بهگزارش هریتیج دیلی، باستانشناسان طی عملیات کاوش زیرآبی در دریای سرخ موفق به شناسایی بیش از ۲۵ مکان باستانی و تعدادی کشتی غرقشده در سواحل غرب عربستان سعودی شدهاند. این کشفها، درک بهتری از نقش مهم دریای سرخ در برقراری ارتباطات میان شبهجزیره عربستان، آفریقا، آسیا و مدیترانه در طول قرنهای متمادی ارائه میدهد.
دریای سرخ به مدت طولانی یکی از مسیرهای اصلی دریایی در جهان باستان به شمار میرفت. کشتیها به مدد این مسیر کالا، مسافر و زائر جابهجا میکردند و این رفتوآمدها باعث شکلگیری شبکهای وسیع از تبادلات فرهنگی و اقتصادی گردید که آثار آن تا به امروز در اعماق دریا باقی مانده است.
دریایی که تاریخ را در خود نگه داشته است
میراث فرهنگی زیر آب اشاره به هرگونه اثر انسانی دارد که به مدت دستکم ۱۰۰ سال در دریا باقی مانده است. عربستان سعودی در سال ۲۰۱۵ به کنوانسیون ۲۰۰۱ یونسکو برای حفاظت از این نوع میراث ملحق شد و از آن زمان اقداماتی وسیع برای شناسایی و حفظ این آثار شروع کرده است.
تحقیقات باستانشناسی نشان میدهد که سواحل دریای سرخ نمونههایی از تاریخهای مختلف، از دوران روم تا دوره اسلامی را در خود ذخیره کردهاند.
نخستین سرنخها از کشتیهای رومی و اسلامی
یکی از پروژههای برجسته در سال ۲۰۱۲ آغاز شد؛ زمانی که متخصصان سعودی به همراه محققانی از دانشگاه فیلیپس ماربورگ آلمان اقدام به بررسی مناطقی از سواحل بین رابغ و شعیبه کردند.
این پروژه در سالهای پس از آن ادامه پیدا کرد و شواهدی از چندین کشتی غرقشده، که شامل نمونههایی از دوران روم و شروع عصر اسلامی است، در این ناحیه شناسایی شد.
در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، محققان دانشگاه ناپل «لوریِنتاله» بررسیهای جدیدی را در محل کشتی غرقشده املج انجام دادند؛ این منطقه نشانگر این است که آبهای دریای سرخ قابلیت فوقالعادهای در حفظ آثار تاریخی دارند.
کشف بیش از ۲۵ محوطه در ۴۰۰ کیلومتر مربع
تحقیقات در سال ۲۰۲۲ به مرحلهای وسیعتر وارد گردید. کمیسیون میراث عربستان پروژهای را برای بررسی آبهای بین املج و رأس الشیخ حمید آغاز کرد.
باستانشناسان به همراه مؤسسات علمی داخلی و بینالمللی، حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع از بستر دریای سرخ را بررسی کرده و در نتیجه بیش از ۲۵ نقطه باستانی زیر آب شناخته و ثبت کردند؛ یافتههایی که میتواند ظرفیت فوقالعاده سواحل غربی عربستان را برای تحقیقات آتی به نمایش بگذارد.
فناوری چگونه کشتیهای گمشده را پیدا میکند؟
پژوهشگران برای جستجو و شناسایی آثار مدفون در زیر آب از فناوریهای پیشرفتهای استفاده میکنند. سونار دریایی و نقشهبرداری باتیمتری میتوانند ناهمواریهای بستر دریا را نمایان سازند و فناوری GPS موقعیت دقیق هر کشف را ثبت میکند. همچنین، عکاسی و فیلمبرداری زیر آب با کیفیت بالا و فتوگرامتری امکان گردآوری جزئیات آثار را فراهم میآورد.
فتوگرامتری حتی مدلهای سهبعدی دقیقی از کشتیهای غرقشده تولید میکند، بهطوریکه پژوهشگران میتوانند بدون آسیب رساندن به محوطه، وضعیت سازه و نحوه قرارگیری بقایا را مورد بررسی قرار دهند.
چرا مکان هر شیء اهمیت دارد؟
باستانشناسان هنگام کاوشهای زیر آب در تلاشند تا جایگاه دقیق هر اثر را نگهداری کنند، چرا که موقعیت اشیا میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نوع بار کشتی، شیوه ساخت، نحوه کاربرد و حتی دلیل احتمالی غرق شدن آن به پژوهشگران ارائه دهد.
در موارد ضروری، غواصان باستانشناس کاوشهای کنترلشدهای انجام داده و نمونههایی را برای تحقیقهای علمی جمعآوری میکنند.
دریای سرخ؛ پلی میان تمدنها
کمیسیون میراث عربستان اعلام کرده است که برنامه کاوش و نقشهبرداری از محوطههای زیرآبی ادامه خواهد داشت. این برنامه علاوه بر مستند سازی آثار، به آموزش غواصان باستانشناس و تولید مدلهای دیجیتال نیز میپردازد تا روند حفاظت از این محوطهها در آینده تسهیل گردد.
نکات تازه نشان میدهد که دریای سرخ را نمیتوان تنها بهعنوان مرز غربی شبهجزیره عربستان در نظر گرفت. این دریا به عنوان یکی از مهمترین راههای ارتباطی در جهان باستان، تمدنهای بزرگ را با یکدیگر پیوند داده و اکنون کشتیهای غرقشده و آثار باقیمانده در اعماق آن، روایتگر داستان این ارتباطات فراموششده هستند.