زمان تغییر الگوی خرید لوازم مدرسه از «یکجا» به «به موقع»
به نقل از ایسنا، بازار لوازمالتحریر در روزهای انتهایی شهریور، که به آغاز سال تحصیلی نزدیک میشود، یکی از مهمترین دورههای فروش سالانه خود را تجربه میکند؛ اما مطالعات میدانی خبرنگار ایسنا از وضعیت بازار نشان میدهد که تغییرات فقط به قیمتها ختم نمیشود و الگوی خرید بخشهایی از خانوادهها نیز نسبت به سال قبل دچار تحول شده است. خریدهای انبوه به خریدهای مرحلهای تبدیل شده، تعداد برخی از اقلام کاهش یافته و قیمت به همراه کیفیت به یکی از عوامل کلیدی در انتخاب کالا تبدیل گردیده است.
فروشندگان بازار بیان میکنند که برخی از مشتریانی که در سالهای گذشته معمولاً تمام اقلام ضروری دانشآموز را قبل از آغاز سالهای تحصیلی تهیه میکردند، امسال ابتدا به سراغ اقلام ضروری رفته و خرید برخی از محصولات را به هفتهها و حتی ماههای آینده موکول کردهاند.
یک فروشنده لوازمالتحریر در مصاحبهای با ایسنا درباره وضعیت بازار در مقایسه با شهریور سال گذشته اظهار داشت: پارسال در چنین وقتهایی مغازهها بسیار شلوغ بودند، اما امسال وضعیت بازار نسبت به قبل ساکتتر است. مشتریانی که سال گذشته تعداد بیشتری دفتر خریداری میکردند، اکنون در برخی موارد پس از اطلاع از قیمتها، تعدادی از دفاتر مورد نیاز خود را کاهش داده و ابتدا به خرید اقلام ضروری میپردازند.
دفتر؛ یکی از کالاهایی که قیمتش بیشتر به چشم میآید
دفتر یکی از اقلام اصلی در سبد خرید دانشآموزان محسوب میشود که در بازار بررسیشده، تغییرات قیمتی قابل توجهی را تجربه کرده است. طبق بررسیهای میدانی، قیمت یک مدل خاص دفتر که در شهریور سال گذشته حدود ۳۰ هزار تومان در آغاز ماه و ۴۰ هزار تومان در پایان ماه بوده، در حال حاضر به تقریباً ۱۳۰ هزار تومان رسیده است.
این فروشنده در خصوص احتمال تغییر مجدد قیمت این کالا گفت: چاپخانه اعلام کرده که قیمت را به میزان ۱۵ درصد افزایش میدهد و مشخص نیست آیا همین ۱۳۰ هزار تومان باقی خواهد ماند یا ممکن است به ۱۵۰ هزار تومان افزایش یابد.
در نمونهای دیگر، قیمت دفتر ۶۰ برگ از حدود ۱۸۰ هزار تومان در سال گذشته به ۳۶۰ هزار تومان و دفتر ۲۰۰ برگ از حدود ۵۰۰ هزار تومان به یک میلیون تومان رسیده است. این قیمتها به نمونههای مشخصی از بازار مربوط میشود و قیمت دفاتر بستگی به تعداد صفحات، نوع کاغذ، جلد، برند و سایر مشخصات محصول متفاوت است. در بخش کاغذ نیز، قیمت یک بسته کاغذ A4 که هفته گذشته حدود ۹۰۰ هزار تومان بود، در ابتدای هفته به حدود یک میلیون تومان و اکنون به حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
یکی از فروشندگان در رابطه با این تغییر قیمت گفت: پنجشنبه هفته پیش قیمت ۹۰۰ هزار تومان بود، ابتدا هفته به یک میلیون تومان رسید و اکنون به یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان تغییر یافته است. بنابراین تغییر قیمت کاغذ میتواند به صورت مستقیم بر قیمت محصولاتی چون دفتر تأثیر بگذارد.
رئیس اتحادیه لوازمالتحریر نیز در شهریورماه، افزایش قیمت بسیاری از لوازم این صنف را نسبت به سال گذشته حدود ۵۰ تا ۱۰۰ درصد اعلام کرده و اقلام سلولزی و کاغذی، از جمله دفتر، را از گروههایی معرفی کرده است که تغییرات بیشتری را تجربه کردهاند.
