آیا میتوان میکروبیوم روده را هک کرد؟
میکروبیوم روده در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مهم پژوهشهای پزشکی تبدیل شده است. میلیاردها میکروارگانیسمی که در دستگاه گوارش زندگی میکنند، در هضم غذا، تولید برخی ویتامینها، تنظیم سیستم ایمنی و دیگر فرایندهای بدن نقش دارند. در همین حال، شرکتهایی شکل گرفتهاند که با بررسی نمونه مدفوع افراد، وعده میدهند میتوانند ترکیب میکروبیوم آنها را تحلیل و راهکارهایی برای تغییر آن ارائه کنند. اما هنوز مشخص نیست که تا چه اندازه میتوان میکروبیوم را بهطور دقیق و هدفمند «هک» کرد.
میکروبهای ساکن روده تنها برای هضم غذا اهمیت ندارند. برخی از آنها به تجزیه کربوهیدراتهای پیچیده کمک میکنند و مواد حاصل از این فرایند میتوانند توسط بدن مورد استفاده قرار گیرند. میکروارگانیسمهای روده همچنین در تولید ویتامینهایی مانند ویتامین K و برخی ویتامینهای گروه B نقش دارند و میتوانند بر عملکرد سیستم ایمنی و مقاومت بدن در برابر برخی عوامل بیماریزا تأثیر بگذارند.
به همین دلیل، دانشمندان سالهاست تلاش میکنند رابطه میان میکروبیوم و سلامت انسان را بهتر درک کنند. یکی از موضوعات مورد توجه، تنوع میکروبیوم است. بهطور کلی، افراد دارای رژیم غذایی متنوع، بهویژه رژیمی که طیف گستردهای از مواد غذایی گیاهی را شامل میشود، معمولاً تنوع بیشتری در میکروبیوم روده خود دارند.
برخی پژوهشها نیز نشان دادهاند که غذاهای تخمیری میتوانند بر میکروبیوم تأثیر بگذارند. غذاهایی مانند ماست، کیمچی و کلمترش نمونههایی از این گروه هستند. با این حال، این یافتهها به معنای آن نیست که یک رژیم غذایی مشخص یا یک باکتری خاص برای همه افراد بهترین گزینه است.
یکی از مشکلات اصلی در این زمینه آن است که دانشمندان هنوز تعریف دقیقی از یک «میکروبیوم سالم» ندارند. ترکیب میکروبهای روده افراد سالم میتواند بسیار متفاوت باشد و در عین حال، همه آنها از سلامت مناسبی برخوردار باشند. بنابراین، پیدا کردن چند باکتری در یک نمونه مدفوع و نتیجهگیری درباره سلامت فرد، کار سادهای نیست.
این موضوع بهویژه درباره آزمایشهایی که شرکتهای تجاری برای بررسی میکروبیوم ارائه میکنند اهمیت دارد. برخی از این شرکتها با دریافت نمونه مدفوع، ترکیب میکروارگانیسمهای موجود در آن را بررسی و سپس توصیههایی درباره رژیم غذایی، مکملها یا محصولات حاوی میکروبهای زنده ارائه میکنند.
اما آیا این آزمایشها نتایج قابل اعتمادی ارائه میدهند؟
برای بررسی این مسئله، پژوهشگران در آمریکا نمونههای یکسانی را در اختیار چند شرکت قرار دادند تا آنها را آزمایش کنند. نتایج به دست آمده همیشه با یکدیگر مطابقت نداشت. حتی در برخی موارد، نتایج مربوط به نمونههای مشابه نیز تفاوت داشت.
این تفاوتها نشان میدهد که هنوز استانداردهای یکسان و قابل اتکایی برای اندازهگیری و تفسیر میکروبیوم وجود ندارد. در نتیجه، اگر دو شرکت از یک نمونه نتیجههای متفاوتی به دست آورند، تصمیمگیری درباره اینکه کدام نتیجه واقعاً نشاندهنده وضعیت بدن فرد است، دشوار خواهد بود.
مسئله دیگر این است که حتی اگر دانشمندان بتوانند با دقت بیشتری ترکیب میکروبیوم یک فرد را شناسایی کنند، مرحله بعدی یعنی تغییر دادن آن نیز چالشبرانگیز است. مشخص نیست اضافه کردن یک باکتری خاص یا حذف باکتری دیگری لزوماً باعث بهبود سلامت شود. میکروبیوم یک مجموعه پیچیده است و گونههای مختلف میکروبها با یکدیگر و با بدن انسان تعامل دارند.
با وجود این محدودیتها، پژوهش درباره میکروبیوم همچنان ادامه دارد و دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند ارتباط میان ترکیب میکروبیوم و بیماریها را با دقت بیشتری مشخص کنند. در آن صورت، شاید بتوان از میکروبیوم برای تشخیص یا درمان برخی بیماریها استفاده کرد.
در حال حاضر، اما فاصله قابل توجهی میان پژوهشهای علمی و برخی وعدههای تجاری درباره «شخصیسازی» میکروبیوم وجود دارد. آنچه شواهد علمی تاکنون بیشتر از آن حمایت میکند، اهمیت یک رژیم غذایی متنوع و سرشار از مواد غذایی گیاهی است، نه تلاش برای ساختن یک ترکیب میکروبی مشخص که برای همه افراد مناسب باشد.
میکروبیوم روده یکی از حوزههای امیدبخش علم پزشکی است، اما هنوز بسیاری از پرسشهای اساسی درباره آن بیپاسخ ماندهاند. دانشمندان هنوز نمیدانند دقیقاً چه ترکیبی از میکروبها برای هر فرد مطلوب است و تا چه اندازه میتوان این جامعه پیچیده را بهصورت هدفمند تغییر داد. بنابراین، ادعاهای مربوط به «هک کردن» میکروبیوم باید با احتیاط و در پرتو شواهد علمی موجود بررسی شوند.
منبع: