ایران در نیویورک؛ از تبیین واقعیت جنگ تا ارائه نقشه راه صلح
به گزارش سیاست خارجی ایرنا، هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در حالی به منظور شرکت در هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل راهی نیویورک شد که تغییر روایت جهان درباره چرایی شرایط موجود یکی از مهمترین اهداف این سفر بود. روایتی که آمریکا، رژیم اسرائیل و شماری از کشورهای اروپایی به منظور فرار از مسئولیت خود در ایجاد بحران، تلاش میکنند، آن را وارونه نشان دهند.
«مسعود پزشکیان» رئیسجمهور و «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران، در تمام این سفر فشرده تلاش کردند واقعیت آنچه آمریکا با جنگی انتخابی بر ایران، منطقه و جهان تحمیل کرده را از بلندترین تریبون ممکن به جهان اعلام و تاکید کنند که بحران در انرژی، اقتصاد و صلح جهانی را ایران به وجود نیاورده اما برای پایان دادن به آن، در تکاپوست.
آنچه ایران به جهان اعلام کرد
حضور در نشست عمومی سازمان ملل متحد، سخنرانی از تریبون این مجمع بینالمللی و جلسات سازمانهای مختلف حاشیهای، دیدار با مقامات کشورهای جهان و گفتوگو با نمایندگان رسانههای معتبر، فرصت اعلام دیدگاههای تهران درباره موضوعات مختلف بود که نمایندگان کشور، در مدت حضور در نیویورک از آن بهرهگرفتند. «مسعود پزشکیان» روز چهارشنبه اول مهرماه، در مجمع عمومی سازمان ملل یکی از مهمترین سخنرانیهای این نشست را انجام داد و دیدگاهها، اولویتها، رویکرد و تصمیمات تهران را به شرح زیر تبیین کرد:
۱- مهمترین اولویت رئیسجمهور، به عنوان عالیترین مقام اجرایی، کشوری که مورد تهاجم نظامی و اقتصادی است، دفاع از ایران بود. پزشکیان تاکید کرد ایران قربانی تروریسم و حملات آمریکا و رژیم اسرائیل بوده و تهران در برابر این تجاوز نظامی آشکار، تنها از خود دفاع کرده است.
۲- ایران، قدرت را برای بازدارندگی و دفاع در برابر تهاجم به خود میخواهد نه برای تجاوز به کشور دیگری.
۳- ایران به عنوان عضوی از جامعه جهانی و بر مبنای قواعد بینالمللی، استفاده صلح آمیز از انرژی هستهای را بخشی از حق توسعه کشور خود میداند و تاکید دارد که نه سلاح هستهای میخواهد و نه محرومیت از دانش و فناوری هستهای را میپذیرد و راهحل موضوع هستهای را، دیپلماسی و توافق میداند، نه جنگ.
۴. تهران، تامین امنیت در منطقه را با محوریت کشورهای منطقه قبول دارد و بنابراین مسعود پزشکیان بر این اصل تاکید کرد که ایران، امنیت همسایگان را رقیب امنیت خود نمیداند و کشورهای منطقه باید در تأمین امنیت مشارکت داشته باشند.
۵. تنگه هرمز به عنوان شاهرگ ارتباطی جهان از دیدگاه تهران، باید امن باشد اما رئیسجمهور در سخنرانی خود تاکید کرد که این امنیت را نمیتوان از امنیت کشورهای ساحلی جدا کرد و استقرار ناوگانهای متخاصم و گسترش جنگ، از نگاه او امنیت پایدار ایجاد نمیکند.
۶. تغییر یک باور در مقامات آمریکایی که ایران را با جنگ یا تحریم میتوان تسلیم کرد؛ دلیل اصرار رئیسجمهور بر تکرار یک گزاره بود که «ایران با فشار، تسلیم نخواهد شد؛ نه فشار نظامی و نه اقتصادی».
این شش محور با ادبیات مختلف در گفتوگوهای متعدد با مقامات کشورهای مختلف هم از سوی رئیسجمهور و هم وزیر امور خارجه تکرار شد و ایران از تریبون سازمان ملل، گفتوگو با مسئولان جهان، مصاحبه با رسانهها و همه ابزارهای موجود در مجمع عمومی سازمان ملل استفاده کرد تا تاکید کند که:
- ایران چیزی جز حقوق خود نمیخواهد و بنایی برای برهم زدن امنیت منطقه ندارد.
