دریای خزر به عقبنشینی خود ادامه میدهد/ کشورهای حاشیه بهدنبال راهحل مشترک برای انطباق
بر اساس گزارش ایسنا، احمدرضا لاهیجانزاده در نشست خبری کاپ ۷ که امروز در هتل آزادی برگزار شد، به روند کاهش سطح آب دریای خزر اشاره کرد و بیان داشت: با نگاهی به تاریخچه نوسانات دریای خزر، مشخص میشود که از سال ۱۹۹۵، کاهش سطح آب این دریا آغاز گردیده است. با این حال، در سالهای نخستین این کاهش چندان محسوس نبود و توجه چندانی از سوی کشورهای حاشیه خزر جلب نکرد.
وی تصریح کرد: تا سال ۲۰۲۰، میانگین کاهش سطح آب دریای خزر حدود ۷.۵ سانتیمتر در سال تخمین زده شده است؛ در حالی که در آغاز این دوره، این مقدار حدود دو تا سه سانتیمتر در سال بود. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، این نرخ به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال افزایش یافت و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتیمتر ثبت شده است.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه افزود: مدلهای پیشبینی تقریباً به صورت قطعی نشان میدهد که این روند ممکن است همچنان ادامه یابد و لااقل تا سال ۲۰۵۰ با شدت حدود ۲۰ سانتیمتر در سال ادامه خواهد داشت. بنابراین، کشورهای حاشیه دریای خزر باید برای سازگاری با این پدیده، برنامهریزی مشترکی داشته باشند.
لاهیجانزاده همچنین به وضعیت شمال دریای خزر اشاره کرد و گفت: در شمال این دریا که شامل کشورهای روسیه، قزاقستان و به نسبت کمتری جمهوری آذربایجان و ترکمنستان میباشد، عمق آب کمتر است و در نتیجه پسروی آب در این نواحی به شدت احساس میشود. در برخی مناطق، این پسروی حتی به ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر رسیده که البته تأثیرات جدی بر بنادر این کشورها گذاشته است.
وی در خصوص تأثیرات کاهش سطح آب دریای خزر بر ایران گفت: در کشور ما، استان گلستان بیشترین آثار این پدیده را تجربه میکند، زیرا شرایط بستر دریا در این استان متفاوت است. البته آثار این کاهش در استانهای مازندران و گیلان نیز قابل مشاهده میباشد.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از طراحی یک طرح منطقهای برای سازگاری با کاهش تراز آب دریای خزر خبر داد و افزود: هماهنگیهای منطقهای در این زمینه در حال انجام است و یک طرح منطقهای نیز تهیه شده که اصول کلی آن قرار است فردا با امضای کشورهای عضو نهایی شود. البته جزئیات این طرح شامل مباحث متعددی است که باید کشورهای ساحلی در مورد آنها توافق کنند و یک برنامه مشترک و مورد توافق برای سازگاری با این پدیده ایجاد شود.
لاهیجانزاده خاطرنشان کرد: علاوه بر این نشست، نشستی دیگر در حدود دو هفته آینده در ترکمنستان برگزار میشود که رئیسجمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در آن حضور خواهند داشت. یکی از نشستهای جانبی این اجلاس نیز به موضوع نوسانات تراز آب دریای خزر اختصاص یافته و قرار است در سطوح عالی و با حضور روسای جمهوری طرفین، این مسأله دوباره مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
تغییر اقلیم، عامل اصلی کاهش سطح آب خزر
وی در مورد عوامل مؤثر بر کاهش سطح آب دریای خزر اظهار داشت: بر اساس پژوهشهایی که کشورهای مختلف به صورت مستقل و جمعی انجام دادهاند، اصلیترین عامل، تغییر اقلیم و افزایش تبخیر میباشد. میزان تبخیر در دریای خزر به طور قابل توجهی افزایش یافته و فقدان ورودی آب از رودخانهها نیز در این روند تأثیرگذار بوده است. در واقع، تأثیر تغییر اقلیم، افزایش دما و شدت تبخیر در کاهش سطح آب دریای خزر به مراتب بیشتر از کاهش ورودی رودخانهها بوده است.
