پروژه عمرانی شرکت ماهان در لوت همچنان در حال پیشرفت است؛ ۱۰ کیلومتر مسیر با شن پوشیده شد | این پروژه مجوزی از میراث فرهنگی دریافت نکرده است
همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: در حالی که کویر لوت به‌عنوان یک میراث جهانی در ایران ثبت شده است، همچنان پروژه‌های عمرانی پروژه گردشگری شرکت هواپیمایی ماهان با استفاده از ماشین‌آلات سنگین در این منطقه در حال انجام است. مدیر پایگاه جهانی لوت اظهار می‌دارد که این پروژه بدون اخذ مجوز از میراث فرهنگی در حال پیشرفت بوده و تا کنون حدود ۱۰ کیلومتر از مسیر ۱۳ کیلومتری آن شن‌ریزی شده است. این نگرانی تنها به ساخت یک جاده محدود نمی‌شود و تغییر مسیر رود شور به منظور ایجاد یک دریاچه مصنوعی، تاثیرات این مداخله در یکی از مهم‌ترین عرصه‌های طبیعی ایران را به موضوعاتی قابل توجه تبدیل کرده است.
مسیر اختصاصی در کویر جهانی لوت!
کویر لوت، که در میان استان‌های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان گسترش یافته، دارای وسعتی نزدیک به ۲۳ هزار کیلومتر مربع و حریمی برابر با ۱۸ هزار کیلومتر مربع است. این مکان در سال ۱۳۹۵ به‌عنوان نخستین اثر طبیعی کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به‌عنوان یکی از شگفت‌انگیزترین بیابان‌های جهان شناخته شد.
در حالی که این رویداد، نقطه عطفی در راستای حفاظت، معرفی و توسعه پایدار یکی از منحصر به فردترین اکوسیستم‌های بیابانی جهان محسوب می‌شود، اکنون شرکت هواپیمایی ماهان در محدوده ثبت جهانی بیابان لوت در حال آماده‌سازی راهی برای ایجاد یک دریاچه مصنوعی است؛ حرکتی که از سال گذشته آغاز شده و نه تنها به برهم‌زدن اکوسیستم طبیعی کویر لوت خواهد انجامید، بلکه می‌تواند موقعیت این میراث طبیعی را در یونسکو نیز به خطر بیاندازد.
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت در گفت‌وگویی با همشهری، درباره ادامه عملیات عمرانی شرکت هواپیمایی ماهان برای ایجاد دریاچه مصنوعی به توضیح پرداخت و افزود: «این پروژه بدون دریافت مجوز از میراث فرهنگی در حال اجراست و حدود ۱۰ کیلومتر از ۱۳ کیلومتری که پیش‌تر صاف و هموار شده بود، شن‌ریزی شده است. در آخرین بازدید از محل در تاریخ ۶ مهر، تابلویی را دیدیم که روی آن نوشته شده بود "جاده اختصاصی، ورود ممنوع".»
طبق اظهارات معین افضلی، این پروژه از سال ۱۴۰۴ آغاز شده و پس از آگاهی پایگاه میراث جهانی لوت از موضوع، اخطارهای لازم صادر گشته است. با این حال، به گفته گزارش‌های اخیر، عملیات همچنان ادامه دارد.
نگرانی از مداخله در رود شور
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت در خصوص طرح موسوم به ساخته دریاچه مصنوعی در این محدوده تصریح کرد: «بخشی از این موضوع به احیای دریاچه و تغییر مسیر رود شور مربوط می‌شود و امکان ایجاد برخی سازه‌های سبک نیز در این محدوده مطرح گردیده است. مشخص نیست این پروژه چه نوع کاربری را خواهد داشت و آیا استفاده از آن به‌صورت اختصاصی خواهد بود یا گردشگران و جامعه محلی هم از آن بهره‌مند خواهند شد.»
او دوباره تأکید کرد: «ما به‌عنوان پایگاه، هیچ مجوزی برای انجام این عملیات صادر نکرده‌ایم و تا آنجا که اطلاع دارم، اداره‌کل میراث فرهنگی کرمان نیز مجوزی به تأسیس نداده است. از این رو، نگرانی‌های جدی برای لوت، رود شور، منطقه گندم‌بریان و تپه‌ها وجود دارد.»
پیشنهاد ورود سازمان بازرسی
مدیر پایگاه میراث جهانی لوت اضافه کرد: «پس از اطلاع از عملیات انجام‌شده، پایگاه اقدام به پیگیری از طریق نیروی انتظامی کرد، اما کمبود امکانات و نیروی انسانی همچنان یکی از چالش‌های پایگاه برای نظارت بر این منطقه وسیع است.»