وقتی برند از اولویت خانوادهها پایینتر میآید
قیمت لوازمالتحریر در بازار یکسان نیست و بین محصولات دارای برندهای متوسط، برندهای معروف و کالاهای وارداتی تفاوتهای چشمگیری وجود دارد. در بازار مورد بررسی، میانگین قیمت مدادرنگی ۱۲ رنگ از برند متوسط در حدود ۶۱۰ هزار تومان اعلام شده است. در مقابل، قیمت یک مدل مدادرنگی ۲۴ رنگ وارداتی در روزهای پایانی شهریور حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان گزارش شده است. این تفاوت تنها به تعداد رنگها محدود نمیشود و کشور سازنده، برند، کیفیت و مشخصات محصول نیز در قیمت نهایی تأثیرگذار هستند.
در بخش نوشتافزار، میانگین قیمت یک خودکار با برند متوسط حدود ۵۰ هزار تومان و قیمت مداد حدود ۷۵ هزار تومان است. بهعلاوه، یکی از فروشندگان از تغییر قیمت برخی محصولات وارداتی در فواصل زمانی کوتاه خبر میدهد و میگوید قیمت یک مدل خودکار در عرض یک هفته از ۱۲۰ هزار تومان به ۱۳۰ هزار تومان و سپس به ۱۴۰ هزار تومان رسید. این فروشنده همچنین اظهار میکند که تغییر مکرر قیمتها در فواصل کوتاه، کار قیمتگذاری را برای فروشندگان دشوار کرده است.
سهم تولید داخل بیشتر شده، اما نه لزوماً به دلیل افزایش تولید
محسن گلستانی - رئیس اتحادیه لوازمالتحریر - میزان افزایش قیمت اکثر محصولات نوشتافزار را نسبت به سال گذشته حدود ۵۰ درصد و در برخی اقلام تا ۱۰۰ درصد اعلام کرده و بیان کرده است که بیشترین تغییرات مربوط به محصولات سلولزی از جمله دفتر و کاغذ بوده است.
گلستانی در خصوص شرایط تولید داخلی بیان کرد: اگر اقلام پرفروش تحصیلی معیاری برای ارزیابی باشند، سهم نوشتافزار ایرانی از بازار مصرف کشور در سال گذشته حدود ۶۰ درصد بوده است، اما امسال با در نظر گرفتن کاهش واردات و کوچکتر شدن بازار، تولیدات داخلی به حدود ۸۰ درصد سهم بازار رسیدهاند. افزایش سهم تولید داخلی به معنای افزایش واقعی تولید نیست، بلکه کاهش اندازه بازار باعث شده تولیدات فعلی داخلی سهم بیشتری از بازار را به دست آورند.
رئیس اتحادیه لوازمالتحریر همچنین به وابستگی بخشی از تولید داخلی به مواد اولیه وارداتی و محصولات پتروشیمی اشاره کرده و گفته است: تغییر در قیمت این مواد در نهایت بر قیمت محصول نهایی تأثیر میگذارد. نوسانات نرخ ارز و افزایش قیمت محصولات پتروشیمی از جمله عواملی هستند که در ماههای اخیر بر هزینه تأمین مواد اولیه و در نتیجه بر قیمت نوشتافزار تاثیر گذاشتهاند.
بازار هنوز به رونق معمول نرسیده است
علاوه بر تغییرات قیمتی، میزان تقاضا نیز یکی از موضوعات حساس و مورد توجه بازار است. گلستانی درباره وضعیت تقاضا در آستانه بازگشایی مدارس گفت که برای بررسی میزان افت تقاضا باید منتظر روزهای آینده بود؛ اما بازار نوشتافزار که معمولاً از اواخر مرداد یا اوایل شهریور به دوره رونق وارد میشود و این روند تا اواسط مهر ادامه دارد، در میانه شهریور هنوز به رونق مورد نظر نرسیده است.
این پدیده در مشاهدات میدانی بازار هم قابل مشاهده است؛ فروشندگان از کاهش خریدهای یکباره و افزایش خرید اقلام ضروری اظهارنظر میکنند.
خانوادهها چه چیزی را حذف میکنند؟
گفتگو با خریداران بیانگر این است که افزایش قیمت لوازمالتحریر نه تنها هزینههای خرید را بالا برده، بلکه روش انتخاب کالا، برند و میزان خرید نیز تغییر یافته است. یکی از خریداران به ایسنا گفت: امسال قبل از خرید، قیمت چند مغازه را بررسی کردیم. قیمت دفتر و برخی اقلام نسبت به سال گذشته به طرز قابل توجهی افزایش یافته و به همین دلیل تلاش کردیم تنها وسایل ضروری را تهیه کنیم. سال گذشته معمولاً چند دفتر اضافی هم میخریدیم، اما امسال فعلاً کمتر خرید کردهایم تا اگر در طول سال نیاز داشتیم، دوباره خرید کنیم. برای خانوادهای که چند فرزند دانشآموز دارد، همین افزایش قیمتها به شکل قابل توجهی هزینه را بالا میبرد. شاید قیمت یک قلم کالا به تنهایی زیاد به نظر نرسد، اما وقتی دفتر، مداد، مدادرنگی، جامدادی، کیف و بقیه وسایل را کنار هم میگذاریم، هزینه نهایی بالا میرود.