لاهیجانزاده به منابع ورودی آب دریای خزر اشاره کرده و افزود: تقریباً ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر از طریق رودخانه ولگا تأمین شده و ۲۰ درصد باقیمانده نیز از رودخانههای چهار کشور ساحلی دیگر وارد این دریا میشود. سهم ایران از ورودی رودخانهای به دریای خزر تقریباً پنج درصد است.
وی تصریح کرد: کاهش ورودی رودخانهها نیز تحت تأثیر دو عامل قرار دارد: اول کاهش بارش در حوضههای آبریز این رودخانهها، از جمله حوضه ولگا و دوم ساخت سد بر روی این رودخانهها. البته در مورد رودخانه ولگا باید در نظر گرفت که به دلیل حجم بالای آبی که به دریای خزر میریزد، شرایط آن متفاوت است.
تأثیر سدسازی قابل مقایسه با تغییر اقلیم نیست
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در خصوص تأثیر سدسازی بر کاهش ورودی آب به خزر گفت: بررسی تاریخچه سدسازی نشان میدهد که بخش عمدهای از سدهای بزرگ بر روی رودخانه ولگا به اواخر دهه ۱۹۹۰ مربوط میشود و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سدسازی وسیع جدیدی بر روی این رودخانه انجام نشده است.
لاهیجانزاده خاطرنشان کرد: در حال حاضر، حدود ۱۱ سد بزرگ بر روی رودخانه ولگا موجود است، اما سهم کاهش ورودی رودخانهها در مقایسه با اثرات تغییر اقلیم تقریباً ۲۰ درصد برآورد میشود. شدت تبخیر در دریای خزر حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب تخمین زده میشود، در حالی که کاهش ورودی رودخانهها به مراتب کمتر است.
وی ادامه داد: اگر میزان کاهش تبخیر به خاطر تغییرات اقلیمی و پدیدههایی نظیر النینو کاهش یابد، آبی که به موجب این تغییرات به خزر افزوده میشود، چندین برابر آبی است که از کاهش ورودی رودخانهها از دست میرود. بنابراین، این دو عامل از نظر میزان تأثیرگذاری قابل مقایسه نیستند و نقش تغییر اقلیم و افزایش دما بسیار مشهودتر است.
توافق بین پنج کشور حاشیه خزر به مذاکرات طولانی نیاز دارد
لاهیجانزاده در پاسخ به سوالی در مورد مذاکرات بین کشورهای حاشیه خزر برای مدیریت ورودی آب و عوامل انسانی مؤثر بر آن گفت: دستیابی به توافق میان چند کشور در مورد یک مسأله محیط زیستی، فرآیندی زمانبر است و نباید انتظار داشت که یک موضوع در یک نشست مطرح شده و بلافاصله تصمیمگیری شود.
وی به تجربیات مذاکرات بینالمللی در حوزه تغییر اقلیم اشاره و بیان کرد: در مذاکرات بینالمللی، حتی درباره یک جمله یا کلمه، کشورهای مختلف نظرات و منافع خود را ارائه میدهند. در حال حاضر نیز در حاشیه این اجلاس، در حال تدوین یک بیانیه هستیم که شامل چندین بند بوده و تاکنون چهار جلسه آنلاین و سه جلسه حضوری به بررسی وضعیت دریای خزر اختصاص یافته است. مذاکرات حتی تا نیمه شب ادامه داشته است.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست بر اهمیت جمعبندی دقیق موضوعات تأکید کرده و گفت: کشورها باید درباره هر یک از موضوعات به توافق برسند و تأثیر و سهم عوامل مختلف از جمله تغییر اقلیم، کاهش ورودی رودخانهها و عوامل انسانی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.
لاهیجانزاده ادامه داد: موضوع تاثیرگذاری این عوامل و روشهای سازگاری با کاهش سطح آب دریای خزر از محورهای مذاکرات میان کشورهای حاشیه این دریا است و باید این مباحث به صورت دقیق مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت منجر به یک توافق پنججانبه شود.
