نگاهی به مذاکرات پنهانی ایران و ایالات متحده در نیویورک؛ منبع مشکل در کجاست؟
بر اساس گزارش ایلنا و به نقل از الجزیره، در حاشیه برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل، مذاکرات فشردهای از سوی کشورهای منطقه بهمنظور یافتن راهی برای خاتمه دادن به نبرد چندماهه بین ایران و ایالات متحده در حال انجام است.
شبکه خبری «سیبیاس نیوز» از قول یکی از میانجیها اعلام کرد که گفتوگوهای میان دو طرف «مثبت» بوده، اما هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، عنوان کرده که تهران از طریق واسطهها تعدادی شرط را به واشنگتن ارائه داده و برای اجرای این شروط، مهلتی هفتروزه تعیین کرده است.
به گفته عراقچی، از جمله شروط تهران موافقت با ایجاد یک کریدور دریایی توافق شده با عمان، اجرای مفاد توافقنامه قبلی در مورد پایان محاصره و لغو تحریمها و همچنین برقرار کردن آتشبس در لبنان است.
وزیر خارجه ایران افزود که حالا تهران منتظر پاسخ واشنگتن به این پیشنهادات است و تمایل دارد که مذاکرات قبل از برگزاری انتخابات میاندورهای ایالات متحده از سر گرفته شود.
عراقچی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور ایالات متحده و جرد کوشنر دیدار کرده، هرچند که این مکالمات تا کنون به پیشرفتهای قابل توجهی منجر نشده است.
در عوض، یکی از مقامهای کاخ سفید به شبکه «سیانان» اظهار داشت که واشنگتن بهوسیله واسطهها در حال برقراری گفتوگوهای «مثبت و سازنده» با ایران است، با این حال از سرعت در رسیدن به توافق خودداری میکند.
چالش اصلی مذاکرات؛ کدامیک اول عقبنشینی میکند؟
رویترز به نقل از منابع نزدیک به فرایند گفتوگوها گزارش داده که تهران و واشنگتن در نیویورک در حال بررسی یک راهکار مرحلهای برای خروج از حالت جنگ هستند؛ راهی که طبق آن ایران عبور بیمانع کشتیها از تنگه هرمز را تضمین خواهد کرد و آمریکا نیز به نوبه خود، تحریمهای اقتصادی علیه ایران را لغو خواهد کرد.
تنگه هرمز به یکی از نقاط کلیدی در مذاکرات تبدیل شده است. ایران خواستار خاتمه تحریمها و فشارهای اقتصادی ایالات متحده است و واشنگتن نیز بر تأمین آزادی دریانوردی و انتقال انرژی از این آبراه استراتژیک اصرار دارد.
با این حال، منابع مطلع بیان میکنند که مذاکرات با یک مانع بزرگ مواجه است: هیچیک از دو طرف نمیخواهد بدون دریافت امتیازاتی عینی، نخستین گام را در راستای کاهش فشار خود بردارد.
یکی از مقامهای ارشد ایرانی به رویترز گفت که راه واقعی برای شکستن بنبست، پیش بردن تصمیمات بهصورت قدمبهقدم است؛ بهنحوی که ایران عبور کشتیهای تجاری را در هرمز تسهیل کند و در عوض، آمریکا محاصره اقتصادی را لغو کند. همچنین آزادسازی احتمالی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران نیز در شمول این بحث قرار گرفته است.
این مقام ایرانی افزود که یکی از گزینههای باقیمانده، حل مرحلهای بحران است که میتواند با «پایان محاصره و بازگشایی تنگه هرمز» شروع شود.
هرمز؛ اهرمی کلیدی برای ایران
براساس اطلاعات موجود، تهران همچنین مایل است موضوع دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را از متن اصلی توافق احتمالی حذف و به ضمیمهای جداگانه منتقل کند؛ زیرا در حال حاضر، پایان تحریم اقتصادی برای ایران در الویت قرار گرفته است.
با این حال، این اقدام به معنای صرفنظر کردن ایران از موضعش درخصوص مدیریت تنگه هرمز نخواهد بود.
به گفته یکی از منابع، اولویت کنونی ایران در شرایط فعلی تنها دریافت عوارض نیست، بلکه حفظ و تثبیت نقش خود در اداره این آبراه حیاتی است.
این در حالی است که واشنگتن فشار اقتصادی بر تهران را شدت بخشیده و تحریمهای جدیدی بر بخشهای مختلف اقتصاد ایران وضع کرده است. تهران همچنین اعلام کرده است که در کنار پیگیری مسیر دیپلماتیک، خود را برای احتمال از سرگیری درگیری نظامی آماده نگه خواهد داشت.
یک مقام ایرانی در این راستا گفت که تهران بهدنبال راهحل دیپلماتیک است، اما آمریکا همزمان از تحریمهای اقتصادی و تهدیدات نظامی بهعنوان ابزار فشاری استفاده میکند.
وی در ادامه تصریح کرد: «انگشتان ما روی ماشهاند. آمریکاییها میدانند چه اقداماتی را باید انجام دهند، اما با توجه به خواستههای بیش از حد آنها، امکان ختم بحران از طریق دیپلماسی به شدت محدود است.»
پزشکیان: بیاعتمادی عمیق بین ایران و آمریکا وجود دارد
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران در صحبت با شبکه «ایبیسی» از وجود یک «بیاعتمادی عمیق» بین تهران و واشنگتن ابراز نگرانی کرد و همزمان تأکید کرد که ایران برای ایجاد یک رابطه مبتنی بر اعتماد آماده است.
پزشکیان همچنین اشاره کرد که ایران تمایل به ادامه جنگ ندارد و این آمریکا است که باید تصمیم بگیرد آیا میخواهد به این جنگ خاتمه دهد یا خیر.
رئیسجمهور ایران پیشتر نیز از آمادگی تهران برای دستیابی به توافقی با دونالد ترامپ با هدف پایان دادن به جنگ خبر داده بود.
در همین راستا، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه پس از دیدار با عراقچی تصریح کرد که مسکو و تهران تنها راهحل دیپلماتیک را بهعنوان تنها راه خاتمه تنشهای موجود برمیشمرند.
با وجود این فعالیتها، وضعیت مذاکرات هنوز هم مملو از شک و تردید است. واشنگتن میخواهد که فشارهای موجود ابتدا به امتیازدهی ایران منجر شود و ایران نیز بر این نکته تاکید میکند که پیش از اعطای هر گونه امتیاز، باید فشار و تحریم اقتصادی کاهش یابد.
بنابراین، مسئله اصلی در مذاکرات نیویورک فراتر از اصل توافق است؛ بلکه ترتیب اجرای تعهدات و اینکه کدام طرف نخستین قدم را برمیدارد و در ازای آن چه امتیازهایی دریافت میکند، موضوعیت دارد.