مهار هوش مصنوعی؛ آمریکا و چین توافق میکنند؟
قرار است موضوع نظارت بر توسعه هوش مصنوعی در دیدار هفته آینده دونالد ترامپ و شی جینپینگ در واشنگتن مطرح شود. این مسئله برای هر دو کشور فوریت بیشتری پیدا کرده است. در آمریکا، چهرههای برجسته صنعت فناوری میگویند جلوگیری از بدترین سناریوهای مربوط به هوش مصنوعی خارجشده از کنترل، بدون حدی از همکاری با چین ممکن نیست.
مشکل اینجاست که هر دو کشور در پی دستیابی به برتری تعیینکننده در همین فناوریاند. ترامپ هم هشدار میدهد که مقرراتگذاری به سود چین تمام خواهد شد. در چنین فضایی، توافق احتمالی دو رهبر شاید چندان عمیق نباشد؛ هرچند همان هم میتواند آغاز مسیری طولانیتر باشد.
سَم ساکس، پژوهشگر ارشد مؤسسه «آمریکا، چین و آینده امور جهانی» در دانشکده مطالعات بینالمللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز، انتظار چندان بزرگی از این دیدار ندارد: «رسیدن به توافق رسمی یا اجماع شاید تقریباً ناممکن باشد، اما لازم نیست تا آنجا پیش بروند. کافی است ترامپ و شی بپذیرند هوش مصنوعی برای هر دو کشور خطرهایی دارد و با این کار، فضای سیاسی لازم را باز کنند.»
دو مسیر متفاوت، اختلافهایی که بیشتر میشوند
ترامپ در برابر درخواستها برای تقویت نظارت بر هوش مصنوعی مقاومت کرده است. استدلالش این است که سختگیری بیشتر میتواند به چین فرصت بدهد از آمریکا جلو بزند. او بارها گفته کشوری که در این فناوری پیشتاز باشد، «برنده» خواهد بود. روز دوشنبه هم در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما از چین و همه کشورهای دیگر جلوتریم.»
آمریکا و چین البته از یک مسیر پیش نمیروند. شرکتهای آمریکایی با تکیه بر تراشههای پیشرفته، توان پردازشی بالا و مراکز دادهای که بهسرعت در حال گسترشاند، میکوشند مرز تواناییهای هوش مصنوعی را جلو ببرند. چین بیشتر بهدنبال آن است که مدلهای متنباز و ارزانترش در سراسر جهان استفاده شوند.
مدلهای چینی پیشرفت چشمگیری کردهاند و حتی میان شرکتهای آمریکایی هم مشتری پیدا کردهاند؛ آن هم در شرایطی که محدودیتهای اعمالشده به رهبری واشنگتن، دسترسی چین به پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی را مسدود کرده است. بیشتر مدلهای پیشرفته آمریکایی متنبستهاند و جزئیات طراحیشان منتشر نمیشود. بااینحال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز سهشنبه گفت کشورش برای رقابت با چین باید مدلهای متنباز بیشتری توسعه دهد.
اختلاف فقط بر سر شیوه توسعه نیست. واشنگتن، چین را به تلاشهای «تهاجمی و مخرب» برای استخراج تواناییهای سامانههای هوش مصنوعی آمریکایی متهم کرده است. پکن هم در پاسخ میگوید آمریکا میخواهد شرکتهای چینی را سرکوب کند تا «انحصار صنعت هوش مصنوعی» را در اختیار بگیرد.
دیوید ساکس، از مشاوران ارشد ترامپ در حوزه هوش مصنوعی، مدعی است چین از همین حالا کاهش سرعت توسعه پیشرفتهترین مدلها را رد کرده است. او در برنامه «زاویه اینگراهام» شبکه فاکسنیوز گفت این رقابت با تنش هستهای آمریکا و شوروی در دوران جنگ سرد تفاوت دارد: در مورد هوش مصنوعی، به باور او، نمیتوان بررسی کرد که چین واقعاً به تعهداتش عمل میکند یا نه.
ساکس گفت: «اینجا نه اعتماد داریم و نه امکان راستیآزمایی. پس نباید سادهلوح باشیم و کل میدان را به چین واگذار کنیم.»
با وجود این مواضع، برخی چهرههای نزدیک به دولت چین همچنان هماهنگی با آمریکا را مفید میدانند. تسوی تیانکای، سفیر پیشین چین در واشنگتن، روز سهشنبه در نشست سالانه امنیتی و دفاعی شیانگشان در پکن گفت هوش مصنوعی از حوزههایی است که دو کشور باید گفتوگو درباره آن را پیش ببرند و گسترش دهند.
او گفت: «چون نیاز به همکاری وجود دارد و این نیاز هم رو به افزایش است. حالا چطور میتوانیم میان اینها تعادل برقرار کنیم؟»
شرکتهای آمریکایی هم مهار چین را میخواهند، هم همکاری با آن را
موضع شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی نیز همین دوگانگی را نشان میدهد. آنتروپیک و اوپنایآی دسترسی به خدماتشان را در چین محدود میکنند و حفظ برتری آمریکا در این فناوری را ضرورتی برای امنیت ملی میدانند. در عین حال، هر دو خواهان همکاری با چین برای مدیریت خطرها شدهاند.
داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، آخر هفته گذشته در نوشتهای خواستار کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی به دلایل ایمنی شد. او استدلال کرد آمریکا باید سرعت پیشرفت چین را هم کاهش دهد؛ از جمله با حفظ محدودیتهایی که مانع خرید پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی از سوی این کشور میشوند.
