ردهبندی سنی تنها یک عدد بر روی پوستر نیست؛ نگاهی به چالشها و الزامات آن
براساس گزارش خبرگزاری مهر که به نقل از بخش روابط عمومی سی و هشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان منتشر شده، نشست تخصصی با عنوان "ردیفبندی سنی از سیاستگذاری تا اجرا" در عصر روز چهارشنبه ۲۵ شهریور به همت این جشنواره و با حضور تعدادی از مدیران و فعالان حوزه سینما در بنیاد سینمایی فارابی برگزار گردید.
حامد جعفری، دبیر جشنواره و مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی، در خصوص تجربیاتش از ردهبندی سنی آثار در خارج از کشور گفت: در سال ۲۰۱۶، برای مذاکره درباره محصول تولیدیامان به روسیه سفر کردیم. در آن نشست، ابتدا فیلم ما مورد توجه طرف مقابل قرار گرفت اما در ادامه با نگرانی از یک صحنه، تصمیم به خرید آن نگرفتند. مسئله به شخصیت اصلی فیلم مربوط میشد که در بخشی از داستان با چاقو زمین را میکند. آن شرکت به ما اعلام کرد که مجاز به استفاده از اجسام نامناسب برای کودکان طبق پروتکلهای خود نیستند و بنابراین قادر به خرید فیلم نیستند.
جعفری در مورد ناآگاهی برخی تولیدکنندگان نسبت به معیارهای ردهبندی سنی ادامه داد: استناد به مبنای ردهبندی سنی در بسیاری از موارد برای تولیدکنندگان روشن نیست و در صورت نامشخص بودن این اصول، نمیتوانند خود را با آن تطبیق دهند. اگر ذینفعان اطلاعات لازم از تحولات حاکمیتی را کسب کنند، توانایی بهتری برای انطباق با این ضوابط خواهند داشت.
او افزود: در صورتی که ملاحظات مربوطه بهطور واضح اعلام شود، اکثر تولیدکنندگان محتوای خود را با آن هماهنگ میکنند. میتوان با ترکیبی از اطلاعرسانی به ذینفعان، مشاوره و رگولاتوری، نتایج مثبتی در این حوزه به دست آورد.
جعفری به تصویب کارگروه تخصصی خانواده در شورای عالی سینما اشاره کرد که بنیاد سینمایی فارابی مسئولیت آن را به عهده دارد و این امکان فراهم میشود تا پیشنهادات و راهکارهای مربوط به ردهبندی سنی در این گروه مورد بررسی قرار گیرد.
او همچنین بر لزوم سیاستگذاری در این زمینه تاکید کرد و بیان داشت: اگر برای حوزه کودک سیاستگذاری انجام نشود، دیگران، به ویژه در خارج از مرزها، درباره این موضوع تصمیمگیری خواهند کرد و این مسئله میتواند عواقب منفی به همراه داشته باشد.
بعد از آن، مژگان زرگر، مدیر پردیس سینمایی نیایش مال، با ذکر مثالهایی از واکنشها به فیلمها، گفت: ما نمیتوانیم موانعی برای خانوادهها ایجاد کنیم تا برخی فیلمها را تماشا نکنند و در واقع گاهی خود خانوادهها تمایل دارند که آثار خشن را در کنار فرزندانشان مشاهده کنند.
او با بیان اینکه تلاش داریم فیلمها را طوری هماهنگ کنیم که کودکان آثار مناسب سن خود را تماشا کنند، افزود: اما گاهی دیدن ردهبندی سنی، میل آنها را به تماشای فیلمهای بزرگسال افزایش میدهد و ما در این زمینه نمیتوانیم مانع شویم.
ردهبندی سنی بیشتر از یک عدد تبلیغاتی است!
در ادامه، عباس احمدینیا، مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات اندیشمند آریا و یکی از مدیران سینما شهر، در این نشست گفت: اعداد مربوط به ردهبندی سنی که در سامانه سمفا برای فیلمها لحاظ میشود، گاهی با ملاحظات خاصی همراه است. برای یکی از فیلمها تأکید بر رعایت محدودیت سنی وجود داشت.
او بر ضرورت شفافسازی این موضوع تأکید کرد و افزود: در حال حاضر، ۷۰ درصد از بلیتفروشی سینمای ایران به صورت آنلاین انجام میشود و باید این اعداد به طور مؤثری برای مخاطب تبیین گردد. با وجود اینکه در برخی سامانهها، آثار از ابتدا تفکیک میشوند، اما ضروری است که دستورالعملهایی وجود داشته باشد تا ردهبندی سنی صرفاً به عنوان یک عدد روی پوستر نماند و حتی در اپلیکیشنهای مرتبط با کودکان و نوجوانان، اطلاعاتی درباره این آثار و فیلمهای مناسب ارائه گردد.
