شهرکی در خراسان که هویت آن با جواهرات و فیروزههای منحصر به فرد پیوند خورده است
در شرایطی که تقاضای جهانی برای این سنگ به خاطر رنگهای منحصر به فرد و کیفیت استثنایی آن بیشتر از میزان عرضه است، تولید سالانه آن به میزان قابل توجهی پایینتر برآورد میشود. انواع مختلف فیروزه، از جمله فیروزه عجمی که فاقد رگههای تیره و بسیار مورد تقاضاست و فیروزه شجری که با رگههای مشکیاش در صنایع دستی جایگاه ویژهای دارد، فرصتها و ظرفیتهای طلایی برای تولید محصولات متنوع و پرطرفدار فراهم میآورد.
این منطقه با وجود داشتن ذخایر وسیع فیروزه با کیفیت و رنگ خاص جهانی، به دلیل وابستگی به خامفروشی و خروج سرمایه از استان، با تهدیدی جدی در حفظ میراث چند هزار ساله این سنگ قیمتی روبهرو است. با توجه به اینکه تقاضا در بازارهای بینالمللی به مراتب بیشتر از عرضه موجود است، بخش عمدهای از ارزش افزوده ناشی از تراش، طراحی و برندسازی به سرمایهگذاران خارجی تعلق دارد. از این رو، راهاندازی یک شهرک تخصصی فیروزهتراشی، یک راهبرد غیرقابل اجتناب برای جلوگیری از هدر رفت سرمایه ملی، ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان بومی و تبدیل این شهرستان از یک مرکز صرفاً استخراج به یک قطب ملی و بینالمللی در صنایع سنگهای قیمتی محسوب میشود.
ضرورت مقابله با تقلبات بازار و ایجاد اعتماد
معدن فیروزه به عنوان یکی از بزرگترین، مرغوبترین و مشهورترین منابع طبیعی فیروزه در دنیا، از لحاظ استراتژیک، اقتصادی و تاریخی اهمیت بالایی دارد. اما خامفروشی و کمبود زیرساختهای استاندارد برای فرآوری و کنترل کیفیت، سبب میشود که بخش بزرگی از ارزش افزوده این ثروت طبیعی به خارج از استان و کشور منتقل شود. لذا، برقراری سازوکارهای تخصصی برای تکمیل زنجیره ارزش و حمایت از صنایع جانبی، حیاتی است تا سهم بازار حفظ و اشتغال پایدار در شهرستان فیروزه ایجاد شود.
یک معدنشناس و کارشناس اقتصادی معادن اشاره کرد که اهمیت معدن فیروزه در شهرستان فیروزه فقط به دلیل اصالت و خصوصیت منحصربهفرد آن در سطح جهانی نیست، بلکه مدیریت صحیح این منبع نیز نمایانگر قدرت اقتصادی و ثروت ملی به حساب میآید.
سمیه طبسی در گفتوگو با ایسنا بر اهمیت مقابله با تقلبات بازار و ایجاد اعتماد میان خریداران تأکید کرده و به ضرورت صدور شناسنامه برای سنگهای استخراج شده و تأسیس آزمایشگاههای کنترل کیفیت در شهرک تخصصی فیروزهتراشی اشاره کرد.
وی همچنین بر ضرورت راهاندازی شهرک تخصصی فیروزهتراشی تأکید کرد و خواستار صدور شناسنامه برای سنگها و ایجاد آزمایشگاههای کنترل کیفیت در این مکان شد.
این کارشناس اقتصاد معادن یادآور شد که این شهرک تنها یک مرکز صنعتی نیست بلکه پروژهای است گردشگری-صنعتی که با جذب گردشگران صنعتی و طبیعتگرد و نمایش فرآیند استخراج تا تولید زیورآلات، میتواند درامدهای جانبی زیادی در حوزههای هتلداری و رستورانداری ایجاد کند.
وی توضیح داد که این شهرک باید به عنوان یک اکوسیستم متمرکز عمل کند که در آن تراشکاران، طراحان و جواهرسازان در کنار یکدیگر قرار گیرند تا واسطهگری کاهش یابد و کیفیت محصولات تضمین شود. در این فرآیند، نقش تعاونیهای بومی و حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تأمین تسهیلات و آموزشهای فنی بسیار حیاتی است.
طبسی بیان داشت که هدف اصلی از ایجاد این شهرک، تشکیل یک اکوسیستم متمرکز است که در آن تمامی مراحل زنجیره ارزش از استخراج تا عرضه نهایی، در یک مکان مشخص و با نظارت کیفیتمحور انجام شود.
وی افزود که رقابت شدید بازار جهانی جواهرات، نیازمند سرعت عمل، شفافیت در مدیریت و آموزش نیروی متخصص از طریق دانشگاهها و مراکز فنی و حرفهای است. بدون این اقدامات، شهرستان فیروزه در معرض خطر از دست دادن سهم خود در بازار در برابر فیروزههای مصنوعی یا فرآوریشده سایر کشورها قرار میگیرد.
وی بر این نکته تأکید کرد که ایجاد یک شهرک تخصصی برای فیروزهتراشی یک ضرورت اجتنابناپذیر به منظور قطع چرخه خامفروشی و ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان و تکمیل زنجیره ارزش در داخل استان است.
این معدنشناس تصریح کرد که در حال حاضر خامفروشی یکی از بزرگترین آسیبهای اقتصادی به این صنعت محسوب میشود. در صورتی که فیروزه شهرستان فیروزه به صورت تخته سنگ خام به فروش برسد، ارزش افزودهای که از تراش، طراحی زیورآلات و برندسازی به دست میآید، به سرمایهگذاران و کارگاههای خارج از استان و حتی دیگر کشورهای جهان اختصاص مییابد.
وی به تنوع گونههای فیروزه در این شهرستان اشاره کرد که میتواند فضا را برای تولید محصولات گوناگون و پرطرفدار مهیا کند. در واقع، فیروزه شهرستان فیروزه در دو نوع اصلی دستهبندی میشود؛ نخست، فیروزه عجمی که گرانترین و ارزشمندترین نوع این سنگ به شمار میآید. مشخصه بارز فیروزه عجمی، خلوص رنگ آبی آن و عدم وجود رگههای تیره یا مشکی بر روی سنگ است. این نوع فیروزه به علت زیبایی و شفافیت دوچندانش در میان کشورهای عربی و بازارهای لوکس جهانی به شدت مورد توجه قرار دارد و عمدتاً در تولید زیورآلات بسیار گران قیمت کاربرد دارد. دسته دوم، فیروزه شجری است که روی آن رگههای مشکی یا قهوهای دیده میشود. این رگهها که به شجره مشهور هستند، اگرچه قیمت فیروزه شجری را نسبت به نوع عجمی کاهش میدهند، اما به خاطر ایجاد ترکیب بصری زیبا و متفاوت با رنگ آبی فیروزه، طرفداران خاص خود را دارد و در تولیدات هنری و صنایع دستی سودآوری دارد.
طبسی همچنین بر ضرورت افزایش شفافیت و اعتماد در بازار فروش فیروزه تأکید کرده و با اشاره به وجود تقلبات در این بازار، خواستار استفاده از شناسنامه برای سنگهای استخراج شده شد.
این معدنشناس اعلام کرد: هر سنگی که از معدن نیشابور استخراج میشود باید دارای شناسنامه معتبر باشد تا خریدار اطمینان حاصل کند که آن سنگ اصل است. در حال حاضر، تشخیص فیروزه اصل از تقلبی برای مصرفکنندگان عام دشوار است. روشهای سادهای مثل کشیدن آرام سوزن بر روی سطح سنگ وجود دارد؛ اگر خطی ایجاد شود، نشاندهنده تقلبی بودن سنگ است، اما این روشها برای تشخیصهای دقیق و تخصصی کافی نمیباشد. برپایی آزمایشگاههای کنترل کیفیت در شهرک فیروزهتراشی میتواند این خلا را پر کرده و با ارائه گواهینامه اصالت، اعتماد بازار را به برند شهرستان فیروزه بازگرداند.
