چگونه کفش «نایکی» برای دختر ایرانی مشکلساز شد؟
فاطمه محیطیزاده در شرایطی از ادامه رقابت در هفتگانه بازیهای آسیایی کنار رفت که پس از شش ماده، با اختلافی نزدیک نسبت به ورزشکار ژاپنی در رتبه دوم جدول قرار داشت و فقط دوی ۸۰۰ متر برای تعیین سرنوشت نهایی مانده بود، به طوری که حتی شانس کسب مدال طلا را نیز داشت. اما پیش از اینکه نتیجه میدان مشخص شود، استفاده از کفش غیرمجاز موجب دیسکالیفه شدن نماینده ایران گردید.
محیطیزاده در شش ماده پیشین عملکرد چشمگیری داشت؛ او در پرش ارتفاع و پرش طول مقام اول را از آن خود کرد، در دوی ۱۰۰ متر با مانع و ۲۰۰ متر به مقام سوم دست یافت و در پرتاب وزنه نیز در جایگاه دوم قرار گرفت. مجموع این عملکرد منجر به کسب ۴۹۲۵ امتیاز و رتبه دوم جدول گردید، اما آنچه برای او پیش آمد، بیشتر از آنکه یک حادثه فنی در جریان مسابقه باشد، ابهامی جدی در مورد فرایند آمادهسازی و نظارت بر تیم را به وجود میآورد.
فدراسیون جهانی چه میگوید؟
معیار اصلی برای استفاده ورزشکاران از نوع خاصی از کفش، تأیید آن مطابق مقررات فدراسیون جهانی است؛ درواقع، تمامی کفشهای استفاده شده در مسابقات مشمول رنکینگ جهانی باید بهعنوان Approved Shoe شناخته شوند.
کفشی که محیطیزاده در پرش ارتفاع به کار برد، مدل Nike Maxfly ۲ بود؛ این کفش تخصصی برای مسابقات پیست (شامل مواد سرعت و با مانع)، مسابقات پرتاب نیزه و رقابتهای جادهای طراحی شده است و میتوان از آن در مسابقات مادههای پرتاب وزنه، پرتاب دیسک و پرتاب چکش نیز استفاده کرد. اما در مواد پرشی مورد تأیید نیست.
سوال اساسی این است که چرا دقیقاً پیش از مسابقه رسمی باید چنین اتفاقی بیفتد؟ اینجا هسته اصلی ماجراست؛ مقررات کفش World Athletics عمومی و در دسترس است و حتی برای تأیید کفشها و ورود آنها به فهرست رسمی، مکانیسم مشخصی وجود دارد. در چنین شرایطی، همراستایی مدل کفش ورزشکار با فهرست کفشهای تأییدشده باید بخشی از فرایند آمادهسازی یک ورزشکار ملیپوش برای یک رویداد بزرگ باشد. بهویژه در هفتگانه که ورزشکار در چندین ماده مختلف رقابت میکند، بررسی تجهیزات مورد استفاده در هر ماده از اهمیت بیشتری برخوردار است.
اگر مدل کفش پیش از مسابقه بررسی و مشخص میشد که Maxfly ۲ برای پرش ارتفاع تأیید نشده است، این امکان وجود داشت که از کفش دیگری استفاده شود و اساساً به دیسکالیفه شدن منجر نمیشد.
اعتراض عجیب فدراسیون!
پس از این واقعه، فدراسیون دوومیدانی ایران نسبت به کمیته برگزاری بازیها اعتراض کرده و در بخشی از اعتراض خود به این نکته اشاره کرده است: "ورزشکار با حسن نیت و بر اساس تأیید رسمی پیش از مسابقه عمل کرده است. هرگونه خطا در تشخیص مجاز بودن کفش، متوجه فرایند بازرسی است و نه ورزشکار. ابطال نتایج بهصورت بازگشتی، آن هم برخلاف تأیید قبلی مسئولان مسابقه، نگرانی جدی درباره رعایت انصاف رویهای بر اساس قوانین مسابقات فدراسیون جهانی ایجاد میکند." اما هیچ چیزی در این ماجرا مغایر با قوانین فدراسیون جهانی به نظر نمیرسد؛ زیرا در قوانین منتشرشده در سایت فدراسیون جهانی در مورد کفش ورزشکاران به این مسئله نیز اشاره شده است: "در صورت درخواست مسئول کنترل کفش یا مسئول انضباطی، پس از پایان رقابت، ورزشکار باید کفش دوومیدانی خود را برای بررسی و انجام تحقیقات بیشتر به نهاد مستقل ارائه کند؛ این بررسی میتواند، در صورت نیاز، شامل بریدن یا باز کردن کفش نیز باشد، مطابق با مقررات ۱۲.۱۳.
