کشاورزان در کمک به چشمه سلیمانیه وارد عمل شدند + فیلم | علت کاهش آبدهی هنوز معلوم نیست
همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: کاهش چشمگیر در آبدهی چشمه سلیمانیه واقع در کاشان موجب شده است تا کشاورزان به طور خودجوش اقدام به لایروبی مسیر آب کنند تا بلکه دوباره این منبع حیاتبخش به باغها و مزارع کشاورزی برسد. براساس مستندات تاریخی، آبدهی این چشمه زمانی حدود ۳۵۰ لیتر در ثانیه بوده و به درختان قدیمی باغ فین آبرسانی میکرده؛ حال آنکه این مقدار در دهه ۱۳۸۰ به حدود ۱۹۰ لیتر و در سال جاری به تقریباً ۵۰ لیتر در ثانیه کاهش یافته است و اکنون کمتر از ۵۰ لیتر بر ثانیه گزارش شده است. رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کاشان بیان میکند که خشکسالی و کاهش بارشها از عوامل اصلی این افت آبدهی میباشند و همچنین تأثیر چاههای غیرمجاز و فعالیتهای استخراج معدن در بالادست نیز باید به طور علمی مورد بررسی قرار گیرد.
باغهای تشنه
چشمه سلیمانیه به عنوان یکی از منابع حیاتی برای تأمین آب باغ تاریخی فین کاشان به شمار میآید. آبی که به غیر از جویبارها و فوارههای باغ فین، در آبیاری برخی باغات و زمینهای کشاورزی این منطقه نیز نقش آفرینی میکند. این چشمه که در سمت جنوب شرقی باغ تاریخی فین واقع شده، در واقع یکی از قنوات محسوب میشود و با توجه به اینکه مظهر آن در دل کوهها قرار دارد، به نظر میرسد آب به صورت طبیعی از زمین برمیخیزد و از زمان دوره صفویه به چشمه نامگذاری شده است. تعداد چاههای این قنات از منبع آب آن تا مظهر آن به ۱۴ حلقه میرسد.
کاهش آبدهی چشمه سلیمانیه در سال جاری تنها نگرانی نسبت به فعالیت آب در باغ جهانی فین نیست. کشاورزان نیز از کمبود آب رنج میبرند و میگویند که کاهش آب، تأمین آب برای باغها و زمینهای کشاورزی را به چالش کشیده است. به همین دلیل، آنها خودشان دست به کار شده و اقدام به لایروبی مسیر آب کردهاند. یکی از کشاورزان میگوید: «ما باغ و زمین داریم، وقتی آب به موقع نمیرسد، درختان و محصولاتمان آسیب میبینند. خودمان به این کار پرداخته و لایروبی را آغاز کردیم.»
رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در گفتوگو با همشهری اعلام میکند: «با توجه به تشدید تنش آبی در چشمه سلیمانیه، نشستی با حضور دستگاههای مرتبط و ذینفعان برگزار شد که یکی از تصمیمات این نشست، لایروبی بخشی از مسیر آب بود که به اجرا درآمد. این لایروبی هرچند به صورت محدود انجام شد، اما بر جریان آب چشمه سلیمانیه تأثیرگذار بود.»
علیرضا عبداللهزاده ادامه میدهد: «کاهش آبدهی چشمه را نمیتوان جدا از شرایط اقلیمی منطقه در نظر گرفت؛ خشکسالی، افت بارشهای مؤثر و کاهش بارش برف در سالهای اخیر بر منابع آبی این منطقه تأثیرگذار بوده است.»
از چاهها تا فعالیت معادن در مسیر آب
کشاورزان صرفاً به لایروبی مسیر آب قانع نشدهاند. آنها بر این باورند که برای شناسایی علت مسأله کاهش آبدهی، باید شرایط چاهها و فعالیت دو معدن سنگ که در ناحیه بالادست مظهر اصلی چشمه قرار دارند، به دقت مورد بررسی قرار گیرد.
یکی دیگر از کشاورزان میگوید: «در بالادست چشمه تعدادی چاه وجود دارند و ما میخواهیم در صورت امکان، برای مدتی فعالیت این چاهها محدود گردد تا ببینیم آیا کمبود برداشت از این منابع میتواند بر آبدهی چشمه تأثیر بگذارد یا خیر. همچنین فعالیت معادن در بالادست چشمه سلیمانیه و احتمال تأثیر عملیات معدنی بر منابع آب نیز میتواند در کاهش آبدهی چشمه نقش داشته باشد، که باید به آن توجه ویژهای شود.»
رئیس اداره میراث فرهنگی کاشان در پاسخ به درخواست کشاورزان میگوید: «قرار است که وضعیت چاههای غیرمجاز و نیز تأثیر فعالیتهای معدنی در بالادست بر میزان آبدهی چشمه مورد بررسی قرار گیرد. زیرا قبل از انجام بررسیهای کارشناسی نمیتوان یک عامل خاص را به عنوان علت نهایی کاهش آب چشمه معرفی کرد.»
عبداللهزاده در تأکید بر وجود پیچیدگیهای مربوط به حل مشکل کاهش آبدهی چشمه سلیمانیه میافزاید: «موضوع را به طور مستمر پیگیری خواهیم کرد تا ضمن حفظ ارزشهای تاریخی و طبیعی باغ جهانی فین، زمینهای برای مدیریت بهتر منابع آبی و کاهش عوارض ناشی از این بحران مهیا شود.»
آب چشمه سلیمانیه از باغ فین که در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده جاری شده و به باغات پایینتر میرسد. افت آبدهی چشمه همزمان بهعنوان یک چالش برای حفاظت از یک میراث جهانی و یک معضل معیشتی برای بخشی از کشاورزان محلی به حساب میآید.
ویدئویی از صحبت کشاورزانی که در لایروبی چشمه سلیمانیه همکاری داشتند