به نقل از خبرنگار مهر، ایجاد صندوقهای درآمد ثابت ارزی بهعنوان یکی از ابزارهای نوین در بازار سرمایه، با هدف جذب ارزهای غیرمولد و هدایت منابع ارزی به سمت فعالیتهای مولد، سوالاتی را درباره سازوکار فعالیت، نحوه تسویه، میزان بازدهی، ریسکهای اعتباری و ارزی و همچنین تأثیر این صندوقها بر بازار سهام و نرخ ارز بهوجود آورده است. مهمترین مسأله در این زمینه، میزان اعتماد سرمایهگذاران به ثبات قوانین و نحوه ارائه تعهدات ارزی این صندوقهاست که میتواند بر تمایل سرمایهگذاران نسبت به این ابزار جدید تأثیرگذار باشد.
سید رضا راستیالحسینی، متخصص در حوزه پولی و بانکی، بیان میکند که صندوقهای درآمد ثابت ارزی در صورتی که بهدرستی اجرا شوند، قادرند بخشی از ارزهای راکد را به سمت فعالیتهای مولد سوق دهند. اما دستیابی به نرخهای بالای سود ارزی، چگونگی اجرای تعهدات در زمان ابطال و غلبه بر بیاعتمادی ناشی از تجربیات پیشین سپردههای ارزی، از جمله بزرگترین چالشهایی است که این ابزار با آن مواجه است.
به گفته این کارشناس، تأثیر این صندوقها بر بازار ارز نیز دوگانه بوده و بسته به سطح اعتماد عمومی و نحوه تأمین منابع برای ورود به صندوقها، ممکن است به کاهش یا افزایش تقاضا در بازار آزاد ارز منجر شود.
در ادامه، متن کامل گفتوگوی خبرنگار مهر با این کارشناس پولی و بانکی درباره ماهیت صندوقهای درآمد ثابت ارزی، ریسکهای آن و تأثیراتش بر بازار سرمایه و نرخ ارز را میخوانید:
ماهیت و سازوکار عملکردی صندوقهای درآمد ثابت ارزی چه ویژگیهایی دارد؟
راستیالحسینی: صندوقهای درآمد ثابت ارزی ابزارهای جدیدی هستند که تحت نظارت مشترک سازمان بورس و اوراق بهادار و بانک مرکزی به منظور جذب ارزهای غیرمولد، اسکناسها و حوالههای ارزی تأسیس شدهاند. تمامی فرآیندهای صدور و ابطال واحدهای این صندوقها به صورت بینالمللی انجام میشود و هیچ گونه تبدیل اجباری به ریال در مراحل اجرایی آن وجود ندارد.
طبق مقررات تعیین شده، ارزش هر واحد سرمایهگذاری معادل ۱۰ دلار، حداقل میزان ورود ۱۰۰ دلار و حداکثر سهمیه تملک برای هر فرد حقیقی یا حقوقی ۵ درصد از کل ارزش صندوق تعیین شده است. منابع این صندوقها تنها در ابزارهای بدهی ارزی، اوراق مرابحه ارزی در پروژههای صادراتمحور و سپردههای ارزی در بانکها سرمایهگذاری میشود.
چالشهای اساسی و ریسکهای پیشروی این صندوقها کدام است؟
راستیالحسینی: بزرگترین چالش این ابزار، نحوه تحقق سودهای اعلام شده در حدود ۸ تا ۱۲ درصد ارزی است. در شرایط تحریمی و عدم دسترسی به بازارهای بینالمللی، این نرخها نسبت به استانداردهای جهانی سود ارزی، بهطور قابل توجهی بالا دیده میشود.
این چالش میتواند ناشی از ریسکهای اعتباری در طرحهای زیرساختی، ریسک نکول بهعلت عدم وصول درآمدهای ارزی شرکتهای صادراتی و ریسک عدم تحقق تعهدات ارزی در زمان ابطال واحدها باشد. در صورت وقوع هرگونه ناترازی مالی، احتمال فشار به منابع بانک مرکزی برای تضمین اصل و سود یا تغییر اجباری شیوه تسویه از ارزی به ریالی وجود دارد.