وی با اشاره به رقابت جهانی در صنعت جواهرات ابراز نگرانی کرد که در صورت عدم حرکت سریع و برنامهریزی شده، شهرستان فیروزه خطر از دست دادن سهم بازار خود را خواهد داشت. بازار جواهرات جهانی، بازار بسیار پویا و رقابتی است و برندهای بزرگ جواهرسازی دائماً به دنبال منابع مستقیم و کیفیت تایید شده هستند.
طبسی افزود: اگر ما نتوانیم با فراهم کردن زیرساختهای مناسب، این تضمین کیفیت و اصالت را به طور رسمی و استاندارد ارائه دهیم، در بلند مدت با رقابت سنگهای مصنوعی یا فیروزههای فرآوریشده سایر کشورها مواجه خواهیم شد.
وی تأکید کرد: ایجاد یک شهرک تخصصی، به ما امکان میدهد تا یک زنجیره تحویل امن و شفاف را ایجاد کنیم که در آن هر سنگ از لحظه استخراج تا رسیدن به دست مشتری به طور دقیق تحت نظر قرار گیرد. این شفافیت میتواند اعتماد سرمایهگذاران بینالمللی را جلب کند و درهای ورود به بازارهای لوکس اروپا و آسیا را باز کند.
وی در ادامه به مشکل طاقتفرسای کار در معادن سنتی شهرستان اشاره کرد و بیان داشت که این کارها معمولاً با روشهای دستی و ناکارآمد صورت میگیرد. این وضعیت نه تنها برای سلامت کارگران خطرناک است، بلکه باعث کاهش بهرهوری نیز میشود. اما راهاندازی شهرک تخصصی میتواند با استفاده از فناوریهای پیشرفته در استخراج و فرآوری، این چالشها را برطرف کند.
ضرورت تبدیل معدن فیروزه به مقصد جهانی
یک فعال در حوزه گردشگری معتقد است که باید دیدگاه صرفاً صنعتی به صنعت فیروزهکاری در خراسان رضوی تغییر یابد و این رویکرد باید ترکیبی از صنعت و گردشگری باشد. این تغییر میتواند تأثیر مهمی در توسعه اقتصادی منطقه و ارتقای برند شهرستان فیروزه به عنوان پایتخت فیروزه جهان داشته باشد.
رضا یوسفی در گفتوگو با ایسنا بر اساس جایگاه خاص این شهرستان در صنعت سنگهای نیمهقیمتی اظهار داشت: فیروزهتراشی تنها یک پروژه صنعتی نیست، بلکه یک پروژه گردشگری-صنعتی است که اگر به درستی مدیریت شود، میتواند بازدهی اقتصادی چند برابری برای استان خراسان رضوی به همراه آورد.
وی افزود: معدن فیروزه واقع در شهرستان فیروزه، به دلیل تاریخچه غنی خود و فضای معنوی و تاریخی که در اطراف آن وجود دارد، دارای پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد جذاب و خاص برای گردشگران صنعتی، طبیعتگردان و علاقهمندان به فرهنگهای باستانی است.
این فعال حوزه گردشگری بر اهمیت ایجاد زیرساختهای مناسب تأکید کرده و بیان کرد: اولین گام برای تحقق این ظرفیت، تأمین زیرساختهای ایمنی، بازدیدگاهی و توریستی در خود معدن و شهرکهای صنعتی اطراف آن است. گردشگر امروزی نمیخواهد فقط به تماشای هنر بپردازد؛ بلکه او علاقهمند است ریشههای اصلی محصولی که خریداری میکند را بشناسد. بنابراین، اگر امکانات ایمنی و فضاهای بازدیدگاهی استاندارد در معدن فیروزه فراهم گردد، گردشگران از نزدیک میتوانند فرآیند استخراج سنگ از دل کوه، مراحل تراش، و در نهایت ساخت زیورآلات را مشاهده کنند.
