کشف نشانههایی از یک برخورد استثنایی روی سطح ماه / پژوهشگران در حال تحلیل منشأ دهانه عظیم «مکگچین» هستند
طبق گزارشی از خبرگزاری خبرآنلاین، پژوهشگران به بررسی تصاویر ارسالی از مدارگرد شناسایی ماه ناسا پرداخته و موفق به شناسایی دهانهای جدید بر روی سطح ماه شدهاند که دارای عرضی حدود ۲۲۲ متر است و ناشی از برخورد یک جرم فضایی بزرگ در سال ۲۰۲۴ شکل گرفته است. این دهانه که با نام «مکگچین» شناخته میشود، بزرگترین دهانهای است که به تازگی در منظومه شمسی شناسایی شده و فرصتی بینظیر برای مطالعه آثار اولیه ناشی از برخوردهای فضایی شدید به وجود آورده است.
در این گزارش میخوانید:
- چگونه و چه زمانی این دهانه جدید بر روی ماه پدید آمد؟
- ابعاد دهانه مکگچین بر روی سطح ماه به چه میزان است؟
- جرم فضایی که به ماه برخورد کرده، چه اندازهای داشته است؟
- دلایل اهمیت کشف این دهانه برای محققین چیست؟
- چگونه مدارگرد شناسایی ماه ناسا به این برخورد پی برد؟
- تاثیر برخورد سنگ فضایی بر خاک و سطح ماه چه بوده است؟
- چرا ناحیه اطراف دهانه جدید در شبها سردتر از سایر نقاط ماه است؟
- برنامههای ناسا برای مطالعه جزئیات دهانه تازه چیست؟
- این حادثه نادر چه اطلاعاتی در مورد تاریخچه برخوردهای فضایی در منظومه شمسی ارائه میدهد؟
این دهانه بهوسیله بررسیهای روتین دادهها توسط مدارگرد شناسایی ماه ناسا (LRO) شناسایی شد. این فضاپیما از سال ۲۰۰۹ به تصویربرداری و تحلیل سطح ماه مشغول است و موفق به ثبت تغییرات متعددی در این قمر شده است. «رابرت واگنر»، کارشناس پردازش تصویر، در تاریخ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۵ و در حین مشاهده دادههای LRO، متوجه لکهای بزرگ و روشن با هالهای تیره در اطراف آن گردید. این الگو با تغییرات معمول سطح ماه تفاوت داشت و به همین دلیل بررسی بیشتری روی تصاویر صورت گرفت. محققان با تحلیل دقیق تصاویر بر روی سطح پیکسل و جستجوی ذرات خاک و سنگ پرتابشده در اطراف، در نهایت تایید کردند که این لکه ناشی از برخورد یک جرم فضایی بزرگ به ماه بوده است.
ابعاد دهانه مکگچین روی ماه به چه میزان است؟
این دهانه تازهکشفشده که به خاطر فعالیتهای علمی «تام مکگچین» نامگذاری شده، دارای عرضی حدود ۷۲۸ فوت (معادل ۲۲۲ متر) و عمق تقریباً ۴۳ متر است. برای درک بهتر از اندازه آن، میتوان گفت که عرض این دهانه تقریباً برابر با طول دو زمین فوتبال است. برخورد چنین ابعادی بهطور چشمگیری نادر است و به همین دلیل مشاهده یک دهانه جدید با این ابعاد برای محققین از اهمیت بالایی برخوردار است. بررسیها نشان میدهد که ابعاد جرم برخوردکننده به احتمال زیاد برابر با یک ساختمان سه تا شش طبقه بوده است؛ هرچند اندازه دقیق آن و انرژی ناشی از برخورد هنوز در حال تحلیل است.