آیا موفقیت صندوقهای کالایی مانند طلا و نقره میتواند به بهبود تصویر منفی سپردههای ارزی گذشته کمک کند و باعث افزایش تمایل عمومی شود؟
راستیالحسینی: هرچند تجربه صندوقهای طلا و کالایی بهدلیل شفافیت در قیمتگذاری و نقدشوندگی بالایی که دارند، موفق بوده است، اما بازسازی تصویر سرمایهگذاران نسبت به داراییهای ارزی نیاز به اثبات ثبات قوانین دارد.
در گذشته، مداخلات ناگهانی و تغییرات در شیوه تسویه سپردههای ارزی از اسکناس به ریال، موجب بیاعتمادی عمیق گردیده است. بنابراین، تنها شبیهسازی ساختار صندوقهای کالایی کافی نیست؛ بلکه تضمین حقوقی کامل و پایبندی به تعهدات به صورت ارز فیزیکی در زمان ابطال، بهطور جدی بر میزان استقبال عمومی تأثیرگذار خواهد بود.
رونق این صندوقها چه تاثیراتی بر بازار سهام و سایر صندوقها، مانند درآمد ثابت ریالی و کالایی، خواهد داشت؟
راستیالحسینی: ورود این ابزار میتواند موجب تغییر در ترکیب داراییها در بازار سرمایه شود. در صورتی که اعتماد عمومی جلب گردد، بخشی از منابع صندوقهای درآمد ثابت ریالی به علت وجود تورم و ریسک کاهش ارزش پول ملی، به سمت صندوقهای ارزی سوق پیدا خواهد کرد که این امر میتواند فشار بر نرخ بهره ریالی را افزایش دهد.
در خصوص بازار سهام، اثرات مختلفی قابل تصور است؛ از یکسو، رقابت برای جذب نقدینگی ممکن است بازار سهام را در کوتاهمدت با کمبود تقاضا مواجه کند، اما از سوی دیگر، تأمین مالی پروژههای صادراتی در حوزه پتروشیمی و معدن از طریق این صندوقها، پایداری عملیاتی شرکتهای بورسی را در بلندمدت تقویت خواهد کرد.
علاوه بر این، صندوقهای طلا و نقره به عنوان رقبای جدی، بخشی از سهم خود را در مدیریت ریسک به این ابزار نوین خواهند سپرد.
آیا توسعه این صندوقها میتواند موجب کاهش نوسانات و کنترل نرخ در بازار آزاد ارز شود؟
راستیالحسینی: تأثیر این ابزار بر بازار ارز وابسته و دارای ابعاد دوگانه است. در سناریوی مثبت، اگر این صندوقها موفق به جذب اعتماد دارندگان ارزهای خانگی ـ که تخمین زده میشود بیش از ۲۰ میلیارد دلار اسکناس راکد در دست دارند ـ شوند و بازدهی واقعی ارزی محقق گردد، تقاضای محتاطانه برای خرید اسکناس فیزیکی کاهش یافته و داراییهای غیرفعال به چرخه مولد ورود میکنند که پیامد مستقیم آن کاهش نوسانات مقطعی در بازار آزاد خواهد بود.
اما در صورت عدم جلب اعتماد کافی یا بروز ابهام در تسویه ارزی، تقاضای ایجاد شده جهت ورود به صندوق میتواند از طریق ریال به بازار غیررسمی سرریز کند؛ به این صورت که افراد برای بهرهگیری از سود دلاری، ریال خود را در بازار آزاد به دلار تبدیل کرده و وارد صندوق میشوند.
در این صورت، نهتنها التهاب کاهش نخواهد یافت، بلکه خود صندوق به محرک تقاضای نقدی در بازار آزاد و انباشت تعهدات پرریسک ارزی تبدیل خواهد شد.