یوسفی اشاره کرد که تجربهگرایی در گردشگری مدرن یکی از مهمترین عوامل انتخاب مقصد است. عطف به مشاهده مستقیم فرآیند تولید یک زیورآلات فیروزهای، تجربهای است که تنها در این شهرستان پیشرو است. این امر باعث افزایش زمان ماندگاری گردشگران در این منطقه میشود. وقتی گردشگر از یک خریدار عادی به یک بازدیدکننده تبدیل شود، زنجیره ارزش اقتصادی در منطقه فعال میشود و درآمدهای جانبی گستردهای ایجاد خواهد شد.
وی افزود: افزایش ماندگاری گردشگران مستقیماً به تقویت دیگر بخشهای اقتصادی منطقه کمک میکند. صنعت هتلداری، رستورانداری و اقامتگاههای بومگردی در فیروزه از این امر به شدت بهرهمند خواهند شد. همچنین، گردشگران فرهنگی و صنعتی که در این مسیر به شهرستان میآیند، تمایل بیشتری به خرید محصولات جانبی نظیر صنایع دستی و محصولات محلی دارند که این موضوع میتواند درآمدزایی مستقیمی برای روستاییان و کسبوکارهای کوچک منطقه ایجاد کند.
ترکیب هوشمندانه صنعت و گردشگری میتواند زمینهساز اشتغالزایی چندلایهای در این منطقه شود. این اشتغال نه تنها شامل کارگران معادن و تراشکاران است، بلکه مشاغل جدیدی نظیر راهنمایان تور صنعتی، مدیران فرهنگی، عکاسان مستندساز، کارکنان بخش اقامت و فروش محصولات مرتبط را نیز شامل میشود. چنین رویکردی باعث میشود جوانان منطقه به جای مهاجرت به شهرهای بزرگ، در زادگاه خود مشاغل با کیفیت و درآمدزا ایجاد کنند.
یوسفی همچنین بر اهمیت برندسازی و بازاریابی بینالمللی تأکید و بیان کرد: به منظور جذب گردشگران داخلی و خارجی به این مقصد صنعتی، لازم است داستانگویی قویتری انجام شود. ارجاعات ادبی به فیروزه و هنر هزارساله فیروزهتراشی، میتواند مواد غنی برای تولید محتواهای گردشگری و تبلیغاتی فراهم آورد. راهاندازی موزه در کنار معدن و برپایی نمایشگاههای دائمی از آثار هنرمندان معاصر و سنتی نیز از دیگر پیشنهادات به منظور تکمیل این مقصد گردشگری-صنعتی است.
اگر رویکردها از صرفاً فروش سنگ خام یا محصول نهایی به تجربهسازی تغییر یابد، این شهرستان میتواند به جای یک شهر صنعتی، به یک قطب جهانی گردشگری فرهنگی-صنعتی تبدیل گردد. برای انجام این تحول، همکاری یکپارچه شهرداری، مدیریت میراث فرهنگی، صنعتگران و جامعه محلی ضروری است تا بتوانیم این گنجینه تاریخی و اقتصادی را با ارزش افزوده بالاتر به نسلهای آتی منتقل نماییم.
این فعال گردشگری بیان کرد که با وجود اهمیت معدن فیروزه در شهرستان فیروزه، بدون استانداردسازی بستهبندی حتی با بهترین کیفیت سنگ نیز نمیتوان انتظار داشت که محصول نهایی جایگاه مناسبی در بازارهای بینالمللی به دست آورد.
لزوم تثبیت جایگاه ملی سنگ فیروزه و ظرفیتهای توسعهای این صنعت
فرماندار شهرستان فیروزه بر اهمیت استراتژیک و تاریخی سنگ فیروزه بهعنوان یکی از نشانههای هویتی ایران تأکید کرده و تصریح کرد که این سنگ قیمتی که ریشههای شناسایی و استفاده از آن به دوران باستان برمیگردد، با وجود اینکه افتخار بزرگی برای ملت ایران محسوب میشود، اما در نظام اقتصادی و فرهنگی کشور هنوز در جایگاه واقعی و شایسته خویش قرار ندارد.
