به نقل از خبرنگار مهر، سعید لیلاز، اقتصاددان، در اولین نشست تخصصی رسانهای با عنوان «جنگ و آینده پیشرفت ایران» بر اهمیت استفاده از پتانسیلهای داخلی اقتصاد کشور تأکید کرد و گفت: بخش عمدهای از امکانات لازم برای بازسازی و ارتقای تولید در درون ایران موجود است و با بهکارگیری یک سیاست صنعتی و اقتصادی هماهنگ میتوان از این امکانات بهرهبرداری کرد.
او تصریح کرد: یکی از حوزههای آسیبدیده در نتیجه جنگ، بخش ساختمان است که حدود ۲۰۰ هزار واحد مسکونی در آن خسارت دیدهاند. در این راستا میتوان برنامهای برای بازسازی تعریف کرد که عناصر اساسی آن از داخل کشور تأمین شود و به فعالسازی بخشهای مختلف اقتصادی منجر گردد.
لیلاز با اشاره به توانمندیهای فنی و صنعتی ایران خاطرنشان کرد: کشور ما از نیروی انسانی متخصص و ظرفیت مهندسی قابل توجهی برخوردار است و در زمینههایی نظیر ساخت پل، راهآهن و پروژههای عمرانی، مهندسان و نیروی کار ماهر خوبی داریم. به همین خاطر، اجرای بسیاری از پروژههای زیرساختی بیش از آنکه به کمبود ظرفیت تکنیکی وابسته باشد، نیازمند تأمین منابع و اراده برای پیشبرد پروژههاست.
او افزود: ظرفیتهای قابل توجهی در صنعت فولاد و پتروشیمی ایران وجود دارد و با بهرهگیری از این ظرفیتها میتوان بخشی از نیازهای اقتصادی کشور را به طور داخلی تأمین کرد و زمینه را برای افزایش تولید فراهم آورد. حتی پس از جنگ نیز روند بازسازی واحدهای آسیبدیده به سرعت آغاز شد.
تراکم سرمایه در ایران و انباشت سرمایه در خارج
این اقتصاددان با تأکید بر لزوم جلوگیری از خروج سرمایه از مرزهای کشور گفت: طی چند دهه گذشته همواره به تراکم سرمایه در اقتصاد ایران توجه شده است، اما بخشی از سرمایهها در خارج انباشته شده است. اگر سیاستهای اقتصادی به گونهای طراحی شوند که سرمایهها در داخل کشور مستقر مانده و به سمت تولید هدایت شوند، ظرفیت قابل توجهی برای رشد اقتصادی شکل خواهد گرفت.
لیلاز افزود: نکته کلیدی این است که فشارهای اقتصادی بر روی درآمد و دستمزد اقشار کمدرآمد زمانی میتواند توجیهپذیر باشد که منابع بهدستآمده به سرمایهگذاری و افزایش ظرفیت تولید منتهی شود؛ در غیر این صورت، کاهش قدرت خرید مردم بدون ایجاد ظرفیتهای تولیدی جدید، نخواهد توانست به رشد پایدار اقتصادی بینجامد.
او به روند تشکیل سرمایه در اقتصاد ایران اشاره کرده و گفت: سهم تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی در سالهای اخیر کاهش یافته و این موضوع به یکی از چالشهای اساسی اقتصاد ایران تبدیل شده است. برای دستیابی به رشد پایدار، باید شرایطی فراهم کرد که سرمایهگذاری داخلی افزایش یابد و فرار سرمایه مهار شود.
ضرورت حمایت از تولید داخلی
این اقتصاددان همچنین بر لزوم حمایت هدفمند از تولیدات داخلی تأکید کرده و گفت: وجود سیاستی منسجم ضروری است که مانع از آسیب دیدن تولید داخلی در برابر سیل واردات شود. حمایت از تولید به معنای متوقف کردن واردات نیست، بلکه نیاز است که واردات به گونهای مدیریت شود که به تولیدکنندگان داخلی و ظرفیتهای موجود آسیب نرساند.
لیلاز اضافه کرد: بخش عمدهای از تجارت خارجی ایران به نهادههای دامی، مواد غذایی و کالاهای مورد نیاز تولید اختصاص دارد و سیاستها باید طوری طراحی شوند که هم نیازهای اساسی کشور تأمین شود و هم تولیدات داخلی قویتر گردند.
او به توانمندیهای بخش کشاورزی اشاره کرده و گفت: در برخی از بخشها میتوان وابستگی به واردات را کاهش داد. برای مثال، کاهش واردات جو نشان میدهد که با اصلاح سیاستهای تولید، قیمتگذاری و خرید تضمینی میتوان ظرفیت تولید داخلی را افزایش بخشد.
لیلاز به اصلاح قیمت خرید تضمینی گندم و سایر محصولات اساسی اشاره کرد و اظهار داشت که این اصلاحات باید به نحوی انجام شود که تولیدکنندگان ترغیب به ادامه فعالیت و افزایش تولید شوند. سیاستهای اقتصادی باید تعادلی میان تأمین نیازهای مصرفی و تقویت تولید داخلی ایجاد کند.
