به نقل از Architectural Digest، زیر منطقه سارایونو در شهر قونیه ترکیه، شبکهای از اتاقها، راهروها و فضاهای کاربردی در دل صخرهها پنهان شده است که باستانشناسان هنوز ابعاد کامل آن را نمیدانند. این مجموعه که سارایینی نام دارد، طبق برآوردهای فعلی دستکم ۲۰ هزار مترمربع وسعت دارد و شواهدی از زندگی روزمره ساکنان در آن دیده میشود.
سارایینی یکی از دهها شهر زیرزمینی شناختهشده در ترکیه بهشمار میرود؛ اما گستردگی و امکانات آن، این مجموعه را از بسیاری از نمونههای دیگر متمایز میکند. پژوهشگران قدمت بخشهایی از این شبکه را به قرن هشتم میلادی نسبت میدهند و میگویند ساکنان آن فضاهای متعددی را در چند سطح در دل سنگ ایجاد کرده بودند.
شهری در دل صخرهها
کاوشهای سارایینی تاکنون حدود ۳۰ اتاق را آشکار کردهاند. برخی از این فضاها سقفهای طاقیشکل دارند و در بخشهای مختلف مجموعه نیز چاه، انبار، سرداب، دودکش و فضاهای ذخیرهسازی دیده میشود. یکی از راهروهای کشفشده آنقدر عریض است که باستانشناسان آن را به خیابانی در یک شهر معمولی تشبیه کردهاند.
نام سارایینی در زبان محلی به معنای «غار قصر» یا «غار کاخ» بهکار رفته است؛ نامی که به گفته پژوهشگران با معماری نسبتا وسیع و امکانات این مجموعه ارتباط دارد. برخلاف تصویری که ممکن است از یک پناهگاه زیرزمینی ساده در ذهن شکل بگیرد، سارایینی فضاهایی در اختیار ساکنان قرار میداد که برای ادامه زندگی روزمره طراحی شده بودند.
فقط پناهگاهی برای روزهای سخت نبود
یافتههای سارایینی نشان میدهند ساکنان برای مدتی طولانیتر از یک اقامت کوتاه اضطراری در این مجموعه آماده بودند. باستانشناسان در کنار اتاقها و راهروها، فضاهایی را شناسایی کردهاند که احتمالا به نگهداری دام اختصاص داشتند. چند فضای کوچک مذهبی کندهشده در دل سنگ نیز از دیگر بخشهای مجموعه محسوب میشوند.
وجود چاهها، آشپزخانهها، اجاقها، کارگاهها و فضاهای ذخیرهسازی نیز نشان میدهد سازندگان تلاش کرده بودند نیازهای اصلی زندگی را در زیر زمین تأمین کنند. سامانههای تهویه و دودکشها هوا را به بخشهای مختلف میرساندند و امکان استفاده از فضاهای عمیقتر را فراهم میکردند.
این ویژگیها اهمیت سارایینی را فراتر از یک مجموعه تونل و اتاق زیرزمینی میبرد. معماری آن نشان میدهد سازندگان نهتنها به پناهگرفتن، بلکه به ادامه زندگی و تأمین نیازهای روزمره در زیر زمین فکر کرده بودند.
چگونه چنین شهری ساخته شد؟
سارایینی در واقع بیشتر تراشیده شده تا ساخته شده باشد. سازندگان با کندن تدریجی سنگ، اتاقها و راهروها را شکل دادند و سپس بخشهای مختلفی مانند چاه، آبانبار، آشپزخانه و کارگاه را در همان ساختار ایجاد کردند.
قونیه در مرکز آناتولی قرار دارد؛ منطقهای که سابقه طولانی در ساخت فضاهای سنگتراشیده و زیرزمینی دارد. تمدنهایی مانند هیتیها و فریگیها قرنها پیش از شکلگیری شهرهای زیرزمینی دوره بیزانس، در بخشهایی از آناتولی اتاقها و سازههایی را در دل سنگ ایجاد کرده بودند.
سنگهای آتشفشانی نرم منطقه نیز امکان تراشیدن فضاهای بزرگ را فراهم میکردند. بعدها این سنت معماری در شهرهای زیرزمینی معروف آناتولی ادامه یافت و نمونههایی مانند شهر زیرزمینی درینکویو نیز بر همین اساس شکل گرفتند.
شهر زیرزمینی که سالها در روایتهای محلی بود
سارایینی برای مردم منطقه ناشناخته نبود. بزرگان محلی سالها از تونلها و فضاهای زیرزمینی بزرگی صحبت میکردند و حتی برخی از آنها گفته بودند که در دوران کودکی وارد این راهروها شدهاند.
بااینحال، باستانشناسان در ابتدا وسعت واقعی مجموعه را بسیار کمتر از اندازه فعلی تصور میکردند. برآورد اولیه حدود ۵ هزار مترمربع بود، اما کاوشها این رقم را به دستکم ۲۰ هزار مترمربع رساندند.
پژوهشگران سپس با استفاده از رادار نفوذکننده به زمین، شواهدی از یک مجموعه زیرزمینی دیگر در حدود یک کیلومتری شمال سارایینی پیدا کردند. این مجموعه نیز به شبکهای از فضاها و تونلها مربوط میشود و یک آبانبار بزرگ در آن قرار دارد که ظرفیت تأمین آب برای جمعیتی بسیار زیاد را داشته است.
کشف این مجموعه نزدیک، پرسش مهمی را پیش روی باستانشناسان گذاشته است: آیا سارایینی و سازههای اطراف آن مجموعههایی مستقل بودهاند یا بخشی از یک شبکه زیرزمینی بسیار بزرگتر را تشکیل میدادهاند؟
کاوش سارایینی هنوز ادامه دارد
باستانشناسان هنوز عمق واقعی شهر زیرزمینی را مشخص نکردهاند و بخشهایی از آن نیز همچنان ناشناخته باقی مانده است. کاوشها در کنار بررسیهای ژئوفیزیکی ادامه دارند و پژوهشگران هر بار بخشهای تازهای از این شبکه را شناسایی میکنند.
در جریان کاوشها، بقایای استخوان حیوانات، پایههای چراغ، بخشهایی از ستون و اشیای سنگی نیز پیدا شدهاند. این یافتهها به پژوهشگران کمک میکنند تصویری دقیقتر از نحوه استفاده از فضاهای زیرزمینی و زندگی افرادی که در آنها پناه میگرفتند، ترسیم کنند.
سارایینی در حال حاضر برای بازدید عمومی آماده نیست؛ زیرا عملیات باستانشناسی همچنان ادامه دارد و بخشهایی از مجموعه هنوز پاکسازی و بررسی نشدهاند. همچنین برخی قسمتها از نظر ایمنی شرایط مناسبی برای ورود گردشگران ندارند. بنابراین فعلا تنها باید منتظر ماند تا کاوشهای بیشتر، ابعاد واقعی این شهر زیرزمینی و ارتباط احتمالی آن با دیگر سازههای زیرزمینی اطراف قونیه را روشن کند.