طبق گزارش خبرگزاری مهر، بخش باغبانی در ایران با تولید سالانه حدود ۲۵ میلیون تن محصولات و اشتغالزایی مستقیم برای بیش از ۸۰۰ هزار نفر، به عنوان یکی از ارکان کلیدی اقتصاد کشاورزی کشور شناخته میشود. با این وجود، این بخش با چالشهایی نظیر محدودیت در منابع آبی، افت میزان بهرهوری و ضعف در سیستم انتقال دانش مواجه است.
این تحقیق با رویکردی آیندهپژوهانه به بررسی توسعه باغبانی در ایران پرداخته و بر اهمیت تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی تأکید دارد. به منظور طراحی سناریوها، از اطلاعات آماری مرکز آمار ایران، وزارت جهاد کشاورزی و گمرک جمهوری اسلامی بهرهگیری شده است.
برای ارزیابی پیامدهای هر یک از سناریوها، از مدل تعادل عمومی قابل محاسبه (CGE)، مدلهای سری زمانی ARIMA و شبیهسازی مونتکارلو با ۱۰ هزار تکرار استفاده شده است.
سه سناریو برای آینده باغبانی
براساس یافتههای ارائهشده در این گزارش، در سناریوی «ادامه روند کنونی»، تعداد اشتغال در بخش کشاورزی از ۲.۰۷ میلیون نفر به ۱.۹۴ میلیون نفر کاهش خواهد یافت که معادل ۶ درصد افت است. در این حالت، تراز تجاری محصولات باغی به ۴.۷ میلیارد دلار میرسد.
سناریوی «توسعه فناورمحور» بر دو فرض اصلی مبتنی است که شامل افزایش بودجه تحقیقات به ۱.۵ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی و دسترسی ۸۰ درصدی بهرهبرداران به خدمات ترویجی است.
نتایج مدلسازی نشان میدهد که در این سناریو، ارزش افزوده در بخش باغبانی به میزان ۶۱ درصد افزایش پیدا میکند و ۴۸۰ هزار شغل جدید در زنجیره تأمین خلق خواهد شد. همچنین، اشتغال در بخش کشاورزی ۲۶ درصد رشد خواهد داشت.
دیگر نتایج این سناریو به بهبود ۷۸ درصدی بهرهوری آب اشاره دارد؛ بهطوری که کارایی آب از ۱۸.۵ به ۳۳ هزار ریال به ازای هر مترمکعب افزایش پیدا میکند.
در این سناریو همچنین پیشبینی شده که صادرات محصولات باغی به ۱۲ میلیارد دلار برسد که ۹۴ درصد بیشتر از سناریوی «ادامه روند کنونی» بوده است.
تأکید بر سرمایهگذاری در تحقیقات، آموزش و ترویج
تحلیل هزینه-فایده انجامشده در این پژوهش نمایانگر این است که سرمایهگذاری در نظام تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در سناریوی توسعه فناورمحور، نرخ بازده داخلی ۲۴ درصد و نسبت فایده به هزینه ۵.۶ را نشان میدهد.
یافتههای این گزارش سناریوی «توسعه فناورمحور» را بهعنوان مسیر پیشنهادی برای توسعه باغبانی ایران تا سال ۱۴۲۰ معرفی میکنند. به منظور تحقق این چشمانداز، پیشنهاد تدوین و اجرای «قانون جهش توسعه باغبانی ایران» مطرح گردیده است.
این قانون سه محور اصلی را در بر میگیرد: نخست، افزایش بودجه تحقیقات کاربردی به ۱.۵ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی؛ دوم، اصلاح نظام آموزش عالی کشاورزی با تمرکز بر تقویت مهارتآموزی و کارآفرینی و افزایش درصد دانشجویان مهارتی از ۲۰ به ۶۰ درصد؛ و سوم، هوشمندسازی نظام ترویج با تکیه بر فناوری اطلاعات و سامانههای هشدار سریع، بهطوری که ۸۰ درصد از افراد بهرهمند شوند.