محمد اسماعیل نصرآبادی با اشاره به ضرورت بومیسازی طرحهای هنری و صنعتی خاطرنشان کرد که باید به جای تقلید از الگوهای خارجی، تمرکز اصلی بر طراحی و تولید محصولاتی متناسب با فرهنگ و مذهب اصیل ایرانی-اسلامی باشد.
وی با انتقاد از رها شدن اصالت به نفع محصولات و فرهنگهای وارداتی، ادامه داد که سنگ فیروزه که نام ایران را در بازارهای جهانی مشهور کرده، متأسفانه از ظرفیتهای واقعی آن برای تعریف هویت ملی به خوبی استفاده نشده است.
نصرآبادی با تشریح پتانسیلهای این شهرستان افزود که فیروزه از نقطه نظر ترکیب منافع اقتصادی، صنعتی و کشاورزی و همچنین منابع انسانی متخصص، ظرفیتی فراتر از سطح یک شهرستان و حتی از بسیاری استانهای کشور دارد.
فرماندار فیروزه خاطرنشان کرد که ظرفیتهای فرهنگی و تخصصی مرتبط با صنعت گوهر و سنگ فیروزه در این شهرستان در سطح کشوری مورد ارزیابی قرار میگیرد و میتواند به عنوان الگو برای سایر مناطق عمل کند.
وی بر ضرورت بازاریابی هوشمند و صادراتی این سنگ قیمتی تأکید کرد و افزود: تا زمانی که توانمندیهای اقتصادی و فرهنگی منحصر به فرد فیروزه به درستی به متقاضیان داخلی و بینالمللی معرفی نشود، امکان کسب درآمد پایدار و رقابتی از طریق صادرات وجود نخواهد داشت.
نصرآبادی بیان کرد که گذار از مرحله فروش ساده سنگ خام یا نیمه فرآوری شده به سمت برندسازی و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، یک الزام برای ارتقای جایگاه این صنعت است.
وی بر ضرورت تشکیل یک دبیرخانه دائمی برای پیگیری امور مرتبط با سنگ فیروزه تأکید کرده و تصریح کرد که این دبیرخانه باید نقشه راه دقیقی برای آموزش تخصصی فیروزهتراشی، ایجاد استانداردهای فیروزهشناسی و برقراری استراتژیهای نوین بازاریابی ارائه دهد.
فرماندار فیروزه همچنین اشاره کرد که امیدواریم اعتبار دیپلماتیک این سنگ در سیاستهای خارجی کشور تقویت شود و مسئولان با دیدارهای رسمی با همتایان خود در کشورهای همسایه، بتوانند از فیروزه اصل به عنوان هدیه ارزشمندی استفاده کنند.
دانشگاهها و مراکز آموزشی فنی و حرفهای باید اقداماتی برای تربیت نیروی متخصص در زمینههای تراش سنگهای قیمتی، شناسایی جواهرات و مدیریت صنایع معدنی و حتی گردشگری انجام دهند. بدون نیروی انسانی متخصص و بومی، حتی با وجود بهترین ماشینآلات، نمیتوان کیفیت مطلوب را تضمین کرد.
شهرک فیروزهتراشی میتواند به جز کارخانهها و کارگاهها، مراکز آموزش و پژوهش قوی نیز در دل خود ایجاد کند تا تبادل دانش و مهارت بین اساتید و جوانان تسهیل شود. این سرمایهگذاری در نیروی انسانی، بازدهی بلندمدتتری نسبت به سرمایهگذاری در تجهیزات دارد و موجب حفظ هویت و تخصص شهرستان فیروزه و انتقال آن به نسلهای آینده خواهد شد.
اگرچه مسیر پیشرو پر چالش است، اما با وجود ظرفیتهای خدادادی و تاریخی منطقه، شهرستان فیروزه همچنان پتانسیل بالایی برای تبدیل به الگوی موفق توسعه اقتصادی-اجتماعی مبتنی بر منابع معدنی و فرهنگی دارد. به طور قطع، هر چه زودتر اقداماتی عملی در زمینه ایجاد این شهرک آغاز گردد، میتوان از هدررفت سرمایه ملی جلوگیری کرد و افق روشنی برای آینده اقتصادی منطقه ترسیم نمود.
انتهای پیام