در تاریخ دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵، ماه در مسیر خود از سیاره زهره عبور میکند و ساکنان برخی نقاط ایران، فرصت دیدن اختفای ماه و زهره را خواهند داشت؛ این پدیده به خاطر درخشش خیرهکننده زهره، نازکی هلال ماه و امکان رصد در روز، یکی از رویدادهای نجومی جذاب به شمار میآید.
اختفا به رویدادی اطلاق میشود که در آن یک جسم آسمانی به مدت زمان مشخصی در پشت جسم آسمانی دیگری قرار میگیرد و به همین دلیل، از دید ناظر زمینی محو میگردد. هلال ماه، با قطر ظاهری حدود ۳۰ دقیقه قوسی، به طور مکرر موجب اختفای ستارهها میشود؛ اما اختفای سیارات نسبت به آن دیگر کمتر رخ میدهد و جذابیت بیشتری برای رصدکنندگان دارد.
در حالی که اختفای زهره پدیدهای نادر به حساب نمیآید، اما به دلیل درخشش فوقالعاده آن، تجربهای چشمنواز برای رصد، عکاسی نجومی و همچنین انجام اندازهگیریهای علمی به ارمغان میآورد. در این رویداد که در ۲۳ شهریور برگزار میشود، ماه تنها حدود ۱۲ درصد روشن خواهد بود و زهره با قدر ظاهری حدود منفی ۴.۵، یکی از درخشانترین اجسام آسمان خواهد بود. این شرایط اگر وضعیت جوی و شفافیت آسمان مناسب باشد، باعث میشود که زهره حتی با چشم غیرمسلح نیز دیده شود؛ با این حال، برای رصد دقیق لحظات اختفا، استفاده از تلسکوپ پیشنهادی ضروری است.
اختفایی متمایز در شمالشرق ایران
یکی از ویژگیهای جذاب این رویداد در کشورمان، تنوع شکل اختفا در نواحی مختلف است. در برخی از نقاط استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی و همچنین تعدادی از نواحی سمنان، اختفا به صورت خراشان نمایان میشود. در این مناطق، مسیر ظاهری زهره دقیقاً از نزدیکی لبه هلال ماه عبور خواهد کرد و رصدگر میتواند با تلسکوپ مشاهده کند که بخشهایی از هلال زهره در پشت لبه ماه ناپدید میشود.
این وضعیت از منظر رصدی دارای جذابیت خاصی است؛ زیرا در اختفایی از نوع خراشان، به جای اینکه زهره به طور کامل در ناحیهای دور از لبه ماه پنهان شود، بخشی از آن در امتداد لبه ماه غایب میشود. لذا، عوارض و تضادهای لبه ماه نیز میتوانند در شکلگیری و زمان دقیق ناپدید شدن و نمایان شدن زهره تأثیر بگذارند.
با حرکت به سمت مناطق جنوبغربی ایران، زمان مشاهده زهره به مدت زمان بیشتری پشت ماه افزوده میشود و در برخی نواحی ممکن است به حدود ۸۰ دقیقه برسد. بنابراین، محل دقیق رصدگر در زمانبندی و شکل مشاهده این اختفا تأثیرگذار خواهد بود.
بر اساس محاسبات انجامشده، این اختفا در اکثر نقاط ایران قابل مشاهده است، اما در نواحی خاصی از شمالشرق کشور، به ویژه مشهد و بجنورد، اختفا اتفاق نخواهد افتاد. زمان دقیق شروع و پایان این رویداد نیز برای هر شهر متفاوت خواهد بود.
به عنوان مثال، در تهران، اختفا حدود ساعت ۱۳:۵۹ شروع و در حدود ساعت ۱۴:۵۳ به پایان میرسد. رصدگران میتوانند با مراجعه به جدول زمانبندی شهرهای مختلف، زمان دقیق رویداد را برای محل رصد خود بررسی کنند. این زمانها توسط علی ابراهیمی سراجی، عضو هیئت دبیران کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، بر اساس محاسبات نرمافزار تخصصی Occult 4 استخراج شده است:
وضعیت اختفای روزگاهی ماه و زهره در ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ برای مراكز استانهای ايران | |||||||||
ردیف | نام شهر | شروع اختفا | زاویه تماس (PA) درجه | ارتفاع ماه درجه | ارتفاع خورشید درجه | پایان اختفا | زاویه تماس (PA) درجه | ارتفاع ماه درجه | ارتفاع خورشید درجه |
1 | اراک | 13:51:20 | 83 | 38 | 51 | 14:56:48 | 350 | 39 | 40 |
2 | اردبیل | 13:51:03 | 75 | 34 | 48 | 14:44:45 | 358 | 35 | 41 |
3 | ارومیه | 13:49:39 | 86 | 33 | 52 | 14:45:21 | 348 | 35 | 43 |
4 | اصفهان | 13:57:00 | 82 | 40 | 50 | 15:02:12 | 350 | 40 | 38 |
5 | اهواز | 13:46:27 | 93 | 40 | 54 | 15:03:13 | 341 | 41 | 41 |
6 | ایلام | 13:40:49 | 93 | 37 | 54 | 14:55:22 | 341 | 39 | 41 |
7 | بجنورد | اختفا روی نمیدهد | |||||||
8 | بندر بوشهر | 13:52:39 | 94 | 43 | 53 | 15:11:41 | 339 | 43 | 38 |
9 | 14:11:25 | 84 | 46 | 47 | 15:23:21 | 345 | 42 | 32 | |
10 | بیرجند | 14:32:15 | 51 | 39 | 38 | 15:01:18 | 13 | 38 | 32 |
11 | تبریز | 13:44:01 | 81 | 33 | 50 | 14:44:40 | 352 | 35 | 42 |
12 | تهران | 13:59:09 | 73 | 37 | 48 | 14:53:01 | 358 | 37 | 39 |
13 | خرم آباد | 13:45:57 | 91 | 39 | 54 | 14:59:57 | 343 | 40 | 41 |
14 | رشت | 13:54:19 | 74 | 35 | 48 | 14:47:57 | 358 | 36 | 40 |
15 | زاهدان | 14:03:17 | 61 | 42 | 38 | 15:18:00 | 2 | ||