به نقل از خبرگزاری مهر، روابط عمومی سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) در پی انتشار مقالهای با عنوان «از ۷ هزار مگاوات وعده تا ۲۰۰۰ مگاوات اجرا/ روایت کندی یک طرح» در تاریخ ۲۶ شهریور ماه ۱۴۰۵ در این خبرگزاری، موارد زیر را بهمنظور شفافسازی و اصلاح برخی اطلاعات موجود به اطلاع عموم میرساند.
الف) ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر
۱. ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر از ۶ هزار مگاوات فراتر رفته است
برخلاف اطلاعات ذکرشده در مقاله موردنظر، ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور در حال حاضر از ۶ هزار مگاوات تجاوز کرده و نسبت به مرداد ماه ۱۴۰۳، رشد بیش از پنجبرابری را نشان میدهد. برنامه ریزی جهت افزایش این ظرفیت به ۷ هزار مگاوات همچنان در حال انجام است.
۲. رقم مصوب با ارز تخصیصیافته مغایرت دارد
برای اجرای طرح ۷ هزار مگاواتی، مجموعاً ۱.۵ میلیون دلار منابع ارزی مصوب شده است، اما تا کنون تنها حدود یک میلیون دلار از این رقم به تخصیص رسیده است. بنابراین تقریباً یکسوم منابع مصوب هنوز دوران تخصیص را نگذرانده و نمیتوان مبلغی که هنوز پرداخت نشده را بهعنوان «ارز گمشده» یا «ارز دریافتی بدون واردات پنل» در نظر گرفت.
۳. با وجود تخصیص ناقص منابع، بخش عمدهای از طرح به مرحله اجرا درآمده است
اگرچه کل اعتبار مصوب به پروژه واگذار نشده، نزدیک به ۸۰ درصد ظرفیت نیروگاهی پیشبینیشده به مرحله عملیاتی رسیده و حدود هزار مگاوات دیگر نیز در حال تجهیز، تأمین و تکمیل پروژه است. بنابراین، ارزیابی عملکرد این طرح باید براساس میزان واقعی منابع تخصیصیافته انجام شود، نه بر اساس رقم کل مصوب.
۴. تاخیر در تخصیص منابع، از دلایل تأخیر در تکمیل طرح بوده است
اگر منابع مصوب بهموقع تخصیص یابد، این امکان وجود داشت که ظرفیت ۷ هزار مگاواتی تا پایان سال گذشته عملیاتی شود. تأخیر در تأمین منابع موجب گردید که بخشی از خرید تجهیزات به دورهای با افزایش قیمتهای جهانی، سختیهای ناشی از تحریم و شرایط جنگی منتقل شود؛ این عوامل بهوضوح بر هزینه و زمان تأمین تجهیزات تأثیرگذار بودهاند. بنابراین، مسئله اصلی «مفقود شدن ارز» نیست، بلکه تأخیر در تخصیص کامل و بهموقع منابع مصوب میباشد.
۵. در ارزیابی پروژهها، مراحل مختلف اجرا باید تفکیک شود
تأمین مالی، سفارش و ورود تجهیزات، نصب، انجام آزمایشهای فنی، اتصال به شبکه و بهرهبرداری رسمی، مراحل مختلف اجرای یک پروژه نیروگاهی محسوب میشوند. از این رو، ممکن است بخشی از ظرفیت نیروگاهی در حال تولید یا تزریق برق به شبکه باشد، ولی به دلیل عدم تکمیل برخی مراحل فنی یا اداری، در تمامی سامانهها بهعنوان ظرفیت بهرهبرداریشده نهایی ثبت نشده باشد.
۶. جمعبندی بخش ظرفیت
در حال حاضر ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از ۶ هزار مگاوات فراتر رفته است. تحقق این ظرفیت علیرغم عدم تأمین کامل و بهموقع منابع مالی، محدودیتهای ناشی از جنگ، دشواریهای حملونقل و تأمین تجهیزات و دیگر موانع اجرایی، دستاوردی قابل توجه به شمار میرود.