چه زمانی برخورد سنگ فضایی رخ داد؟
بررسی تصاویر قدیمی و جدید سطح ماه نشان میدهد که احتمالاً این برخورد بین ۱۱ آوریل تا ۲۲ مه ۲۰۲۴ اتفاق افتاده است. تصاویر ثبت شده قبل از این تاریخ، دهانهای در این ناحیه نشان نمیدهند؛ اما در تصاویر پس از آن، دهانه جدید و مقدار زیادی مواد پرتابشده در اطراف آن نمایان است. این مقایسه زمانی به پژوهشگران این امکان را داد که یکی از کمنظیرترین حوادث سطح ماه را تقریباً در زمان وقوع آن شناسایی کنند.
چرا کشف این دهانه برای دانشمندان اهمیت دارد؟
به دلیل عدم وجود جو قابلتوجه، سطح ماه همواره در معرض برخورد با اجرام فضایی است. بیشتر این اجرام کوچک هستند، اما برخورد با اجرام بزرگ میتواند دهانههایی بسیار بزرگ بسازد. دانشمندان برآوردهاند که تقریباً هر سال، حدود ۱۴۰ جرم فضایی به اندازه یک میز کوچک به سطح ماه برخورد کرده و دهانههایی در حدود ۹ متر ایجاد میکنند. اما برخورد با جرمی به اندازهای که دهانه مکگچین را شکل داده، بسیار نادر است.
به همین دلیل، این دهانه به محققین این فرصت را میدهد تا آثار اولیه یک برخورد بزرگ را در شرایطی مورد مطالعه قرار دهند که زمان وقوع آن نسبتاً دقیق مشخص شده است.
تغییرات سطح ماه پس از برخورد چگونه است؟
برخورد جرم فضایی تنها منجر به ایجاد یک حفره در سطح ماه نشده است. انرژی ناشی از این برخورد باعث پرتاب خاک و سنگهای سطح ماه به اطراف و تحولات ساختاری در ناحیه شده است. دادههای جمعآوری شده از ابزار Diviner در مدارگرد LRO نشان میدهد که ناحیهای به وسعت حدود ۶.۴ کیلومتر اطراف دهانه در شب تقریباً ۹ درجه سانتیگراد خنکتر از سطح اطراف خود است.
این پدیده به دلیل تغییر در ساختار لایههای سطحی خاک ماه رخ داده است. برخورد موجب جابهجایی و سست شدن خاک موسوم به «رگولیت» بهطور قابلتوجهی شده و این تغییر باعث میشود که سطح آسیبدیده گرمای کمتری را در شب حفظ کند.
رویکرد ناسا برای بررسی دهانه تازه؟
مدارگرد شناسایی ماه ناسا همچنان به بررسی این دهانه ادامه میدهد. یکی از ابزارهای کلیدی برای مراحل بعدی، دوربین با وضوح بالای LRO است که قادر به تصویربرداری از منطقه با دقتی برابر با ۹۰ سانتیمتر برای هر پیکسل است. دانشمندان با اتکا به این تصاویر میتوانند شکل دقیق دهانه، مقدار مواد پرتابشده و آثار ناشی از برخورد را تحت بررسی قرار دهند و اطلاعات بیشتری در مورد ابعاد و انرژی جرم برخوردکننده به دست آورند.
بهعلاوه، دهانه مکگچین تنها یک حفره جدید در سطح ماه نیست؛ بلکه به نوعی آزمایش طبیعی است که به پژوهشگران این امکان را میدهد تا پیامدهای یک برخورد عمده را در فاصله کمی بعد از وقوع آن بررسی کنند. بررسی چنین برخوردهایی میتواند فهم بهتری از نحوه شکلگیری دهانههای سطح ماه و سایر اجرام سنگی موجود در منظومه شمسی را به همراه داشته باشد. به دلیل اینکه ماه فاقد جو قابلتوجه و فرایندهای شدید فرسایشی است، آثار ناشی از برخوردهای فضایی برای مدت طولانی برروی سطح آن باقی میمانند.
از این رو، هر دهانه جدیدی که بتوان زمان دقیق شکلگیری آن را تعیین کرد، میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه برخورد اجرام فضایی با سطح اجرام تشکیلدهنده منظومه شمسی در اختیار دانشمندان قرار دهد.
منبع: popsci
۲۲۷۲۲۷