بر اساس گزارشهای منتشر شده در Architectural Digest، در زیر منطقه سارایونو واقع در شهر تاریخی قونیه، ترکیه، یک شبکه پیچیده از اتاقها، راهروها و فضاهای کاربردی بهطور پنهانی در دل صخرهها قرار دارد که باستانشناسان هنوز ابعاد کامل آن را شناسایی نکردهاند. این مجموعه با نام سارایینی شناخته میشود و به تخمینهای اخیر، وسعت آن حداقل به ۲۰ هزار متر مربع میرسد، و شواهد حاکی از زندگی روزمره ساکنان آن را نشان میدهد.
سارایینی یکی از بسیاری از شهرهای زیرزمینی شناختهشده در ترکیه به شمار میرود، اما وسعت و امکانات آن، این مجموعه را از بسیاری از نمونههای مشابه متمایز میسازد. باستانشناسان قدمت برخی از بخشهای این شبکه را به قرن هشتم میلادی برمیگردانند و بیان میکنند که ساکنان این مکان به ایجاد فضاهای متعدد در سطوح مختلف در دل سنگ پرداختهاند.
شهری در دل صخرهها
تا کنون، کاوشهای انجامشده در سارایینی حدود ۳۰ اتاق را نمایان کردهاند. تعدادی از این فضاها دارای سقفهای قوسیشکل هستند و در بخشهای مختلف مجموعه نیز چاه، انبار، سرداب، دودکش و فضاهای ذخیرهسازی مشاهده میشود. همچنین، یکی از راهروهای کشفشده به حدی وسیع است که باستانشناسان آن را با خیابانهای یک شهر عادی مقایسه کردهاند.
در زبان محلی، نام سارایینی به معنای «غار قصر» یا «غار کاخ» است؛ نامی که به نظر پژوهشگران با فضای نسبتاً وسیع و امکانات موجود در این مجموعه مرتبط میباشد. بر خلاف آنچه ممکن است درباره یک پناهگاه زیرزمینی ساده تصور شود، سارایینی فضاهایی را برای ساکنان فراهم کرده بود که برای ادامه زندگی روزمرهیشان طراحی شده بودند.
فقط پناهگاهی برای روزهای سخت نبود
یافتهها در سارایینی گواهی بر این است که ساکنان برای بالاتر از یک اقامت کوتاهمدت اضطراری آماده بودند. کارشناسان در کنار اتاقها و راهروها، فضاهایی را شناسایی کردهاند که احتمالاً به نگهداری دامها اختصاص داشتهاند. همچنین، چند فضای کوچک مذهبی که در دل سنگ کنده شدهاند، از دیگر بخشهای این مجموعه محسوب میشوند.
وجود چاهها، آشپزخانهها، اجاقها، کارگاهها و فضاهای ذخیرهسازی نشاندهنده این است که سازندگان این مجموعه به تأمین نیازهای اصلی زندگی در زیر زمین فکر کرده بودند. سیستمهای تهویه و دودکشها نیز به توزیع هوای تازه در بخشهای مختلف کمک میکردند و امکان استفاده از فضاهای عمیقتر را به ساکنان میدادند.
این ویژگیها تنها بر عمق اهمیت سارایینی میافزاید و آن را فراتر از یک سیستم تونل و اتاق زیرزمینی ساده میسازد. معماری این مجموعه حاکی از آن است که طراحان نه تنها به فکر پناهگرفتن، بلکه به ادامه زندگی و تأمین نیازهای روزمره در زیر زمین نیز بودهاند.
چگونه چنین شهری ساخته شد؟
سارایینی در حقیقت بیشتر از آنکه ساخته شده باشد، تراشیده شده است. سازندگان با کندن تدریجی سنگ، اتاقها و راهروها را شکل داده و بخشهای مختلفی مانند چاه، آبانبار، آشپزخانه و کارگاه را در این ساختار ایجاد کردهاند.
قونیه در مرکز آناتولی واقع شده است؛ منطقهای که تاریخ طولانی در ایجاد فضاهای زیرزمینی و سنگتراشیده دارد. تمدنهایی مانند هیتیها و فریگیها قرنها قبل از شکلگیری شهرهای زیرزمینی دوران بیزانس، اتاقها و سازههایی را در دل سنگ در این ناحیه ساخته بودند.
وجود سنگهای آتشفشانی نرم در این منطقه نیز امکان تراشیدن فضاهای بزرگ را فراهم کرده است. به تدریج این سنت معماری در شهرهای زیرزمینی مشهور آناتولی ادامه یافت و نمونههایی مانند شهر زیرزمینی درینکویو نیز بر همین پایه شکل گرفتند.
شهر زیرزمینی که سالها در روایتهای محلی بود
سارایینی برای ساکنان محلی شناختهشده بود. سالها بزرگان منطقه از تونلها و فضاهای زیرزمینی بزرگی سخن میگفتند و حتی برخی ادعا کرده بودند که در دوران کودکی خود وارد این راهروها شدهاند.
با این حال، در آغاز، باستانشناسان تصور میکردند که وسعت واقعی مجموعه بسیار کمتر از اندازه کنونی باشد. تخمین اولیه حدود ۵۰۰۰ متر مربع بود، اما کاوشها نشان دادهاند که این رقم به حداقل ۲۰ هزار متر مربع افزایش یافته است.
پس از آن، پژوهشگران با استفاده از رادار نفوذی به زمین، شواهدی از وجود یک مجموعه زیرزمینی دیگر در حدود یک کیلومتری شمال سارایینی شناسایی کردند. این مجموعه نیز به شبکهای از فضاها و تونلها تعلق داشته و یک آبانبار بزرگ در آن قرار دارد که ظرفیت تأمین آب برای جمعیتی قابل توجه را داراست.
کشف این مجموعه نزدیک، پرسشی مهم را برای باستانشناسان به وجود آورده است: آیا سارایینی و سازههای همراه آن، مجموعههایی مستقل بودهاند یا اینکه بخشی از یک شبکه زیرزمینی بسیار بزرگتر را تشکیل میدهند؟
کاوش سارایینی هنوز ادامه دارد
باستانشناسان هنوز نتوانستهاند عمق واقعی این شهر زیرزمینی را بهطور کامل مشخص کنند و بخشهایی از آن هنوز بهعنوان ناشناخته باقی ماندهاند. فعالیتهای کاوش و بررسیهای ژئوفیزیکی همچنان ادامه دارند و محققان بهطور مداوم بخشهای جدیدی از این شبکه را شناسایی مینمایند.
در طی این کاوشها، بقایای استخوان حیوانات، پایههای چراغ، قطعاتی از ستونها و اشیای سنگی نیز یافت شدهاند. این کشفیات به پژوهشگران کمک میکنند تا تصوری دقیقتر از نحوه زندگی و استفاده از فضاهای زیرزمینی توسط افرادی که در آنها پناه میگرفتند، ارائه دهند.
سارایینی در حال حاضر برای بازدید عموم آماده نیست؛ چرا که فعالیتهای باستانشناسی همچنان در حال انجام است و بخشهایی از مجموعه هنوز نیاز به پاکسازی و بررسیهای بیشتری دارند. همچنین، برخی از قسمتها از نظر ایمنی برای ورود گردشگران مناسب نمیباشند. بنابراین باید منتظر بمانیم تا کاوشهای آینده، ابعاد واقعی این شهر زیرزمینی و ارتباط احتمالی آن با سازههای زیرزمینی اطراف قونیه را روشن سازند.