سیدعلی طباطبایینژاد، مدیرعامل موسسه شهر فرنگ، نیز در خصوص لزوم اصلاح در نظام ردهبندی آثار نمایشی اظهار داشت: در حال حاضر، ردهبندی سنی فیلمها به عنوان بخشی از پروانه نمایش و مجوز اکران، جنبه حاکمیتی پیدا کرده است. اما این موضوع یک نیاز واقعی برای خانوادهها به شمار میرود. به نظرم، باید این موضوع از پروانه نمایش مجزا شود و گروهی متدین و تخصصی به این موضوع ورود کند.
او با اشاره به تجربهای در حوزه انیمیشن گفت: خانوادهها در حین تماشای یکی از انیمیشنها سالن را ترک کردند و به این مسئله اعتراضی کردند که چرا درباره سکانس ترسناک و چالشبرانگیز آن توضیحی داده نشده است. این صحنه ممکن است از نظر مسئولان پروانه نمایش منع قانونی نداشته باشد، اما برای خانوادهها مشکلساز است. به نظرم باید به ردهبندی سنی یک نگاه بیشتر تخصصی داشت و آن را از پروانه نمایش مجزا کرد.
او همچنین گفت: تا وقتی که تولیدکنندگان در مورد اعداد ردهبندی سنی بهعنوان یک ابزار تبلیغاتی سوءاستفاده میکنند، هیچ تغییری در وضعیت کنونی به وجود نخواهد آمد. در کشورهایی مانند آلمان، معلمان، روانشناسان و متخصصان کودک در فرآیند ردهبندی فیلمها مشارکت دارند و این تنوع تأثیر مثبتی بر دقت ردهبندیها خواهد داشت.
دوبلههای مخصوص بزرگسالان برای مخاطبان کودک!
مصطفی ریپور، مدیرعامل پلتفرم دیجیتون که محتوای خاص کودکان را ارایه میکند، گفت: مخاطبان ما شامل خانوادههای مذهبی و خانوادهها با نگرانیهای فرهنگی هستند که اهمیت میدهند محتوای ارائه شده در پلتفرم، با استانداردهای مذهبی تطابق داشته باشد. از این رو، ما در پلتفرم خود حتی یک صحنه که نشاندهنده وجود خون باشد را نمیگذاریم.
حسن قاسمزاده، مدیر سابق مؤسسه "کدومو"، در این راستا اذعان داشت: این مؤسسه با دغدغه رسیدن به استانداردی مشترک در رسانه شکل گرفت و در ادامه به ارزیابی، توصیف و ارائه توصیهها درباره آثار پرداختیم. ردهبندی سنی به معنای ممنوعیت نیست، بلکه صرفاً به عنوان توصیهای در نظر گرفته میشود.
او بر لزوم تعیین یک مرجع مشخص برای ردهبندی سنی آثار تأکید کرد و گفت: باید مشخص شود که نهاد مسوول در تعیین ردهبندی سنی در ایران کیست و این مساله چگونه باید در ساختار حاکمیتی مشاهده شود. در سینمای آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی، رویههایی خاص در این زمینه وجود دارد، در حالی که وضعیت در ایران هنوز به طور کامل واضح نیست.
او همچنین اشاره کرد که در پلتفرمهای فروش بلیت، موضوع ردهبندی سنی چندان مورد توجه قرار نمیگیرد و حتی بر روی برخی آثار فروشی نشانهای از این ردهبندی وجود ندارد.
صابر اکبری خضری، معاون راهبردی حوزه هنری کودک و نوجوان، درباره بررسیهای انجام شده در این زمینه گفت: مؤسسه امید و حوزه هنری کودک و نوجوان، با گروههای مختلف این بخش و جمله تولیدکنندگان، خالقان، توزیعکنندگان و مصرفکنندگان در تعامل هستند و به این نتیجه رسیدهاند که هر یک از این گروهها نیازها و شرایط خاص خود را دارند. به عنوان مثال در مورد نظام ردهبندی سنی، هنوز الزامات اجرایی آن مشخص نشده و بحثپذیر است. برخی مواقع، دیدگاههای حقوقی اولویت بیشتری یافته و با رویکردی مکانیکی مواجه میشویم. اگر نتوانیم این مساله را با ابعاد فرهنگی و اجتماعی پیوند بزنیم، با چالشهایی مواجه خواهیم شد.
