به نقل از بیبیسی، اگر زمانی را در خیابانهای توکیو بگذرانید، احتمالاً پس از لذت بردن از قهوه یا یک ساندویچ از فروشگاههای زنجیرهای، با سؤالی مشترک مواجه میشوید؛ زباله خود را کجا باید دور بیندازید؟ ژاپن به خاطر خیابانهایش که همواره پاک و بدون زباله هستند مشهور است، اما یافتن سطل زباله در این کشور بعضاً به چالشی واقعی تبدیل میشود.
برخلاف آنچه که به نظر میرسد، فقدان سطلهای زباله تنها به فرهنگ نظم و انضباط اجتماعی ژاپنیها مرتبط نیست. این وضعیت نتیجهای از ترکیبی از یک رویداد تاریخی، سیاستهای شهری، هزینههای مدیریت پسماند و عادتهای اجتماعی است که طی چند دهه شکل گرفتهاند.
حملهای که سطلهای زباله را ناپدید کرد
رخداد کلیدی این موضوع به مارس ۱۹۹۵ برمیگردد؛ زمانی که اعضای فرقه آئوم شینریکیو با انتشار گاز سارین در متروی توکیو، ۱۴ نفر را به قتل رسانده و هزاران نفر دیگر را زخمی کردند. پس از وقوع این حمله، مقامات به منظور کاهش ریسک حملات مشابه، بسیاری از سطلهای زباله عمومی را حذف کردند و دسترسی به آنها را محدود نمودند.
حملات تروریستی بعدی، از جمله واقعه ۱۱ سپتامبر، باعث شد رویکرد امنیتی این چنینی برای سالها ادامه یابد. با این حال، امنیت تنها عامل باقی ماندن این وضعیت نیست.
دلیل کاهش سطلهای زباله توسط شهرداریها
از اوایل دهه ۲۰۰۰، برخی از شهرهای ژاپن به لحاظ اقتصادی نیز شمار سطلهای زباله خیابانی را کاهش دادهاند. به عنوان مثال، شهر کیوتو از سال ۲۰۱۱ بیش از نیمی از سطلهای زباله عمومی خود را حذف کرده است؛ زیرا بسیاری از ساکنان زبالههای خانگی را درون آنها قرار میدادند و این موضوع هزینه جمعآوری و نظافت اطراف سطلها را به طور قابل توجهی افزایش داده بود.
به همین دلیل، شهرداریها مردم را به حمل زباله در طول مسیر تا خانه تشویق کردند؛ سیاستی که به تدریج به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شد.
چگونه خیابانها همچنان مرتب و پاک میمانند؟
تمیزی خیابانهای ژاپن تنها به علت فرهنگ فردی نیست. سالها سرمایهگذاری در آموزش عمومی، کمپینهای مرتبط با اجتناب از رها کردن زباله، نظافت مداوم معابر و طراحی شهری نیز نقش قابل توجهی در دستیابی به این وضعیت ایفا کردهاند.
در کنار این سیاستها، یک هنجار اجتماعی کلیدی به نام «میواکو او کاکهنای» نیز وجود دارد؛ که روی خودداری از ایجاد ناراحتی یا مشکل برای دیگران تأکید میکند. این دیدگاه باعث شده است که بسیاری از افراد ترجیح دهند زباله خود را تا دستیابی به مقصد نگه دارند.
گردشگران عمدتاً شگفتزده میشوند
ساکنان ژاپن معمولاً در حین رفتوآمد کمتر غذا میخورند یا نوشیدنی مینوشند؛ بنابراین زباله کمتری در طول روز تولید میکنند. اما گردشگران که ساعتها در شهر قدم میزنند، از فروشگاههای زنجیرهای خرید میکنند و بیشتر از ساکنین محلی در جستجوی سطل زباله هستند.
به گفته راهنمایان گردشگری، بسیاری از مسافران در ابتدا از این وضعیت دچار سردرگمی میشوند؛ اما پس از گذشت مدتی به حمل زباله تا پیدا کردن محل مناسب عادت میکنند.
سطلهای زباله کاملاً ناپدید نشدهاند
با وجود این تصور که سطلهای زباله ناپدید شدهاند، آنها هنوز در ژاپن وجود دارند؛ فقط کمتر به چشم میخورند. ایستگاههای قطار معمولاً نزدیکی گیتهای ورودی دارای سطلهای شفاف هستند تا مورد نظارت کارکنان یا دوربینهای امنیتی قرار بگیرند.
ژاپن حتی برای مواجهه با این مشکل به سراغ فناوری نیز رفته است. ایستگاه شینجوکو در توکیو بهتازگی آزمایش رباتهای جمعآوری زباله را آغاز کرده است؛ این رباتها در میان جمعیت مسافران حرکت کرده و زبالهها را جمعآوری میکنند.
تا زمانی که این رباتها به بخشی از زندگی روزانه بدل شوند، بهترین گزینه برای گردشگران همان کارهایی است که بسیاری از ژاپنیها سالها به طور مرتب انجام دادهاند؛ نگهداری زباله تا رسیدن به نزدیکترین مکان مناسب برای دور انداختن آن.