ایران و آمریکا؛ چقدر به توافق نزدیک هستیم؟
فرارو- پاتریک وینتور، تحلیلگر برجسته در امور بینالمللی و نویسنده به نام روزنامه گاردین
براساس گزارش فرارو و به نقل از روزنامه گاردین، مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در شرایطی که روابط آمریکا و ایران بعد از ماهها تنش همچنان در حالت تنشآلود قرار دارد، سعی در تبیین روایت تهران از جنگ و سناریوی احتمالی برای پایان دادن به آن داشت. او با نقد لحن تهدیدآمیز واشنگتن، ایالات متحده را به عنوان عامل اصلی تشدید بحران در منطقه معرفی کرد و تأکید ورزید که ایران در برابر فشارهای نظامی و سیاسی تسلیم نخواهد شد.
پزشکیان همچنین بر آمادگی تهران برای برقراری گفتوگو تأکید کرد، اما این آمادگی را مشروط به کنار گذاشتن هرگونه تهدید دانست. این اظهارات در حالی ایراد شد که دونالد ترامپ در سخنرانی خود یک روز قبل از آن در سازمان ملل، به احتمال نابودی ایران در صورت عدم توافق اشاره کرده بود. در عین حال، مذاکرات دیپلماتیک میان دو طرف از سر گرفته شد و دیداری سهساعته میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا با میانجیگری قطر برگزار گردید؛ تماسی که هر دو طرف آن را مثبت ارزیابی کردند.
تنگه هرمز؛ محور مرکزی گفتگوهای تهران و واشنگتن
یکی از مسائل کلیدی موضع ایران بحث آینده تنگه هرمز بود. مسعود پزشکیان تصریح کرد که ایران اجازه نخواهد داد که این آبراه استراتژیک به مسیری برای انتقال تسلیحات علیه خود تبدیل گردد. در این راستا، تهران اعلام داشته است که در صورت تحقق شروط مشخص، امکان بازگشایی تنگه هرمز طی مدت زمان کوتاه میسر خواهد بود. گزارشهای اخیر نیز تأیید میکند که ایران پیشنهاد بازگشایی تنگه را مشروط به کاهش فشار نظامی و پایان محاصره بیان کرده است.
اهمیت این مسئله تنها به روابط میان ایران و آمریکا محدود نمیشود؛ محدودیت عبور کشتیها از هرمز تأثیرات قابل توجهی بر بازار جهانی انرژی نیز داشته و همزمان، ناامنی در بابالمندب و فعالیتهای حوثیها، مسیرهای انتقال انرژی در منطقه را تحت فشار قرار داده است.
تأکید ایران بر شروط مذاکرات
در کمال همزمانی با اظهارات مسعود پزشکیان، مقامات ایرانی تصریح کردند که برقراری تماس با آمریکا به معنای تغییر شروط تهران برای گفتوگو نیست. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در بیانیهای گفت که پیام ایران از طریق میانجیگری قطر منتقل شده و رفع هرگونه اقدامات نظامی، پایان محاصره دریایی و آزادسازی داراییهای مالی ایران از جمله خواستههای تهران است.
دیپلماسی در شرایط فشار اقتصادی و نظامی
به طور کلی، تماسهای نیویورک نشاندهنده این است که در حالی که فشار نظامی و اقتصادی همچنان ادامه دارد، کانالهای دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن کاملاً بسته نشده است. با این حال، دو طرف هنوز بر سر مسایل بنیادی اختلاف نظر دارند و گزارشهای کنونی بیانگر فاصله معناداری میان مواضع آنان است.
برای تهران، حفظ استقلال، پایان محاصره و تحریمها و تعیین شرایط آینده تنگه هرمز در کانون مذاکرات قرار دارد؛ در حالی که واشنگتن به دنبال تحقق توافقی برای خاتمه بخشیدن به تنشهای کنونی است. بنابراین، دیدارهای نیویورک را میتوان به عنوان نشانهای از تداوم تماسها تلقی نمود، نه نشانهای از دستیابی به توافق نهایی.