این خریدار در خصوص انتخاب برند نیز تصریح کرد: قبلاً بیشتر به کیفیت و برند دلخواه بچه اهمیت میدادیم، اما امسال قیمت برای ما به یک عامل تعیینکننده تبدیل شده است. اگر محصولی کیفیت مناسبی داشته باشد، حتی اگر از برند معروفی نباشد، همان را انتخاب خواهیم کرد. برخی اقلام فانتزی و خارجی برای دانشآموزان جذابترند، اما قیمت بالای آنها خانوادهها را در خرید این گروه از کالاها محتاطتر کرده است.
یک خریدار دیگر که به خرید برای دو دانشآموز پرداخته بود، اظهار داشت: وقتی برای دو بچه خرید میکنید، اختلاف قیمتها بیشتر احساس میشود. مشکل فقط به یک قلم کالا محدود نمیشود؛ دفتر، کاغذ، نوشتافزار و حتی کیف و جامدادی هر یک به هزینه نهایی اضافه میکنند.
وی افزود: قبلاً معمولاً تمامی وسایل را یکجا برای آغاز سال تهیه میکردیم، اما امسال خرید را محدود کرده و برخی اقلام را برای زمانی که به شدت نیاز داشته باشیم، نگه داشتهایم. حتی در مورد دفتر هم در حال حاضر فقط به اندازه نیاز اولیه سال چیزی خریداری کردهایم.
وقتی فهرست مدرسه، امکان حذف را کمتر میکند
با این حال، امکان کاهش خرید برای تمام خانوادهها یکسان نیست. یکی از والدین دانشآم افزارهای مدارس غیرانتفاعی درباره فهرست اجناس مورد نیاز مدرسان گفت: مدرسه قبل از سال تحصیلی فهرست اقلام ضروری را به خانوادهها ارائه میدهد و تقریباً باید تمامی کالاهای فهرست شده را تهیه کنند. بنابراین این امکان که برخی اقلام را حذف کنیم، کاهش مییابد. فقط بحث دفتر و مداد مطرح نیست؛ برای هر درس یا فعالیت چند قلم وسیله مشخص شده و زمانی که تمامی این اقلام را جمع کنید، مجموع هزینه قابل توجهی خواهد بود. امسال پیش از خرید تلاش کردیم قیمتها را از چند فروشگاه استعلام کنیم تا هزینهها را بهتر مدیریت کنیم.
به گفته این خریدار، در برخی موارد نیز مدرسه برند یا ویژگی خاصی را پیشنهاد میدهد و این موضوع انتخاب خانواده را محدودتر میکند. ابتدا محصولات الزامی که توسط مدرسه تعیین شده را تهیه میکنیم و سپس اگر بودجهای باقی ماند، برای اقلام فانتزیتر هزینه خواهیم کرد.
هزینه یک سبد نمونه نزدیک به پنج میلیون تومان
برای درک بهتر سطح هزینهها، می توان قیمت یک نمونه از ۹ قلم نظیر دفتر، مدادرنگی ۱۲ رنگ، خودکار، مداد، پاککن، تراش، جامدادی، کیف و خطکش را مد نظر قرار داد. طبق قیمتهای مشاهدهشده، مجموع این اقلام با قیمت متوسط بازار تقریباً به حدود چهار میلیون و ۹۵۵ هزار تومان میرسد. این عدد فقط یک سبد نمونه محسوب میشود و به معنای هزینه کامل لوازمالتحریر برای یک دانشآموز نیست؛ چرا که نیازهای هر قلم، مقطع تحصیلی، برند و کیفیت انتخابشده برای هر خانواده به طرز قابل توجهی متفاوت است. به علاوه، برخی دانشآموزان ممکن است بخشهایی از لوازم مورد نیاز سال گذشته را هنوز در اختیار داشته باشند و نیازی به خرید مجدد تمامی اقلام نخواهند داشت.
در بخش لوازم جانبی نیز قیمت برخی کالاها نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. یکی از فروشندگان توضیح میدهد که قیمت یک حلقه چسب پهن که در ماه اسفند حدود ۹۰ هزار تومان بود، به ۲۵۰ هزار تومان در فروردین رسید و قیمت جلد چسبی کتاب نیز از حدود ۱۰۰ هزار تومان در سال گذشته به حدود ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافته و انواعی با چسب قویتر قیمتهایی در حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار تومان دارند.
