مواضع رئیسجمهور در خصوص پیامدهای تحریمها میتواند حمایتکننده پیگیری حقوقی ایران باشد
محمد سرگزی در گفتوگو با خبرنگار سیاسی ایرنا در خصوص بیان رئیسجمهور در مصاحبه با CBS نسبت به این پرسش که «آمریکا اگر در حال درگیری با حاکمیت و نظامیها است، چرا بر مردم عادی فشار میآورد؟» بیان داشت: نکته کلیدی در سخنان رئیسجمهور در این شبکه، تأکید بر مسئولیت دولتهای متخاصم در قبال پیامدهای انسانی تصمیمات غیرقانونی آنان است. تضاد با یک حکومت قانونی هرگز نمیتواند توجیهی برای نادیدهگرفتن حقوق شهروندان آن کشور باشد. بیماران، سالمندان و خانوادههای دارای مشکلات مالی حق دارند به دارو، غذا و خدمات ضروری دسترسی داشته باشند و این حقوق نباید به خاطر منافع سیاسی دولتهای متخاصم نادیده گرفته شود.
میانجی رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: از منظر قوانین حقوقی نمیتوان این اقدامات را بهعنوان فشاری بر حکومتها استناد کرد و در عین حال از بررسی پیامدهای مشهود آن بر مردم غافل ماند. کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل نیز در تفسیر عمومی شماره ۸ بهصراحت تأکید کرده که تحریمها نمیتوانند موجب نادیدهانگاری حقوق اقتصادی و اجتماعی مردم شوند.
سرگزی تصریح کرد: بر این باورم، اهمیت صحبتهای رئیسجمهور در گفتوگو با شبکه سی بی اس در آن است که افکار عمومی جهانی را به ارزیابی فاصله میان اهداف اعلام شده تحریم و نتایج واقعی آن ترغیب میکند. سنجه انسانی برای بررسی یک سیاست، فقط ادعای طراحان آن نیست؛ بلکه باید به تأثیر آن بر زندگی مردم توجه کرد.
وی ادامه داد: زمانی که محدودیتهای بانکی و تجاری در تأمین داروهای ضروری اختلال ایجاد میکند، اعلام معافیت دارویی روی کاغذ نمیتواند نگرانی بیماران را برطرف سازد.
نماینده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سؤال که از نقطهنظر حقوق بینالملل، تحریمهایی که دسترسی به دارو و غذا را به چالش میکشد، چه پیامدهای حقوقی و انسانی دارند، گفت: از دیدگاه حقوق بینالملل، تحریمهایی که مانع دسترسی مردم به دارو و غذا میشوند، از لحاظ تعهدات حقوق بشری و مسئولیت دولتها در شرایط جنگی، طبق اصول و قواعد حقوق بشردوستانه، ایجاد تعهد میکنند.
رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی در ادامه به این نکته اشاره کرد: حق دسترسی به غذا، مسکن و بهرهمندی از بالاترین استانداردهای ممکن در حوزه سلامت، در مواد ۱۱ و ۱۲ میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تصریح شده است. کمیته ناظر بر این میثاق نیز در تفسیر عمومی شماره ۸ خاطر نشان کرده که تحریمها نباید موجب نادیدهگرفتن حقوق اساسی جمعیتهای متاثر از آنها گردد؛ شناسایی یک حق در اسناد بینالمللی، کافی است تا مسئولیت هر دولتی که اقدام به تحریم کرده است، اثبات شود.
سرگزی تأکید کرد: درصورتیکه دولت تحریمکننده دلایل خود را با عنوان اقدامات تلافیجویانه توجیه کند، مکلف به رعایت محدودیتهای حقوقی است. بر اساس ماده ۵۰ مواد مسئولیت دولتها که توسط کمیسیون حقوق بینالملل تدوین شده، اقدامات تلافیجویانه نباید به تعهدات مرتبط با حفظ حقوق بنیادین بشر، تعهدات بشردوستانه منعکننده اقدامات تلافیجویانه و تعهدات ناشی از قواعد آمره آسیب برسانند. استناد به اصل تحریم یا حتی ادعای تخلف دولت مقابل، مجوزی برای تخطی از این تعهدات نیست.
رئیس کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی در اشاره به سخنان رئیسجمهور که اقدامات ایالات متحده و رژیم صهیونیستی را جنایت جنگی و نسلکشی توصیف کرده است، اظهار داشت: به کارگیری عمدی گرسنگی به عنوان ابزاری جنگی توسط آمریکا و محروم ساختن غیرنظامیان از اقلام ضروری و مانعسازی از ارسال کمکها، بهوضوح جنایت جنگی محسوب میشود.
وی افزود: این موضوع در ماده ۸ اساسنامه رم بهصراحت مورد جرمانگاری قرار گرفته است. اقداماتی که رئیسجمهور به آنها اشاره کرده، شامل این عناصر بوده و مرتبط با درگیریهای مسلحانه است و قطعاً میتواند به عنوان جنایت جنگی از آن یاد شود؛ نامگذاری این عمل به عنوان تحریم، ماهیت حقوقی آن را متحول نمیکند. بدون شک موضع رئیسجمهور میتواند به عنوان بنیاد قانونی برای پیگیری حقوقی ایران در مجامع بینالمللی عمل کند.