سهم پایین بودجه عمرانی
او با بیان اینکه منابع مالی دولت برای پروژههای عمرانی محدود است، گفت: با توجه به کاهش سهم بودجه عمرانی، اهمیت استفاده از ظرفیتهای داخلی و اولویتبندی پروژههای زیرساختی بیشتر میشود. باید منابع موجود ابتدا به پروژههایی اختصاص یابد که بالاترین تأثیر را بر تولید و زیرساختهای اقتصادی کشور دارند.
این اقتصاددان راجع به اهمیت توسعه زیرساختهای حملونقل گفت: ایران از نظر جغرافیایی موقعیت مناسبی دارد و توسعه راهآهن، جادهها و مسیرهای حمل و نقل میتواند به کاهش هزینههای تجارت و تقویت اقتصاد کمک کند. در داخل کشور نیز مهارتهای مهندسی لازم برای اجرای پروژههای پیچیده وجود دارد.
لیلاز افزود: در شرایط وجود محدودیتهای تجاری و حمل و نقل، تقویت مسیرهای زمینی و دریایی و افزایش ظرفیتهای حمل و نقل میتواند به افزایش تابآوری اقتصاد کمک نماید. به علاوه، کاهش واردات غیرضروری نظیر خودرو میتواند نیاز به منابع ارزی را کاهش دهد.
این اقتصاددان تاکید کرد: در طول ۲۵ سال گذشته، تولید ناخالص داخلی ایران به قیمت ثابت ۱۰۰ درصد افزایش یافته، در حالی که دستمزد تقریباً ۷۰ درصد جامعه ثابت مانده است؛ بنابراین، باید پرسید ارزش افزودهای که در این مدت ایجاد شده، به کجا رفته است.
او همچنین افزود: سهم پسانداز ثابت ناخالص داخلی از ۳۵ درصد در پایان سال ۱۳۸۲ به ۱۷ درصد کاهش یافته، و این روند نشان دهنده ضرورت تقویت عوامل تابآوری اقتصادی در داخل کشور است.
لیلاز با اشاره به ظرفیتهای تولیدی کشور بیان کرد: نیمی از ظرفیت صنعتی کشور خالی است و برای استفاده بهینه از این ظرفیتها باید در جهت بهرهبرداری حداکثری از امکانات داخلی حرکت کنیم. زیرساخت و نیروی انسانی مناسبی در کشور موجود است و اگر سیستم بروکراسی را ساماندهی کنیم، میتوان به راحتی از این وقفه عبور کرد.
او همچنین درباره وضعیت جذب سرمایهگذاری خارجی در اقتصاد ایران گفت: میانگین جذب سرمایه خارجی نسبت به تولید ناخالص داخلی کشورها حدود ۶ دهم درصد است؛ از این رو، نباید در اقتصاد ایران بیش از حد بر سرمایه خارجی تمرکز کرد و ظرفیت سرمایهگذاری داخلی باید نادیده گرفته نشود.
لیلاز ادامه داد: سرمایهگذاری خارجی نمیتواند تنها راهحل توسعه اقتصادی باشد و بخش عمدهای از ظرفیت لازم برای رشد و سرمایهگذاری در ایران موجود است. سیاست اقتصادی باید به گونهای طراحی شود که سرمایه داخلی به سمت تولید، زیرساخت و فعالیتهای مولد هدایت گردد.
نیاز به تقویت تجارت زمینی
این اقتصاددان بر اهمیت توسعه تجارت زمینی تأکید کرد و اظهار داشت: اگر میخواهیم تابآوری اقتصاد را بالا ببریم، باید تجارت زمینی را فعال کرد و مرزهای زمینی را گسترش دهیم. متوسط ساخت راهآهن در کشور سالانه حدود ۲۰۰ کیلومتر است، اما با توجه به ظرفیتها و نیازهای کشور، باید حداقل ۵۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر راهآهن میداشتیم.
او همچنین به میزان رشد نقدینگی اشاره کرد و گفت: هماکنون روزانه حدود ۳۰ همت به حجم نقدینگی افزوده میشود و مدیریت این روند یکی از مسائل کلیدی اقتصادی کشور به شمار میآید.
وی تأکید کرد: صادرات و واردات غیرنفتی ایران از نظر حجم در سطح مناسبی قرار دارند و برای مدیریت منابع ارزی، باید سیاستی تدوین شود که ضمن تأمین کالاهای ضروری، وابستگی به درآمدهای نفتی برای تأمین نیازهای وارداتی کاهش یابد.
وی اظهار داشت: اقتصاد ایران از نیروی انسانی متخصص، ظرفیتهای صنعتی، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی غنی برخوردار است و بهرهبرداری بهینه از این ظرفیتها میتواند زمینهساز افزایش تولید و تضعیف مشکلات اقتصادی داخلی گردد.
این اقتصاددان در پایان خاطرنشان کرد: برای عبور از چالشهای اقتصادی، تمرکز بر افزایش توان تولید داخلی، حمایتی از اقشار کمدرآمد، جلوگیری از خروج سرمایه، کاهش مصرف ارزی، رشد اشتغال و توسعه زیرساختها لازم است و ترکیب این سیاستها میتواند به بالا بردن تابآوری اقتصاد ایران کمک نماید.