دانشمندان آثار ابرقاره ۵۰۰ میلیون ساله گوندوانا را در زیر یخهای جنوبگان کشف کردند
بر اساس اطلاعات ارائهشده توسط خبرگزاری خبرآنلاین و گزارش زومیت، قارهی جنوبگان کنونی بهعنوان ناحیهای پوشیده از یخ و یکی از سردترین نقاط زمین شناخته میشود، اما این قاره همواره چنین وضعیتی نداشته است. تحقیقات زمینشناسی حاکی از آن است که این ناحیه در گذشته جزئی از ساختارهای عظیم زمینشناسی بوده و دستخوش تغییرات قابل توجهی در تاریخ زمین شده است.
حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، یک ابرقاره معروف به «گوندوانا» در نیمکره جنوبی کره زمین به وجود آمد. این ابرقاره شامل قسمتهایی از سرزمینهایی بود که امروزه به قارههای آفریقا، آمریکای جنوبی، جنوبگان، استرالیا و هند تعلق دارند. در دورهای که گوندوانا شکل گرفت، رشتهکوههای عظیم و مرتفعی نیز به وجود آمدند؛ کوهستانهایی که ابعاد و ساختارشان قابل مقایسه با برخی از رشتهکوههای بزرگ معاصر مانند هیمالیا بود.
کوهها ناپدید شدهاند، اما نشانههایشان باقی است
یافتن نشانههای این کوهستانها پس از گذشت نیم میلیارد سال کار آسانی نیست. بسیاری از این ساختارهای سنگی در طی میلیونها سال به دلیل فرسایش و تحولات زمینشناسی ویران شدهاند. از این رو، محققان بجای جستجو برای یافتن مستقیم کوهها، به سراغ کانیهایی رفتند که میتوانند اطلاعاتی از محیط و تاریخ شکلگیری خود را درون خود نگه دارند.
یکی از کانیهای بارز در این تحقیقات «زیرکن» است. زیرکن بلور کوچکی است که در ساختار خود مقداری اندک از عناصر اورانیوم و توریم را داراست. دانشمندان با آنالیز این عناصر قادرند سن تشکیل بلور و سرنخهایی در رابطه با منبع آن را شناسایی نمایند.
زیرکنها چگونه به جنوبگان رسیدند؟
محققان نمونههای زیرکن موجود در رسوبات اقیانوسی را مورد بررسی قرار دادند. این رسوبات طی میلیونها سال، در نتیجه فرسایش خشکیها و به کمک رودخانهها و دیگر روشهای طبیعی، به اقیانوسها راه یافتهاند. بررسیها نشان داد که مقدار زیادی از این کانیها، به زمان شکلگیری گوندوانا و منطقهای که امروزه زیر یخهای جنوبگان قرار دارد، مربوط میشوند.
طبق یافتههای این مطالعه، حدود ۴۶ درصد از زیرکنهای موجود در یک پایگاه داده جهانی با تاریخ مربوط به آغاز کامبرین و زمان «انفجار کامبرین»، منشأ وابسته به جنوبگان دارند. افزون بر این، بیشتر از نیمی از زیرکنهایی که شواهدی دال بر تحت فشار قرار گرفتن در خود دارند، به این منطقه نسبت داده شدهاند.
انفجار کامبرین چه ارتباطی با این کشف دارد؟
اهمیت این یافته فراتر از تاریخ زمینشناسی جنوبگان است. دوره شکلگیری گوندوانا به طور تقریبی همزمان با یکی از دورههای کلیدی تاریخ حیات بر روی زمین، یعنی «انفجار کامبرین» قرار دارد. انفجار کامبرین، که آغاز آن به حدود ۵۴۰ میلیون سال پیش برمیگردد، شاهد افزایش قابل توجهی در تنوع جانداران دریایی بود؛ گروههای متعددی از موجودات در مدت زمانی نسبتاً کوتاه در تاریخ زمین به ظهور رسیدند.
دانشمندان سالهاست که در تلاشاند تا عواملی که باعث این افزایش تنوع زیستی شدهاند را شناسایی کنند. تغییرات اقلیمی، افزایش سطح اکسیژن و تغییرات شیمیایی در آبهای اقیانوسی از جمله مسائلی هستند که در این راستا مورد تحقیق قرار گرفتهاند. یافتههای جدید بیانگر این موضوع است که جنوبگان کنونی نیز در آن زمان بخشی از یک سیستم زمینشناسی بسیار فعال بوده است؛ نکتهای که میتواند به درک بهتر شرایط محیطی زمین در آن دوره کمک کند.
جنوبگان در گذشته شبیه به امروز نبود
این یافته به هیچ وجه به این معنا نیست که جنوبگان ۵۰۰ میلیون سال پیش دقیقاً نظیر یک قاره سرسبز کنونی بوده یا شرایطی مشابه مناطق گرمسیری را تجربه کرده است. آنچه که پژوهشگران نشان دادهاند، عمدتاً به تاریخ زمینشناسی این ناحیه وابسته است. شواهد کانیشناسی نمایانگر این است که سرزمینی که امروزه زیر لایههای یخ قرار دارد، در گذشته بخشی از فرایندهای عظیم کوهزایی و تغییرات پوسته زمین بوده است.
پژوهشگران بر این باورند که مطالعه این بقایا میتواند در شناخت بهتر تغییرات زمین، روند شکلگیری ابرقاره گوندوانا و شرایط محیطی زمین در دورهای که حیات به سرعت در حال تحول و افزایش بود، مؤثر باشد.
یافتههای این تحقیق در نشریه علمی Earth and Planetary Science Letters منتشر شده است.
۲۲۷۲۲۷