- تامین امنیت هرمز را مسئولیت خود میداند و بر یک سازوکار منطقهای برای تامین امنیت با همراهی همه کشورها تاکید دارد.
- این جمهوری اسلامی ایران نیست که برای جهان تهدید هستهای ایجاد میکند و سلاح هستهای در اسرائیل است. ایران بمب اتم نمیخواهد و همچنان عضو متعهد به NPT است.
- در ۲۰۰ سال گذشته حملهای را آغاز نکرده، در پی جنگ نیست و جنگ را راهحل نمیداند اما اگر قرار بر جنگ باشد به بهترین شکل از خود دفاع خواهد کرد و تسلیم نخواهد شد.
- تهران رسیدن به هرگونه توافق با آمریکا را بسیار دشوار میداند اما درهای دیپلماسی را باز گذاشته و به گفتوگو به عنوان مبنای حل اختلاف، اعتقاد دارد. در آسیبشناسی بحران موجود؛ عامل آن را بیاعتمادی میان ایران به آمریکا میداند و دلیل این بیاعتمادی را نقض عهدهای مکرر واشنگتن اما به همان اندازه که آماده دفاع از خود است؛ آماده گفتوگو بر مبنای احترام متقابل هم است.
ابتکارات عملی تهران برای عبور از بحران
رویکرد مشخص در سخنرانیها و گفتوگوهای هیئت ایرانی در نیویورک؛ تاکید بر آمادگی دفاعی در کنار دیپلماسی بود. رویکردی که تهران آن را هم سخن و هم با گامهای عملی در ماههای اخیر، پیش برده است. گفتوگوهای مفصل، پیچیده و مداوم ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز برای مدیریت این آبراه یکی از مهمترین اقدامات عملی ایران برای بازگرداندن ثبات به منطقه است. تفاهمی که تا اعلام نهایی آن زمان کمی مانده و میتواند نخستین گام در مسیر عادیسازی شرایط در تنگه تفسیر شود. این تفاهم با ابتکار عمان و تایید ایران میتوانست و میتواند با حضور کشورهای منطقه همراه شود و این خود یکی از مهمترین، دستورکارهای تهران است و ایران تاکید دارد که گفتوگو با کشورهای حاشیه خلیجفارس میتواند امنیت تهدید و تحدید شده این حوزه را بازگرداند.
سخنرانیها و گفتوگوهای رئیسجمهور و وزیر خارجه ایران درنیویورک را اگر با دو محور مورد بررسی قرار دهیم، میتوان آن دو را تلاش برای تغییر روایت جنگ، از یکسو و ارائه ابتکار برای خروج از بحران ناشی از این جنگ از سوی دیگر دانست که هر پیام صلحطلبی ایران را روایت میکنند.
دیدارهای رئیسجمهور و وزیر امور خارجه با همتایان خود از کشورهای حاشیه خلیجفارس، در حاشیه حضور در نیویورک، دور تازهای از گفتوگوهای دوجانبهای بود که تهران با دو هدف مشخص آنها را پی گرفت؛ تاکید بر این مهم که تداوم رویه پیشن در منطقه ممکن نیست و برای ایجاد رویه جدید نیازمند رویکردی متفاوت از گذشته هستیم. دیدار وزیر امور خارجه با همتایان خود از اردن، عربستان و عمان در همین راستا قابل ارزیابی است.
اقدام دیگر ایران برای برونرفت از شرایط کنونی را میتوان در قالب طرحی دانست که این روزها بحثهای گستردهای درباره آن مطرح است. طرحی که تهران معتقد است در صورت وجود اراده سیاسی در واشنگتن، زودتر از آنچه تصور میشود؛ میتواند به بحران جهانی خاتمه دهد. وزیر امور خارجه در توضیح این طرح، در کنفرانس خبری در مقر سازمان ملل متحد، با تاکید بر اینکه ایران موضع خود را بهروشنی اعلام کرده است، گفت: «ایران از طریق قطر، یک برنامه مشخص هفتروزه را به ایالات متحده منتقل کرده است. در صورت فراهم شدن شرایط لازم، تنگه هرمز میتواند بازگشایی شود و تردد عادی دریایی ظرف هفت روز از سر گرفته شود.»