اما آمودی در همان نوشته پذیرفت که تنظیم سرعت پیشرفت هوش مصنوعی در جهان، به همکاری با چین نیاز دارد؛ کشوری که او حکومتش را «اقتدارگرا» توصیف کرد و بر تواناییهای پیشرفتهاش در این فناوری تأکید داشت.
پکن خیلی زود به این سخنان واکنش نشان داد. وزارت خارجه چین روز دوشنبه اعلام کرد: «هراسافکنی، تقابل و رقابت مخرب فقط روند حکمرانی جهانی هوش مصنوعی را مختل میکند و به سود هیچکس نیست.»
روزنامه دولتی گلوبال تایمز لحن تندتری داشت. این روزنامه نوشته آمودی را «مملو از پیشنهادهایی برای مهار چین» خواند و گفت آنچه او ارائه کرده، در اصل «نسخهای از دستور کار جنگ سرد برای حوزه هوش مصنوعی» است.
در سوی دیگر این بحث، انویدیا قرار دارد. ترامپ با جنسن هوانگ، مدیرعامل این شرکت، مشورت کرده و حتی روز دوشنبه، در میانه یک مصاحبه پادکستی، با او تماس گرفته است. انویدیا عموماً از اجازه صادرات برخی تراشهها به چین حمایت میکند. نگاه این شرکت آن است که چنین صادراتی میتواند استفاده از فناوری آمریکایی را گسترش دهد و با توجه به شمار پژوهشگران چینی، راه را برای رابطهای بازتر در حوزه هوش مصنوعی فراهم کند.
خطرهایی که در هر دو کشور نگرانی ایجاد کردهاند
با همه اختلافها، افزایش توانایی مدلهای هوش مصنوعی هم در آمریکا و هم در چین مقامها و سیاستگذاران را نگران کرده است.
رئیس وزارت امنیت دولتی چین، نهاد اطلاعاتی این کشور، روز یکشنبه در مقالهای هشدار داد که هوش مصنوعی میتواند تهدیدهای متعددی ایجاد کند؛ از خطر برای امنیت سیاسی و ایدئولوژیک گرفته تا حملات سایبری.
چن ییشین در این مقاله مشخصاً به مدلهای قدرتمند آنتروپیک و اوپنایآی اشاره کرد. به استدلال او، اگر کسانی با «نیات پنهان» از این ابزارها استفاده کنند، امنیت سیاسی و ایدئولوژیک چین میتواند به خطر بیفتد. او همچنین نوشت که این مدلها ممکن است آسیبپذیریهای امنیت سایبری را به ابزار حمله تبدیل کنند و زیرساختهای حیاتی اطلاعاتی چین را تهدید کنند.
پل تریولو، از شرکای گروه مشاورهای DGA-Albright Stonebridge، میگوید رویدادهای دیگری هم بر نگرانی پکن افزودهاند. یکی از آنها کشف اخیر آسیبپذیریهای مرتبط با هوش مصنوعی در ویچت بهدست یک شرکت امنیتی آمریکایی است؛ پیامرسان مهم چین که علاوه بر ارتباطات، خدمات پرداخت و امکانات دیگری نیز ارائه میدهد.
صحبت از همکاری تازه نیست. مقامهای چینی پس از دیدار ترامپ و شی در پکن در اواسط ماه مه گفته بودند دو کشور توافق کردهاند گفتوگو درباره توسعه و حکمرانی هوش مصنوعی را دنبال کنند. بااینحال، از آن زمان پیشرفت چندانی حاصل نشده است.
همزمان، هر دو طرف مشغول تشکیل ائتلافهایی با کشورهای همسو هستند. چین در ماه ژوئیه «سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی» را راهاندازی کرد؛ نهادی با ۲۹ کشور مؤسس، از جمله روسیه و پاکستان، که هدف اعلامشدهاش پیشبرد حکمرانی جهانی این فناوری است. شی نیز در ماه جاری از اعضای بریکس خواسته روند تدوین یک چارچوب جهانی برای هوش مصنوعی را سرعت دهند و یک جامعه متنباز در این حوزه ایجاد کنند.
برخی ناظران سیاسی، تشکیل این سازمان به رهبری چین را پاسخی به ابتکار آمریکایی «پکس سیلیکا» میدانند. آن طرح سال گذشته با هدف تقویت همکاری در زنجیره تأمین هوش مصنوعی و با مشارکت کشورهایی از جمله ژاپن، بریتانیا و استرالیا آغاز شد.
آمودی در مصاحبه با برنامه «رویارویی با ملت» شبکه سیبیاس، در پاسخ به پرسشی درباره انتظارش از دیدار ترامپ و شی گفت هدف بلندمدت میتواند همکاری برای تعیین نوعی «محدودیت سرعت» در پیشرفت هوش مصنوعی باشد. البته خودش هم رسیدن به آن را بسیار دشوار میداند.
در آستانه این دیدار، حساب «یویوانتانتیان» که به رسانههای دولتی چین وابسته است، با احتیاط مشابهی درباره امکان توافق نوشت؛ اما شرط را متوجه واشنگتن دانست:
«گفتوگوی جدی میان آمریکا و چین تنها زمانی ممکن میشود که ایالات متحده ابتدا نشان دهد قواعد ایمنی برای شرکتهای سازنده مدلهای هوش مصنوعی خودش هم به همان اندازه اجرا میشوند.»