سند محرمانه روسیه از نقشه راه تهران-مسکو پرده برداشت؛ کانالهای مالی مستقل در دستور کار
طبق گزارش ایلنا، یک سند غیرعمومی دولت روسیه که از طریق «فاکسنیوز دیجیتال» به دست آمده، نشاندهنده برنامههای مسکو برای تقویت همکاریهای استراتژیک با ایران فراتر از تجارت عادی است. این برنامه شامل ایجاد کانالهای مالی مستقل، همکاری در زمینه هستهای، تولید قطعات هواپیمای روسی در ایران، توسعه پروژههای انرژی و ایجاد مسیرهای جدید حملونقل میباشد.
این سند با عنوان «برنامه همکاری فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران برای سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶» تنظیم شده و در آن نقش وزارتخانهها، نهادها و شرکتهای دولتی هر دو کشور در پیادهسازی پروژههای مختلف مشخص گردیده است.
براساس این سند، یکی از محورهای کلیدی همکاری میان تهران و مسکو، کاهش وابستگی به زیرساختهای مالی غربی است. در این راستا، دو کشور به دنبال افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت دوجانبه، توسعه حسابهای بانکی مبتنی بر ارزهای ملی و برقراری مبادلات از طریق ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی در معاملات فرامرزی هستند.
در قسمت دیگری از سند بر روی استفاده از سیستمهای مستقل برای نقل و انتقال پیامهای مالی تأکید شده است؛ هرچند که نام سوئیفت در آن بهطور مشخص ذکر نشده و هدف مشخصی برای دور زدن تحریمهای آمریکا در آن قید نگردیده و مسکو این اقدامات را پاسخی به «اقدامات محدودکننده یکجانبه» توصیف کرده است.
کیتی کورکیا، تحلیلگر برنامه روسیه در بنیاد دفاع از دموکراسیها که این سند را برای فاکسنیوز تحلیل کرده، بر این نکته تأکید میکند که اهمیت این نقشه راه نه به یک پروژه خاص، بلکه در مجموعه سازوکارهایی است که مسکو برای تعمیق روابط اقتصادی و استراتژیک با تهران طراحی کرده است.
حرکت به سمت زیرساخت مالی مستقل
به نقل از فاکسنیوز، طی سالهای اخیر، تهران و مسکو اقداماتی در راستای کاهش وابستگی به نظام مالی غرب انجام دادهاند.
در فوریه ۲۰۲۵، الکسی اوورچوک، معاون نخستوزیر روسیه اعلام کرد که دو کشور تقریباً تمامی مبادلات دوجانبه خود را به ارزهای ملی منتقل کرده و از سیستمهای مستقل برای نقل و انتقال پیامهای مالی و بانکی استفاده میکنند.
سفیر ایران در روسیه نیز در همین زمان تصریح کرد که تهران و مسکو دیگر نیازی به سوئیفت برای روابط بانکی دوجانبه نداشته و از سامانههای پیامدهنده بانکی اختصاصی بهرهبرداری میکنند.
همکاری هستهای و ادامه فعالیت در بوشهر
قسمت دیگری از این نقشه راه به همکاریهای هستهای صلحآمیز مربوط میشود و ادامه فعالیت شرکت دولتی «روساتم» روسیه در نیروگاه بوشهر را پیشبینی کرده است؛ شامل تأمین سوخت، نگهداری واحد نخست و ادامه ساخت واحدهای دوم و سوم.
روساتم در تاریخ دوم سپتامبر ۲۰۲۶ اطلاع داد که کارشناسان روس مجدداً به بوشهر برگشته و واحد نخست این نیروگاه برای تعمیرات دورهای و تعویض بخشی از سوخت آماده میگردد.
کورکیا با اشاره به اینکه پروژه واحدهای دوم و سوم بوشهر از قبل از تدوین این سند آغاز شده، اظهار داشت که این نقشه راه در واقع همکاری هستهای موجود بین دو کشور را در چارچوب وسیعتری قرار میدهد.
همکاری نفتی و انرژی
در زمینه انرژی، این سند به توسعه میادین شادگان، کیش و پارس شمالی اشاره دارد و وزارت انرژی روسیه و شرکتهای روسی را مسئول پیگیری این پروژهها معرفی کرده است.
بسیاری از جزئیات مربوط به تأمین مالی این طرحها در سند محرمانه باقی مانده است. با این حال، خبرگزاری «اینترفاکس» در فوریه ۲۰۲۶ گزارشی منتشر کرد مبنی بر اینکه شرکت دولتی روسی ZN-Vostok در حال توسعه میدان نفتی شادگان ایران میباشد.
تولید قطعات هواپیماهای روسی در ایران
یکی دیگر از محورهای این نقشه راه، همکاری در حوزه صنعت هواپیمایی است. بر اساس سند، روسیه قصد دارد به ایجاد زیرساختهای تولید برخی قطعات و مجموعههای هواپیمای روسی در ایران یاری رساند.
در این راستا، قطعاتی که قابلیت تولید یا تعمیر در ایران دارند شناسایی شده و شرکتهای توانمند ایرانی به منظور تولید آنها معرفی میگردند و دو طرف برای بومیسازی این حوزه توافقنامهای امضا خواهند کرد.
این سند برای نهاییسازی توافق تولید داخلی تا تاریخ ۳۱ مارس ۲۰۲۶ و آغاز تولید نمونه اولیه تا پایان سال ۲۰۲۶ هدفگذاری کرده است.
تقویت مسیر تجاری ایران و روسیه
در حوزه حملونقل نیز دو کشور به دنبال توسعه مسیرهای ریلی و تجاری جدید هستند. یکی از این طرحها، ایجاد یک خط ریلی با استاندارد ریلی روسیه از مرز ایران و جمهوری آذربایجان به سمت بنادر ایران واقع در خلیج فارس میباشد.
علاوه بر این، پروژه راهآهن رشت-آستارا به عنوان یک بخش حیاتی از کریدور بینالمللی شمال-جنوب مورد توجه قرار گرفته است. ایران و روسیه در ماه مه ۲۰۲۵ آغاز به مطالعات مهندسی این خط نمودند.
این سند همچنین از سرمایهگذاری ایران در بهبود زیرساختهای بندری آستراخان روسیه خبر میدهد؛ طرحی که شامل احداث پایانه، انبار، منطقه لجستیکی و تأسیسات ذخیره غلات و روغنهای گیاهی میباشد.
فاکسنیوز در پایان این سند ذکر کرده است که این مجموعه طرحها نشاندهنده این است که تهران و مسکو در حال شکلگیری شبکهای از همکاریهای مالی، انرژی، هستهای، صنعتی و حملونقلی هستند که به کاهش وابستگی به مسیرها و زیرساختهای سنتی غرب منجر خواهد شد.
به موازات آن، یک مقام آمریکایی که با فاکسنیوز در مورد این سند گفتگو کرده، ادعا کرده است که تلاشهای ایران و روسیه برای ایجاد سازوکارهای مالی جایگزین، تأثیر تحریمهای آمریکا را کاهش نخواهد داد و واشنگتن به نظارت بر شبکههای مرتبط با دور زدن تحریمها ادامه خواهد داد.