عراقچی در همین نشست و در پاسخ به پرسشی درباره جزئیات طرح پیشنهادی ایران گفت: «مهلت هفتروزه از زمانی آغاز میشود که ایالات متحده این برنامه را بپذیرد. اگر این اتفاق فردا رخ دهد، اجرای برنامه از همان زمان آغاز خواهد شد.»
وی ادامه داد: «در صورت انجام اقدامات لازم، معتقدیم میتوانیم این روند را ظرف چهار یا پنج روز تکمیل کنیم؛ بهگونهای که در روز ششم تنگه هرمز باز شود و در روز هفتم، ایالات متحده برای توافق نهایی وارد شود. اقداماتی که ایالات متحده باید انجام دهد، پیشتر به این کشور ابلاغ شده و در چارچوب یادداشت تفاهم قرار دارد. اگر جدیت لازم از سوی طرف آمریکایی وجود داشته باشد، این اتفاق خواهد افتاد و تنگه هرمز دوباره باز میشود. طرحی که ایران در حاشیه نشست عمومی مجمع ملل متحد ارائه کرده است، نقشه راهی منطقی که عناصر لازم برای شکستن بنبست کنونی و عبور از شرایط را داراست.»
ایران در طرح پیشنهادی خود، نه فقط برای استفاده از ابزار دیپلماسی اعلام آمادگی کرده که نقشه راه هم ارائه داده است: پذیرش پیشنهاد ایران به معنای شروع اجرای اقدامات خواهد بود. با طی شدن روند، در روز ششم تنگه هرمز باز شود و در روز هفتم، ایالات متحده برای توافق نهایی وارد شود.
همزمان این طرح، به صورت گام به گام طراحی شده، به این معنا که بازگشایی تنگه هرمز در قبال اجرای تعهدات آمریکا در تفاهم اسلامآباد است و ترتیب آغاز اجرای این اقدامات متقابل را اراده سیاسی آمریکا مشخص خواهد کرد.
اگر بخواهیم سفر، سخنرانیها، گفتوگوها و دیدارهای رئیسجمهور و وزیر خارجه ایران درنیویورک را با دو محور مورد بررسی قرار دهیم، میتوان آن دو را تلاش برای تغییر روایت جنگ، از یکسو و ارائه ابتکار برای خروج از بحران ناشی از این جنگ از سوی دیگر دانست که هر دو پیام صلحطلبی ایران را روایت میکنند. تهاجم نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران به بهانه توسعه برنامه هسته ای ایران آغاز شد و همزمان رئیسجمهور در سخنرانی خود با طرح گزارهای ساده اما مهم این روایت را زیر سوال برد؛ «بمب اتم در اسرائیل است اما بازرسها در ایران! اسرائیل میکشد، ولی ایران تحریم می شود». این روایت ایران در گفتوگو با معتبرترین رسانهها آمریکا هم تکرار شد و رئیسجمهور از تریبون فاکسنیوز و انبیسینیوز به مردم آمریکا گفت که ایران سلاح هستهای ندارد و درپی دستیابی به آن نیست و حاضر به راستیآزمایی اقدامات خود است همانگونه که پیش از این بوده، ایران خواهان خروج از جنگ است اما تسلیم فشار نخواهد شد.
تلاش تهران برای بازگرداندن امنیت به منطقه و آرامش به اقتصاد جهانی هم در عمل و هم در ابتکارات تفاهم با عمان، گفتوگو با همسایگان و طرح ارائه شده در نیویورک، مشهود است و به نظر میرسد آنچه در حال حاضر میتواند، مانع این روند، تعریف شود همان مفهومی است که در سخنان وزیر امور خارجه مورد اشاره قرار گرفته است؛ «جدیت لازم». در صورت وجود این اراده و جدیت میتوان در مسیرهای دیپلماتیک بیشتری گام برداشت و وارد فاز تازهای از بدهبستانها شد اما تهران برای هر سناریوی ماجراجویانه دیگری هم به تاکید رئیسجمهور و وزیر امور خارجه، آماده است.