معین افضلی با اشاره به اینکه حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد کویر لوت در استان کرمان واقع شده است، ادامه داد: «در راستای ادامه عملیات در این محدوده، پیشنهاد می‌کنم سازمان بازرسی در این مورد ورود کند. به اعتقاد من، در این مرحله سازمان بازرسی باید به موضوع پرداخته و از این طریق، جلوی تخریب بیشتر گرفته شود.»
تلاش‌های همشهری برای برقراری تماس با مدیرعامل یا یکی از مسئولان شرکت هواپیمایی ماهان به نتیجه نرسید.
هشدار مدیر سابق پایگاه جهانی لوت درباره جاده‌کشی
کویر لوت تنها یک فضای بیابانی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از فرآیندهای طبیعی است که ارزش‌های ژئومورفولوژیک آن به ثبت این منطقه در فهرست میراث جهانی منجر شده است. یک استاد دانشگاه و مدیر سابق پایگاه جهانی لوت درباره تبعات مداخلات غیرقانونی و غیرمطالعه‌شده در این عرصه هشدار داده است.
مهران مقصودی که همچنین عضو شورای ثبت میراث وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است، به همشهری گفت: «مداخله در چنین عرصه‌ای باید با تحقیق، رعایت ضوابط و اخذ مجوز انجام پذیرد. یکی از چالش‌های عمده در کویر لوت، عدم وجود سازوکار یکپارچه و تحت پوشش یک نهاد واحد برای حفاظت می‌باشد و وزارت میراث فرهنگی با وجود مسئولیت ناشی از ثبت جهانی، به خاطر وسعت منطقه و محدودیت امکانات، نمی‌تواند نظارت مستمر بر این عرصه انجام دهد.»
او در خصوص طرح ایجاد دریاچه مصنوعی و انتقال آب از رود شور گفت: «پس از سیلاب در سال ۱۳۹۸ در محور ۸ کیلومتری شهداد-نهبندان، حدود ۴ کیلومتر از جاده نابود شد، سیلاب باعث فرسایش بخش‌هایی از کلوت‌ها و همچنین ایجاد ۲ دریاچه مصنوعی گردید. بعد از آن، برنامه‌هایی برای ایجاد فضاهای گردشگری دور دریاچه‌ها و ساخت دریاچه مصنوعی مطرح شد.»
مدیر سابق پایگاه جهانی لوت افزود: «در یکی از طرح‌های ایجاد دریاچه مصنوعی، قرار بود گردشگران با شتر از حوض نادر به سمت دریاچه حرکت کنند و سازه‌های سبک و غیرثابتی نیز در منطقه پیاده‌سازی شود به این شرط که چهره طبیعی زمین تغییر نکند. در آن زمان، بحث انتقال آب از رود شور به دریاچه مصنوعی هم مسئله‌ای بود که باید مورد بررسی قرار می‌گرفت چرا که این کار به معنای ایجاد کانال و انجام عملیات خاک‌برداری و ورود ماشین‌آلات به ناحیه‌ای بود که باید قوانین حفاظتی آن مدنظر قرار می‌گرفت. هرچند در نهایت با این بخش از طرح موافقت نشد.»
مدیر سابق پایگاه جهانی لوت با تاکید بر اینکه تهدیدهای انسانی برای کویر لوت تنها به شرکت ماهان محدود نمی‌شود، گفت: «عملیات معدن‌کاری، ساخت جاده‌ها، عبور زیرساخت‌ها و افزایش تردد خودروها (آفرود) در بخش‌های مختلف لوت به ارزش‌های طبیعی این منطقه آسیب می‌زند.»
این استاد دانشگاه با اشاره به وسعت کویر لوت بیان کرد: «این منطقه نیازمند تجهیزاتی چون گیت ورودی، نیروهای حفاظتی، مسیرهای مشخص و سامانه مدیریت بازدیدکنندگان است. در دوران مدیریت من، ما با کمبود جدی نیروی انسانی و تجهیزات مواجه بودیم و یگان حفاظت ما فقط یک نفر بود که کل منطقه لوت را تحت نظارت داشت.»
او در انتها یادآور شد: «ما مخالف ایجاد فضاهای گردشگری نیستیم، اما باید زیرساخت‌های گردشگری و مدیریت مقصد به گونه‌ای ترتیب داده شود که آسیبی به میراث طبیعی وارد نسازد و همراه با افزایش آگاهی و مشارکت جامعه محلی باشد.»