چسب ماتیکی ۱۵ گرمی نیز در بازار بررسیشده قیمتی حدود ۱۰۰ هزار تومان دارد در حالی که فروشنده قیمت آن در گذشته را حدود ۳۰ هزار تومان اعلام میدارد.
در میان اقلام کوچکتر، میانگین قیمت یک پاککن با برند متوسط حدود ۶۰ هزار تومان، تراش حدود ۱۵۰ هزار تومان و خطکش حدود ۲۱۰ هزار تومان گزارش شده است. در بخش کیف و جامدادی نیز میانگین قیمت یک جامدادی حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و یک کیف حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است.
خرید مرحلهای؛ راهی برای مدیریت هزینه
یکی از تغییرات بارز در بازار، نحوه خرید خانوادههاست. فروشندگان اشاره میکنند که بخشی از مشتریان به جای خرید تمامی اقلام مورد نیاز در یک نوبت، خرید خود را به چند مرحله تقسیم کردهاند. در این راستا، دفاتر، نوشتافزار و سایر وسایل ضروری در اولویت قرار دارند و خرید اقلامی که ضرورت کمتری دارند ممکن است به زمانهای بعد موکول شود. این تغییر در رفتار در شرایطی صورت گرفته که خانوارها همزمان با هزینههای مختلف زندگی شامل خوراک، مسکن، حملونقل، درمان و دیگر نیازهای روزمره مواجه هستند.
بر اساس گزارش مرکز آمار از تورم مردادماه ۱۴۰۵، تورم نقطهبهنقطه گروه خوراکیها و آشامیدنیها تقریباً دو برابر تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات گزارش شده است. علاوه بر این، رقم سبد معیشت خانوار کارگری برای تعیین دستمزد سال ۱۴۰۵ حدود ۴۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان تعیین شده و حداقل مزد پایه هم حدود ۱۶.۶ میلیون تومان تنظیم شده است. این مقایسه میان مزد پایه و رقم سبد معیشت باید از دریچه اطلاعات درست کارگری سنجیده شود و نباید با کل دریافتی کارگر همسطح گردد.
موجودیهای قبلی و قیمتهای متغیر
یکی دیگر از موضوعات مطرحشده در بررسی میدانی، وضعیت موجودی فروشگاههاست. یکی از فروشندگان میگوید: بخشی عمدهای از محصولات موجود در فروشگاه، مربوط به خریدها و موجودیهای قبلی است و سهم کالاهای جدید در برخی فروشگاهها نسبتاً کم است. این نظر مربوط به بازار موجود است و نمیتوان آن را به کل کشور تعمیم داد. آمارهای متفاوتی درباره سهم کالاهای داخلی و وارداتی نیز از سوی فعالان بازار ارائه شده و بررسی دقیق این موضوع نیازمند تعریف منطقی از کالا و جامعه آماری مشخص است. در چنین حالتی، تغییر مکرر قیمتها برای فروشندگان به یک چالش تبدیل شده است؛ چراکه فاصله کم میان قیمتهای اعلام شده از سوی شرکتها باعث میشود تعیین قیمت فروش و پیشبینی هزینه جایگزینی کالا دشوار شود.
لوازمالتحریر؛ از خرید سالانه به خرید در طول سال
بازار لوازمالتحریر در روزهای پایانی شهریور، تنها به افزایش قیمت برخی کالاها محدود نمیشود؛ بلکه تغییر در رفتار خرید خریداران نیز بخش دیگری از معادله این بازار است. خانوادههایی که در گذشته به تأمین بخش عمدهای از لوازم مدرسه با حاشیه اطمینان و حتی بیشتر از نیاز ابتدایی سال میپرداختند، اکنون در برخی موارد بر روی نیاز فوری خود تمرکز کردهاند. مقایسه قیمتهای مختلف در فروشگاهها، انتخاب برندهای ارزانتر با کیفیت مناسب، کاهش خرید اقلام فانتزی و به تعویق انداختن خرید برخی محصولات به ماههای آینده، از جمله رفتارهایی است که در گفتوگو با فروشندگان و خریداران قابل مشاهده است.
در واقع، تغییرات بنیادی در بازار لوازمالتحریر فقط در برچسب قیمت مشاهده نمیشود؛ بخشی از خانوادهها در حال تغییر زمان خرید، میزان خرید و حتی معیار برای انتخاب خود هستند؛ تغییراتی که حاکی از آن است که هزینه آغاز سال تحصیلی برای برخی از خانوارها به موضوعی برای برنامهریزی و اولویتبندی تبدیل شده است.
انتهای پیام