با این وجود، در مطلب منتشرشده، علاوه بر گزارش نادرست برخی آمار، از دادههایی مربوط به تابستان سال گذشته استفاده شده است؛ در حالی که تحولات این حوزه در یک سال اخیر بهسرعت تغییر یافته و استناد به آمار گذشته بدون اشاره به آخرین وضعیت موجود، ممکن است تصویری غیرواقعی از روند توسعه تجدیدپذیرها ارائه دهد.
ب) نصب نیروگاههای خورشیدی در ۱۲ هزار مدرسه
۱. تقسیم کار اجرایی میان ساتبا و سازمان نوسازی مدارس
در ارتباط با برنامه نصب نیروگاههای خورشیدی در ۱۲ هزار مدرسه در سرتاسر کشور که در قالب طرح «شهدای دانشآموز میناب» اجر میشود، ضروری است به اطلاع برسانیم که ساتبا در این پروژه مسئول تأمین تجهیزات بوده و در همین راستا تفاهمنامهای با سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور امضا کرده است.
براساس تقسیم کاری که انجام شده، مسئولیت برنامهریزی برای اجرای پروژه در استانها و هماهنگیهای لازم با مدارس، بر عهده سازمان نوسازی مدارس کشور و دستگاههای مرتبط استانی میباشد.
۲. انتخاب مدارس به منظور تسریع در اجرای طرح
فرآیند انتخاب مدارس برای این طرح نیز بهوسیله سازمان نوسازی مدارس کشور با همکاری ادارات آموزش و پرورش استانها انجام میپذیرد. این سازوکار به منظور تسهیل شناسایی مدارس مناسب و پیشبرد سریعتر فرآیند اجرایی طرح در تمامی نقاط کشور در نظر گرفته شده است.
۳. لزوم تسریع در اجرای پروژه
ساتبا در تلاش است تا با پیگیریهای مستمر و افزایش هماهنگی میان دستگاههای ذیربط، روند اجرای این طرح را با شتاب بیشتری دنبال کند. گسترش نیروگاههای خورشیدی در مدارس نهتنها به کاهش بخشی از ناترازی برق کمک میکند، بلکه در زمینه فرهنگسازی مصرف بهینه انرژی و آشنایی دانشآموزان و نسل آینده با انرژیهای پاک نیز میتواند تأثیرگذار باشد.
ج) تجدیدپذیرها بخشی از راهکار کاهش ناترازی انرژی هستند
برخلاف برداشتهای نادرست برخی افراد، هرگز ادعا نشده است که نیروگاههای خورشیدی یا بهطور کلی انرژیهای تجدیدپذیر، تنها راه حل برای رفع ناترازی برق کشور هستند. تجدیدپذیرها باید بهعنوان یکی از اجزای تشکیلدهنده سبد تولید برق کشور به همراه مجموعهای از اقدامات مکمل توسعه یابند.
تبدیل نیروگاههای گازی به سیکل ترکیبی، افزایش بهرهوری نیروگاههای موجود، اجرای برنامههای بهینهسازی مصرف برق، مدیریت مصرف و گسترش شبکه، در کنار افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر، اقدامات لازم هستند که باید بهطور همزمان دنبال شوند.
هر نیروگاه خورشیدی جدید، بهویژه در ساعات اوج مصرف، قادر است بخشی از نیازهای شبکه را تأمین کرده و بار بر نیروگاههای حرارتی را کاهش دهد و موجب صرفهجویی در مصرف سوخت گردد. در عین حال، انتظار رفع کامل ناترازی برق در تابستان یا زمستان تنها با توسعه نیروگاههای خورشیدی از نظر فنی غیرممکن به نظر میرسد. توسعه تجدیدپذیرها بخشی کلیدی از راهحل است، اما حل پایدار ناترازی برق نیازمند پیادهسازی همزمان مجموعهای از اقدامات در حوزه تولید، شبکه و مصرف خواهد بود.