اگر ورزشکار در مسابقه شرکت کرده باشد و پس از انجام اقدامات لازم در همان مسابقه، برای شناسایی کفش مشخص شود که وضعیت کفش «تأییدنشده (Unapproved Shoe)» است، مسئول کنترل کفش باید داور را مطلع کند و داور نیز طبق مقررات ۱۳.۱ ورزشکار را از مسابقه دیسکالیفه خواهد کرد.
مسئولیت فقط بر عهده ورزشکار نیست
طبیعی است که ورزشکار نیز نسبت به تجهیزاتی که استفاده میکند مسئولیت دارد، اما در سطح تیم ملی نمیتوان تمامی فرایند کنترل تجهیزات را به خود ورزشکار واگذار کرد.
فدراسیون و کادر فنی باید از روند مسابقه و تجهیزات استفادهشده توسط ورزشکار خود آگاه باشند و مطمئن شوند که آیا این تجهیزات با مقررات مورد نظر مطابقت دارد یا خیر. بهویژه زمانی که قوانین بینالمللی، مدل و کاربرد مجاز کفشها را بهروشنی تعیین کردهاند.
بنابراین سؤال واضحی از فدراسیون دوومیدانی وجود دارد: آیا پیش از مسابقه، مدل کفش محیطیزاده با فهرست رسمی کفشهای تأییدشده World Athletics مطابقت داده شده بود؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا پیش از مسابقه کفش دیگری برای این ماده انتخاب نشد؟ و اگر چنین بررسیای انجام نشده، چرا این یکی از ابتداییترین الزامات فنی حضور یک ورزشکار در یک مسابقه بینالمللی نادیده گرفته شد؟
هزینه سنگین یک اشتباه
دیسکالیفه شدن محیطیزاده، نتیجه یک رقابت ورزشی عادی نبود. او یکی از شانسهای اصلی کسب مدال و حتی طلا بود. حالا به جای آنکه درباره عملکرد وی در آخرین ماده و نتیجه نهایی هفتگانه صحبت کنیم، باید درباره کفشی بحث نماییم که امکان مشخصکردن قانونی یا غیرقانونی بودنش پیش از مسابقه وجود داشت.
برای ورزشکاری که در آستانه یک نتیجه تاریخی برای دوومیدانی ایران قرار داشت، این اتفاق هزینهای سنگین به همراه داشت؛ اما برای فدراسیون، مهمتر از تاسف بعد از وقوع این ماجرا، پاسخگویی به این سئوال است که چرا نظارتی که میتوانست از وقوع چنین حادثهای جلوگیری کند، پیش از مسابقه صورت نگرفته است؟
در ورزش قهرمانی، گاهی یک صدم ثانیه، یک سانتیمتر یا یک خطای فنی میتواند نتیجه را دگرگون کند، اما اینکه یک بیتوجهی یا ناآگاهی از قوانین بینالمللی به زیان یک مدال تاریخی تمام شود، مسئولیت اصلی این موضوع بر عهده فدراسیون دوومیدانی و افرادی است که در این زمینه فعالیت میکنند.
محیطیزاده باید ۸۰۰ متر پایانی را برای روشن شدن سرنوشت یک رقابت نزدیک میدوید، اما پیش از آنکه نتیجه در پیست مشخص گردد، یک خطای قابل پرهیز باعث پایان کار او شد؛ خطایی که حالا فدراسیون باید در مورد چرایی وقوع آن پاسخگو باشد.