عامل اصلی خستگی مفرط که اغلب به آن توجه نمیشود
فرارو- احساس خستگی مداوم غالباً با کمخونی، نارسایی آهن یا دیابت گره خورده است، اما کارشناسان به این نکته اشاره دارند که نبود برخی ویتامینهای حیاتی نیز میتواند عامل این احساس دائم خستگی باشد.
به گزارش فرارو به نقل از آینیوز، خستگی مزمن یکی از شایعترین دلایلی است که مردم به پزشک مراجعه میکنند. عوامل این وضعیت بسیار متنوع هستند، اما یک تحقیق جدید نشان میدهد که کمبود دو ویتامین از خانواده ویتامینهای گروه ب، یعنی ویتامین ب ۱۲ و فولات یا ب ۹، ممکن است در بروز این وضعیت نقش بیشتری از آنچه تصور میشود، داشته باشد.
افزایش کمبود این دو ویتامین به دلایل متفاوتی در حال وقوع است؛ از برخی بیماریها گرفته تا گسترش رژیمهای غذایی گیاهخواری. ویتامین ب ۱۲ و فولات در مجموعهای وسیع از فرآیندهای متابولیکی در بدن مشارکت دارند. این مواد برای ساخت دیانای، رشد و ترمیم بافتها و همچنین تولید مواد شیمیایی پیامرسان در مغز که با خلقوخو و انگیزه ارتباط دارند، از اهمیت بالایی برخوردارند.
زمانی که فردی از خستگی دائمی شکایت میکند، یک نکته نخستین به ذهن میرسد که کمبود آهن است. آگاهی عمومی از دیابت نوع ۲ نیز باعث شده این بیماری بهعنوان یکی از علل محتمل خستگی شناخته شود. با این حال، به گفتهی پزشکان، کمتر کسی در وهله اول به کمبود ویتامینهای گروه ب توجه میکند.
تشخیص خستگی همیشه آسان نیست
پزشکان اشاره میکنند که تقریباً هرگونه بیماری ممکن است به نوعی باعث احساس خستگی شود. بارداری، افسردگی، مسمومیت با مونوکسید کربن و سندرم خستگی مزمن از جمله عواملی هستند که میتوانند منجر به این حالت شوند. دستورالعملهای پزشکی بریتانیا در بررسی خستگی، آزمایش سطح ویتامین ب ۱۲ و فولات را نیز در لیست بررسیهای احتمالی گنجانده است؛ هرچند که این آزمایشها اغلب جزو نخستین آزمایشهایی نیستند که برای فردی که از خستگی رنج میبرد، تجویز میشوند.
علاوه بر این، آزمایش خون برای سنجش ویتامین ب ۱۲ و فولات بهطور حتم همیشه تصویر دقیقی از وضعیت بدن به نمایش نمیگذارد، زیرا سطح این ویتامینها در خون لزوماً نشاندهنده مقادیر آنها در بافتها نیست.
آزمایش هموسیستئین، ممکن است اطلاعات دقیقتری در اختیار قرار دهد. هموسیستئین در طی فرایندهای متابولیکیای که به ویتامین ب ۱۲ و فولات وابستهاند، نقشی بنیادی دارد و در افرادی که با کمبود این ویتامینها مواجهاند، معمولاً سطح هموسیستئین خون بالاتر است. با این حال، پزشکان عمومی در بسیاری از موارد توانایی درخواست مستقیم این آزمایش را ندارند و معمولاً این آزمایش باید توسط پزشک بیمارستانی تجویز گردد؛ امری که موجب محدودیت در انجام آن میشود.
تفاوت در علائم بین مردان و زنان
یک تحقیق جدید در ژاپن پیچیدگی این ارتباط را بیشتر آشکار کرده است. محققان بیش از ۶۰۰ نفر را تحت بررسی قرار دادهاند تا خستگی جسمی و نوعی از خستگی که میتوان آن را «خستگی ذهنی» نامید را تحلیل کنند. آنها همچنین میزان ویتامین ب ۱۲، فولات و هموسیستئین در خون شرکتکنندگان را نیز اندازهگیری کردهاند.
نتایج نشان میدهد که سطح بالاتر هموسیستئین، که میتواند نشانهای از کمبود ویتامین ب ۱۲ یا فولات باشد، با شدت بالاتر خستگی در مردان مرتبط است. برای زنان نیز این وضعیت با کاهش انگیزه ذهنی برای انجام فعالیتها مرتبط بوده است.
در عوض، اندازهگیری مستقیم ویتامین ب ۱۲ و فولات ارتباط بسیار ضعیفتری با خستگی و انگیزه نشان داد؛ یافتهای که بار دیگر ضرورت بررسی دقیقتر این آزمایشها در تشخیص کمبود را به چالش میکشد.
محققان با این حال تأکید میکنند که این مطالعه گواهی بر وجود رابطه مستقیم بین کمبود این ویتامینها و خستگی افراد نیست. آنها بر این باورند که برای کسانی که دچار خستگی مداوم هستند، بررسی امکان درمان با مکملهای این ویتامینها میتواند مفید باشد. حتی در شرایطی که نتایج آزمایش خون طبیعی یا نزدیک به کمبود باشد، پزشک ممکن است در صورت وجود علائم و عوامل خطر، درمان را توصیه کند.
علائمی که با افزایش سن اشتباه گرفته میشوند
کمبود ویتامین ب ۱۲ فقط به بروز خستگی محدو نمیشود. زخمهای دهانی، احساس سوزنسوزن شدن در اندامها، مشکلات حافظه و «مهذهنی» نیز ممکن است بخشی از این علائم باشند. این نشانهها معمولاً بصورت تدریجی ظاهر میشوند. کاهش سطح ویتامین ب ۱۲ ممکن است اولاً تنها با افت انرژی جزئی و افزایش خستگی همراه باشد و سپس مشکلات تمرکز و مهذهنی هم ظهور کنند. لذا، برخی افراد ممکن است این تغییرات را به روند طبیعی پیری ارجاع دهند.
تغذیه میتواند در جلوگیری از کمبود این ویتامینها موثر واقع شود. منابع مناسب ویتامین ب ۱۲ شامل گوشت و محصولات غذایی غنیشده، از جمله برخی غلات صبحانه است. همچنین فولات در حبوبات، لوبیا و سبزیجات برگسبز موجود است.
افراد گیاهخوار، بیماران مبتلا به بیماری کرون که جذب مواد مغذی را مختل میکند و کسانی که داروی متفورمین برای دیابت یا داروهای مهارکننده پمپ پروتون را برای کاهش اسید معده مصرف میکنند، بیشتر در معرض کمبود این ویتامینها قرار دارند.
در پایان، متخصصان توصیه میکنند که خستگی مداوم نباید نادیده گرفته شود. اگر احساس خستگی برای مدت طولانی تداوم داشته باشد، مراجعه به پزشک میتواند به شناسایی علت اصلی کمک کند؛ زیرا ممکن است پشت این علامت به ظاهری ساده، یک مشکل قابل درمان نهفته باشد.