اجرای طرح پایلوت برای مقابله با آلودگیهای پلاستیکی در مازندران
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به ایسنا در ارتباط با اقدامات انجامشده برای مقابله با آلودگیهای ناشی از پلاستیک و همکاری بین وزارت نیرو و نفت در این راستا گفت: میکروپلاستیکها موضوع بسیار نگرانکنندهای هستند زیرا پلاستیک در طبیعت بهسادگی تجزیه نمیشود و برای تجزیه آن به قرنها زمان نیاز است. این مواد میتوانند به ذرات بسیار ریز در اندازه میکرو و نانو تبدیل شوند که در آب، دریا و رسوبات قابل تشخیص و اندازهگیری خواهند بود.
وی افزود: اگر این ذرات وارد آب شرب شوند، به دلیل ابعاد بسیار کوچکشان، قابلیت جذب داشته و میتوانند وارد جریان خون افراد شوند که این موضوع میتواند تبعات نامطلوبی برای سلامت انسان به همراه داشته باشد.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: همچنین میکروپلاستیکها میتوانند به عنوان ناقل سایر آلایندهها عمل نمایند. به عنوان مثال، فلزات سنگین میتوانند بر روی این ذرات نشسته و از این طریق وارد زنجیره غذایی و در نهایت به وسیله انسانها مصرف شوند. ترکیبات آلی و دیگر مواد خطرناک نیز میتوانند از طریق میکروپلاستیکها منتقل شوند؛ بنابراین این ذرات به جز آثار مستقیم خود، از نظر قابلیت انتقال آلایندهها نیز مهم و قابل توجه هستند.
لاهیجانزاده به اقدامات کشورها در راستای کاهش مصرف پلاستیک اشاره کرده و گفت: امروز، موضوع کاهش مصرف پلاستیک به طور جدی در بسیاری از کشورها دنبال میشود و برخی از کشورها حتی استفاده از برخی محصولات پلاستیکی را ممنوع کردهاند. در کشورهای اروپایی نیز سالهاست که محدودیتها و سختگیریهایی در این زمینه وجود دارد و تلاش بر این است که روند بازیافت این مواد به سرعت بیشتری پیش برود تا از ورود آنها به طبیعت جلوگیری شود.
وی تأکید کرد: ما نیز باید جهت کاهش مصرف پلاستیک، دو اقدام کلیدی انجام دهیم؛ نخست اینکه باید از طریق آگاهسازی، مصرف پلاستیک به تدریج از سبد خرید مردم خارج شود و دوم اینکه باید نظام مدیریت مناسبی برای جمعآوری و بازیافت پلاستیکهای تولید شده از مرحله تولید تا پایان چرخه عمر آنها ایجاد کنیم.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از اجرای یک طرح پایلوت در مازندران خبر داد و افزود: در برخی کشورهای ساحلی، طرحهای محدود و پایلوت برای جمعآوری و بازیافت پلاستیک آغاز شده و ما نیز در بهشهر استان مازندران چنین طرحی را برای جمعآوری، بازیافت پلاستیک و آموزش مردم در دست اجرا داریم.
تغییر رفتار مردم پس از افزایش قیمت کیسههای پلاستیکی
لاهیجانزاده با اشاره به تغییر رفتار مصرفکنندگان در پی افزایش قیمت محصولات پلاستیکی گفت: پس از رویدادهای اخیر برای پتروشیمیها بهدلیل جنگ و افزایش قیمت پلاستیک، تغییراتی در رفتار مردم مشهود است. برای نمونه، اکنون بسیاری از افرادی که برای خرید نان به فروشگاهها مراجعه میکنند، کیسههای پارچهای همراه خود میآورند و در نتیجه استفاده از کیسههای پلاستیکی برای آنها با هزینه بیشتری همراه است.
وی ادامه داد: برخی صنایع نیز اعلام کردهاند که بستهبندیهای مورد استفاده را پس از مصرف از مشتریان دریافت میکنند. این رویکرد پیشتر و قبل از افزایش قیمت پلاستیک نیز در برخی کشورهای پیشرفته اجرا میشد، ولی اکنون ما نیز باید از این ظرفیت بهرهبرداری کنیم.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه به اهمیت فرهنگسازی در این زمینه اشاره کرد و گفت: باید این روند را با فرهنگسازی ادامه دهیم و مدیریت مصرف و بازیافت پلاستیک را به فرهنگ نهادینهشدهای در میان مردم و صنایع تبدیل کنیم.
ادامه دارد