به‌عنوان مثال، داده‌های مربوط به بستری و خدمات سرپایی شامل افرادی است که در بیمارستان‌ها بستری شده و اطلاعات مربوط به مراجعه‌کنندگان سرپایی نیز ثبت می‌شوند. داده‌های مربوط به داروها و آزمایشگاه‌ها نیز به‌طور کامل در اختیار ما قرار دارد.

ناصحی با اشاره به نیاز به تکمیل داده‌ها افزود: برخی از اطلاعات مربوط به سطح یک و برای روستاها به‌طور جداگانه ساماندهی می‌شوند. اگرچه وضعیت زیرساخت اطلاعات مطلوب نیست، اما در این زمینه پیشرفت خوبی داشته‌ایم. یکپارچگی اطلاعات از سامانه‌های متعدد می‌تواند کیفیت داده‌ها را افزایش دهد.

انتهای پیام