در ادامه نشست، سید آرش وکیلیان، مدیرکل ساماندهی حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی، گفت: پس از تأسیس نظامنامه ردهبندی در همکاری با پلتفرمها و ناشرین مرتبط با محتوای کودکان و نوجوانان، اقداماتی برای دستهبندی محتوا صورت گرفت که متأسفانه برخی از اهداف به تحقق نرسید. در این مدت، محتواها بر اساس معیارهای مثبت و منفی دستهبندی شدند و مجموعهای در وزارت فرهنگ برای این کار تعیین شد و شهریور ۱۴۰۱ به عنوان مدلی توصیهای و چارچوب آثار معرفی گردید.
زهرا شیعه، معاون دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری، اظهار داشت: دستورالعمل ردهبندی سنی موجود است، ولی به نظر میرسد به بسیاری از مراکز ابلاغ نشده و آنها از وجود آن بیخبرند. در حال حاضر، ردهبندی سنی تنها در پروانه نمایش اعمال شده و به سینماداران آموزش داده میشود، اما نظارت پسینی همچنان مغفول مانده است.
محدثه افضلی، مدیر آموزش و فرهنگسازی ساترا، با اشاره به تجربه صداوسیما در این زمینه گفت: در سال ۱۳۹۷، در معاونت فضای مجازی به ردهبندی سنی رسیدیم و این موضوع به صورت کتابچهای منتشر شد که شامل جزئیات و شاخصهای محتوایی و برچسب ردهبندی سنی بود.
حسن میثمی، مدیرکل توسعه فناوریهای نوین وزارت ارتباطات، با تشکر از برگزاری این جلسه، اظهار کرد: خوشبختانه بنیاد سینمایی فارابی موضوع مهمی را به عنوان محور این نشست قرار داده است. امیدوارم ردهبندی سنی به عنوان یک موضوع جدی مورد توجه قرار گیرد؛ اما اگر به موضوع ایدهآلگرایانه نگاه نمیکردیم، سند تسهیم تا الآن اجرایی شده و به نتیجه رسیده بود. ایدهآلگراییهای موجود سبب توقف این سند، با وجود دستور رئیسجمهور، شده است. ما در آن زمان برای اجرای این دستور العمل آمادگی داشتیم و هنوز هم در تلاشیم که این دستور العمل را به شکلی دیگر و در مقیاسی کوچکتر عملیاتی کنیم.
زهرا روشندل، مدیر برنامههای جنبی جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان، در جمعبندی این نشست بر اهمیت ردهبندی سنی تأکید کرد و گفت: این مفهوم تنها به مرحله تعیین یک رده یا درج یک عنوان محدود نمیشود بلکه اثر آن به همآهنگی و همراهی مجموعهای از عوامل از سیاستگذاری تا تولید، پخش، اکران، فروش بلیت و ارائه آنلاین وابسته است.
روشندل همچنین ابراز امیدواری کرد که این گفتگو، آغاز روند بررسیهای دقیقتر در این حوزه و شکلگیری پیشنهادهای عملی برای ارتقای ردهبندی سنی باشد؛ هدفی که در بازه زمانی بین اقدام و فرآیندهایی که به آن کمک میکند، در نهایت به بهبود دسترسی ایمنتر، آگاهانهتر و مفیدتر کودکان و نوجوانان به آثار سینمایی و ارتقای نقش خانوادهها در این امر خواهد انجامید.
در خاتمه، مقرر گردید اعضای حاضر در جلسه، نظرات و پیشنهادهای صنفی خود را به بنیاد سینمایی فارابی ارائه دهند تا این نظرات در ادامه فرایند بررسیها به کار گرفته شود.
حامد جعفری، مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی و دبیر سیوهشتمین جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان، سیدعلی طباطبایینژاد، مدیرعامل موسسه شهر فرنگ، حسن قاسمزاده، مدیرعامل اسبق پلتفرم "کدومو" و فعال فرهنگی در حوزه کودکان، عباس احمدینیا، مدیرعامل فناوری اطلاعات و ارتباطات اندیشمند آریا، سید آرش وکیلیان، مدیرکل ساماندهی حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی، مژگان زرگر، مدیر پردیس سینمایی نیایش مال، مصطفی ریپور، مدیرعامل دیجیتون، حسن میثمی، مدیرکل توسعه فناوریهای نوین وزارت ارتباطات، صابر اکبری خضری، معاون راهبردی حوزه هنری کودک و نوجوان، زهرا شیعه، معاون دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم سازمان امور سینمایی و سمعی بصری، محدثه افضلی، مدیر آموزش و فرهنگسازی ساترا، از جمله حاضرین در این جلسه بودند که به ریاست زهرا روشندل برگزار گردید.